Co zrobić, gdy ojciec nie przestrzega kontaktów z dziećmi?

Kiedy ustalone kontakty nie działają w praktyce?

Jeżeli kontakty zostały ustalone w prawomocnym postanowieniu sądu, wyroku, ugodzie sądowej albo ugodzie zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd, oboje rodzice powinni ich przestrzegać. Wynika to z art. 113 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, a kontakty obejmują m.in. spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu i porozumiewanie się na odległość. Powiązanym zagadnieniem jest kontakty z ojcem nadużywającym alkoholu lub narkotyków.

W praktyce naruszeniem może być nie tylko całkowite niestawienie się po dzieci. Problemem są także powtarzające się spóźnienia, wcześniejsze oddawanie dzieci, przywożenie ich kilka godzin po czasie, odwoływanie spotkań w ostatniej chwili albo zabieranie dzieci niezgodnie z harmonogramem.

Jeżeli takie sytuacje się powtarzają, warto od razu zacząć gromadzić dowody. W sprawach o wykonywanie kontaktów szczególnie przydatne są: wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, notatki z datą i godziną, zrzuty ekranu, potwierdzenia połączeń, a czasem także zeznania świadków.

Jakie przepisy pozwalają egzekwować kontakty?

Podstawową procedurę przewidują art. 598¹⁵–598²² ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. To odrębny tryb dotyczący wykonywania kontaktów z dzieckiem.

Zgodnie z art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody w przedmiocie kontaktów, sąd opiekuńczy zagrozi jej nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Z kolei art. 598¹⁵ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że taki sam mechanizm stosuje się wobec osoby uprawnionej do kontaktu albo osoby, której tego kontaktu zakazano, jeżeli narusza obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody.

To bardzo ważne: przepis działa w obie strony. Oznacza to, że również ojciec, który jest uprawniony do kontaktów, może zostać objęty procedurą, jeżeli wykonuje je w sposób sprzeczny z treścią orzeczenia – na przykład stale odbiera dzieci z dużym opóźnieniem albo odwozi je wiele godzin po terminie.

Jeżeli szukasz szerszego omówienia podobnych sporów, zobacz także: utrudnianie kontaktów z dziećmi.

Jak działa mechanizm dwóch etapów?

Procedura zwykle ma dwa etapy.

Etap pierwszy to zagrożenie nakazaniem zapłaty. Sąd nie zasądza jeszcze pieniędzy, ale ostrzega rodzica, że za każde kolejne naruszenie będzie musiał zapłacić określoną kwotę.

Etap drugi to nakazanie zapłaty. Zgodnie z art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli po wydaniu postanowienia o zagrożeniu obowiązki nadal nie są wykonywane albo są wykonywane niewłaściwie, sąd opiekuńczy nakazuje zapłatę należnej sumy, ustalając ją stosownie do liczby naruszeń.

Kwota nie jest z góry określona w ustawie. Sąd uwzględnia sytuację majątkową osoby naruszającej obowiązki, co wynika z art. 598¹⁵ § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce wysokość sumy ma być odczuwalna, ale jednocześnie realna do wyegzekwowania.

Do którego sądu złożyć wniosek?

Wniosek składa się do sądu opiekuńczego, czyli do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego. Właściwość ustala się zasadniczo według miejsca zamieszkania dziecka, zgodnie z regułami właściwości w sprawach opiekuńczych przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego.

W piśmie warto wskazać:

• dane stron i dzieci,
• sygnaturę sprawy, w której ustalono kontakty,
• dokładną treść obowiązujących kontaktów,
• opis naruszeń z datami i godzinami,
• wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie,
• dowody potwierdzające naruszenia.

Jeżeli wcześniej zapadło już postanowienie o zagrożeniu, kolejnym krokiem jest wniosek o nakazanie zapłaty za konkretne naruszenia po dacie tego postanowienia.

Jak dokumentować naruszenia kontaktów?

Najlepiej prowadzić prosty rejestr zdarzeń. Powinny się w nim znaleźć: data, planowana godzina odbioru i odwiezienia dzieci, rzeczywista godzina, informacja czy kontakt się odbył, sposób usprawiedliwienia i dowód w postaci wiadomości albo notatki.

