Żona ogranicza kontakty z dzieckiem – co może zrobić ojciec?

Czy ojciec ma prawo wiedzieć, gdzie przebywa dziecko?

Jeżeli władza rodzicielska ojca nie została ograniczona, zawieszona ani odebrana, ojciec i matka wykonują ją wspólnie. Wynika to z art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą dziecka i jego majątkiem oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw – art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Rodzice powinni wykonywać władzę rodzicielską tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny. Taki obowiązek wynika z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że matka nie powinna ukrywać przed ojcem podstawowych informacji o dziecku, zwłaszcza gdy dziecko przebywa poza miejscem stałego pobytu, a ojciec realnie sprawuje opiekę albo ma uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących dziecka.

Nie każda krótka wizyta dziecka u dziadków wymaga szczegółowej zgody drugiego rodzica. Inaczej należy ocenić sytuację, w której matka systematycznie zabiera dziecko, odmawia informacji o miejscu jego pobytu, utrudnia rozmowę z dzieckiem lub buduje u dziecka przekonanie, że ojciec nie jest jego rodzicem. W takim stanie faktycznym może powstać podstawa do ingerencji sądu opiekuńczego.

Wspólne decydowanie o sprawach dziecka

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, każde z nich ma obowiązek i prawo ją wykonywać. Wynika to z art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. O istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a gdy nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy – art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do istotnych spraw dziecka zalicza się w praktyce m.in. wybór miejsca stałego pobytu, leczenie, edukację, wyjazd za granicę, zmianę szkoły, kwestie religijne, poważniejsze decyzje wychowawcze oraz sposób organizacji stałej opieki. Sam konflikt między rodzicami nie pozbawia żadnego z nich prawa do informacji o dziecku ani prawa do kontaktów, chyba że sąd w konkretnym orzeczeniu postanowił inaczej.

Jeżeli problem dotyczy sposobu organizacji widzeń, warto rozważyć wniosek o ustalenie widzeń przez sąd. Dokładne określenie dni, godzin, miejsca odbioru dziecka i sposobu komunikacji zwykle zmniejsza pole do dalszych sporów.

Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska

Kontakty z dzieckiem są odrębną instytucją od władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu oraz bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję i korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość – art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, rodzice powinni wspólnie określić sposób utrzymywania kontaktów drugiego rodzica z dzieckiem, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Jeżeli nie ma porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy – art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce wniosek o uregulowanie kontaktów powinien być możliwie konkretny. Warto wskazać dni tygodnia, godziny, miejsce odbioru i odprowadzenia dziecka, kontakty w święta, wakacje, ferie, urodziny, Dzień Ojca, sposób rozmów telefonicznych lub wideorozmów oraz zasady informowania o chorobie dziecka.

Co może zrobić sąd rodzinny, gdy matka utrudnia kontakty?

Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Podstawą jest art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Katalog przykładowych zarządzeń znajduje się w art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd może m.in. zobowiązać rodziców do określonego postępowania, skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, określić czynności, których rodzice nie mogą dokonywać bez zezwolenia sądu, albo poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego.

W sprawie o ograniczanie kontaktów ojciec może rozważyć złożenie do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, wniosku o:

• uregulowanie kontaktów z dzieckiem na podstawie art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania na podstawie art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, np. o miejscu pobytu dziecka, na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• wydanie zarządzeń opiekuńczych z art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli zachowanie matki zagraża dobru dziecka,
• ustalenie sposobu informowania ojca o miejscu pobytu dziecka, stanie zdrowia, edukacji i innych ważnych sprawach.

Właściwy jest co do zasady sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, a w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca pobytu dziecka. Wynika to z art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Czy warto wzywać policję, gdy dziecko nie nocuje w domu?

Policja nie zastępuje sądu rodzinnego i co do zasady nie rozstrzyga sporów o kontakty, władzę rodzicielską ani miejsce pobytu dziecka. Jeżeli dziecko przebywa z matką, nie ma informacji o zagrożeniu życia lub zdrowia, a spór dotyczy tego, że matka nie informuje ojca o miejscu pobytu dziecka, policja najczęściej wskaże drogę postępowania przed sądem rodzinnym.

