Odwiedziny ojca biologicznego i dziadków u adoptowanego dziecka

Skutki przysposobienia dziecka

Celem odpowiedzi na Pani pytania należy przywołać następujące przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Art. 114 § 1: „przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra”.

Art. 121 § 1 „przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi”.

§ 3 powyższego artykułu stanowi, że „ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego”.

Art. 123 § 1: „przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym”.

Art. 113 § 1: „niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów”.

§ 2 powyższego artykułu: „kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej”.

Art. 113¹ §: „jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy”.

Kontaktowanie się dziadków z wnukiem oddanym do adopcji

Natomiast co do uprawnień dziadków, to przywołać należy art. 113^6: „przepisy niniejszego oddziału stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem”.

W oparciu o przedstawiony przez Panią stan faktyczny oraz uwzględniając powyższe przepisy prawne, stwierdzić należy, że przez przysposobienie ustała dotychczasowa władza rodzicielska ojca biologicznego nad małoletnim dzieckiem. Ojciec dziecka utracił więc możliwość decydowania o istotnych sprawach dziecka, jak również wykonywania co do niego czynności i decyzji wynikających z władzy rodzicielskiej (np. dotyczących wyjazdu na święta, na wakacje itp.). O władzy rodzicielskiej wypowiadał się w Sąd Najwyższy – Izba Cywilna – w postanowieniu z dnia 21.03.1969 r., sygn. akt III CRN 460/68, który stwierdził, że „w przypadku przysposobienia – utrata władzy rodzicielskiej rodziców dziecka wynikająca z art. 123 kro jest definitywna i w zasadzie nie odżywa. Dlatego też niedopuszczalne było przywrócenie władzy rodzicielskiej matce naturalnej nad jej dzieckiem, które zostało przysposobione”.

W doktrynie dyskusyjne jest, czy niezależnie od władzy rodzicielskiej ojciec biologiczny oraz jego dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Kontakty te obejmują w szczególności bytność z dzieckiem (np. spotkania, odwiedziny) oraz bezpośrednie porozumiewanie się; porozumiewanie się na odległość za pośrednictwem mediów elektronicznych (np. telefonicznie, za pośrednictwem internetu). Uważam jednak, że art. 121 § 3, który stanowi, „że ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego”, nie odnosi się do kwestii kontaktów między małoletnim a rodzicem, a to dlatego, że uprawnienie to zostało ustawowo uregulowane w innym oddziale niż władza rodzicielska i prawa oraz obowiązki z niej wynikające. Nie jest wykluczona jednak interpretacja zakładająca, że art. 121 § 2 rozciąga się na wszelkie relacje między przysposobionym a jego dotychczasową rodziną.

Możliwość utrzymywania kontaktów z dzieckiem adoptowanym przez biologicznego ojca

Jeżeli dziecko ma miejsce zamieszkania u matki, to sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez biologicznego ojca rodzice określają wspólnie, kierując się przy tym dobrem dziecka i ewentualnie uwzględniając jego rozsądne stanowisko. W przypadku jednak braku porozumienia miedzy rodzicami co do kontaktów rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Kontakty biologicznego ojca z dzieckiem mogłyby zostać zakazane, jeżeli utrzymywanie tych kontaktów poważnie zagrażałoby dobru dziecka lub też naruszało to dobro. Oczywiście rozstrzygnięcie sądu w sprawie kontaktów może być zmienione, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – z dnia 07.11.2000 r., sygn. akt I CKN 1115/2000, można stwierdzić, że „zakazanie rodzicom osobistej styczności z dzieckiem może być orzeczone wyjątkowo, np. gdy utrzymywanie osobistych kontaktów rodziców z dzieckiem zagraża jego życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu bądź wpływa demoralizująco na dziecko”.

Ojciec biologiczny ma więc prawo do kontaktów z dzieckiem mimo orzeczonej adopcji. W przypadku jednak, gdy nie dochodzi do porozumienia co do tych kontaktów z matką dziecka, konieczne jest uzyskanie orzeczenia sądu ustalającego kwestię kontaktów.

Natomiast uprawnienie dziadków do widzeń z dzieckiem (nawet adoptowanym) wynika z treści 113⁶ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Na podstawie tego przepisu dziadkowie uprawnieni są do kontaktów z dzieckiem, o ile sprawowali oni przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.

Z informacji, jakie Pani przedstawia, wynika, że dziadkowie mieli pieczę nad dzieckiem m.in. w okresie kiedy dziecko zamieszkiwało w ich domu. Powyższe uzasadnia uprawnienie dziadków do kontaktów z małoletnim.

Podobnie jednak jak w przypadku ojca biologicznego – jeśli matka nie zezwala na te kontakty, to jedynym sposobem ich wyegzekwowania jest wystąpienie do sądu o uregulowanie kontaktów orzeczeniem sądowym.