Im bardziej regularne i spokojne dokumentowanie, tym większa szansa, że sąd uzna naruszenia za wykazane. Warto unikać emocjonalnych opisów, a skupić się na faktach.

Zobacz również: zdyscyplinowanie ojca oraz matka nie przestrzega ustaleń.

Czy można domagać się zmiany kontaktów?

Tak. Jeżeli obecny model kontaktów stale się nie sprawdza, można złożyć odrębny wniosek o zmianę rozstrzygnięcia o kontaktach. Podstawą jest art. 113⁵ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

W praktyce sąd może np. doprecyzować godziny, miejsce odbioru i odwiezienia, sposób przekazywania dzieci, zasady usprawiedliwiania nieobecności, a nawet ograniczyć niektóre elementy kontaktów, jeśli obecny model powoduje chaos i napięcie dla dzieci.

Jeżeli druga strona broni się zarzutem, że to Ty utrudniasz wykonywanie kontaktów, znaczenie ma precyzyjne ustalenie faktów i zgodność Twojego zachowania z orzeczeniem. W podobnym kontekście pomocny może być materiał: zarzuty o utrudnianie.

Czy brak realizacji kontaktów może uzasadniać wyższe alimenty?

Może, ale nie automatycznie. Obowiązek alimentacyjny rodziców wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zakres świadczeń alimentacyjnych określa art. 135 § 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać w całości albo w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.

Jeżeli jeden z rodziców faktycznie nie uczestniczy w opiece i nie realizuje kontaktów, ciężar codziennych osobistych starań może w większym stopniu obciążać drugiego rodzica. To może być argument w sprawie o podwyższenie alimentów, ale sąd zawsze bada całość sytuacji: potrzeby dziecka, koszty utrzymania, zarobki i możliwości majątkowe rodziców oraz rzeczywisty udział w opiece.

Samo jednorazowe niestawienie się na kontakt zwykle nie uzasadnia podwyższenia alimentów. Inaczej może być przy długotrwałym, powtarzalnym braku zaangażowania.

Czego nie warto robić?

Nie warto samodzielnie „karać” drugiego rodzica przez jednostronne wstrzymywanie kontaktów, jeżeli nie ma ku temu podstawy w orzeczeniu albo bezpośredniego zagrożenia dla dobra dziecka. Taka reakcja może obrócić się przeciwko Tobie w sądzie.

Nie warto też składać wniosku bez dowodów. Same ogólne twierdzenia, że ojciec „nigdy nie przestrzega kontaktów”, zwykle nie wystarczą. Sąd potrzebuje konkretnych dat, zdarzeń i potwierdzeń.

FAQ

Czy spóźnienia też są naruszeniem kontaktów?

Tak, jeżeli są powtarzalne albo istotne. Kontakty powinny być wykonywane zgodnie z treścią orzeczenia, a nie tylko „mniej więcej”. Stałe opóźnienia mogą uzasadniać wniosek z art. 598¹⁵ Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy trzeba najpierw wzywać ojca na piśmie?

Przepisy nie nakazują wysyłania formalnego przedsądowego wezwania przed złożeniem wniosku. W praktyce jednak spokojna wiadomość z przypomnieniem treści orzeczenia bywa pomocna dowodowo.

Czy sąd od razu nakaże zapłatę pieniędzy?

Zwykle najpierw wydawane jest postanowienie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty. Dopiero gdy po tym rozstrzygnięciu nadal dochodzi do naruszeń, sąd może nakazać zapłatę konkretnej kwoty na podstawie art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można żądać zmiany kontaktów i wszcząć procedurę o zapłatę jednocześnie?

Tak, to są odrębne instrumenty. Jedno postępowanie służy egzekwowaniu już obowiązujących kontaktów, a drugie ich zmianie, gdy dotychczasowy model nie odpowiada dobru dziecka.

Czy brak kontaktów zawsze oznacza wyższe alimenty?

Nie zawsze. Może to być jeden z argumentów, ale sąd bada także potrzeby dzieci, możliwości finansowe rodziców i faktyczny zakres osobistych starań każdego z nich na podstawie art. 135 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296