Inaczej należy postąpić, gdy istnieje realna obawa o bezpieczeństwo dziecka, np. dziecko zaginęło, znajduje się pod opieką osoby nietrzeźwej, jest narażone na przemoc, zostało zabrane wbrew orzeczeniu sądu albo nie wiadomo, gdzie przebywa mimo konkretnych zagrożeń. W takich sytuacjach zawiadomienie policji może być uzasadnione, niezależnie od równoległego złożenia wniosku do sądu rodzinnego.

Jeżeli żona wzywa policję bez podstaw, warto zachować spokój, nie eskalować konfliktu przy dziecku i prosić o sporządzenie notatki z interwencji. Taka dokumentacja może później mieć znaczenie dowodowe w postępowaniu rodzinnym.

Nastawianie dziecka przeciwko ojcu

Mówienie dziecku, że ojciec nie jest ojcem, poniżanie rodzica w obecności dziecka albo budowanie lęku przed kontaktem z nim może naruszać dobro dziecka. Dobro dziecka jest podstawową dyrektywą wykonywania władzy rodzicielskiej wynikającą z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli takie zachowania się powtarzają, mogą uzasadniać wniosek o zarządzenia opiekuńcze z art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W postępowaniu sądowym znaczenie mogą mieć dowody: wiadomości SMS, e-maile, nagrania wykonane zgodnie z prawem w rozmowach, w których rodzic uczestniczy, notatki z interwencji policji, zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola, opinie psychologa, korespondencja dotycząca odbioru dziecka oraz zeznania świadków. Dowody należy dobierać ostrożnie, bo sąd ocenia nie tylko sam konflikt, ale przede wszystkim wpływ zachowań rodziców na dziecko.

Jak przygotować wniosek do sądu rodzinnego?

Wniosek powinien opisywać fakty, a nie tylko emocje. Należy wskazać, od kiedy matka utrudnia kontakty, jak często dochodzi do odmowy spotkań, czy ojciec łoży na dziecko, jak wyglądała wcześniejsza opieka, gdzie dziecko mieszka, czy uczęszcza do szkoły lub przedszkola oraz jakie zachowania matki mogą zagrażać dobru dziecka.

W części żądań warto precyzyjnie określić, czego ojciec oczekuje. Przykładowo: kontaktów w każdy wtorek i czwartek od godziny 16:00 do 19:00, w co drugi weekend od piątku po zajęciach do niedzieli do godziny 18:00, połowy wakacji, naprzemiennych świąt oraz codziennej rozmowy telefonicznej o określonej porze. Jeżeli potrzebne jest szybkie rozstrzygnięcie, należy dodać wniosek o zabezpieczenie na czas trwania sprawy.

Jeżeli matka odmawia również kontaktów dziecka z rodziną ojca, trzeba odróżnić kontakty ojca z dzieckiem od kontaktów dziadków lub innych bliskich. W podobnych sporach pojawia się także pytanie, czy drugi rodzic może zabronić odwiedzin u rodziców z dzieckiem. Ocena zależy od dobra dziecka, zakresu władzy rodzicielskiej i dotychczasowych relacji rodzinnych.

Co, jeśli kontakty są już ustalone, ale matka ich nie wykonuje?

Jeżeli istnieje prawomocne orzeczenie sądu albo ugoda zawarta przed sądem lub mediatorem zatwierdzona przez sąd, a matka nadal utrudnia kontakty, można skorzystać z procedury wykonawczej. Najpierw sąd może zagrozić osobie naruszającej obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Podstawą jest art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli mimo zagrożenia naruszenia nadal występują, sąd może nakazać zapłatę należnej sumy pieniężnej, stosownie do liczby naruszeń. Wynika to z art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Ta procedura nie służy karaniu za sam konflikt, lecz wymuszeniu respektowania ustalonych kontaktów.

FAQ

Źródła

• Art. 93 § 1, art. 95 § 1 i § 3, art. 97 § 1 i § 2, art. 109 § 1 i § 2, art. 113 § 1 i § 2, art. 113¹ § 1 oraz art. 113² ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 569 § 1, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1, art. 755 § 1, art. 598¹⁵ § 1 oraz art. 598¹⁶ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.