Kontakty z dzieckiem, wizyty lekarskie i interpretacja harmonogramu

Prawo do kontaktów i obowiązek wykonywania orzeczenia

Podstawą jest art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, niezależnie od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że nawet rodzic z ograniczoną władzą rodzicielską co do zasady zachowuje prawo do kontaktów, chyba że sąd je ograniczył, zakazał albo szczegółowo uregulował.

Jeżeli sąd wydał już postanowienie albo wyrok regulujący kontakty, drugi rodzic ma obowiązek wykonywać je zgodnie z jego treścią. Nie może samodzielnie zmieniać godzin, skracać spotkań ani zastępować czasu kontaktu innymi aktywnościami dziecka tylko dlatego, że uważa to za wygodniejsze.

W praktyce warto odróżnić trzy różne kwestie: prawo do kontaktów, prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka oraz prawo do uzyskiwania informacji o dziecku. To, że rodzic ma jedno z tych uprawnień, nie zawsze oznacza automatycznie pełny zakres pozostałych. Osobnym, ale powiązanym problemem jest ojciec po rozwodzie a utrudnianie współdecydowania o dziecku.

Czy rodzic ma prawo do informacji o wizycie lekarskiej dziecka?

Jeżeli z orzeczenia sądu wynika wprost obowiązek informowania o wizytach lekarskich, drugi rodzic powinien przekazywać takie informacje terminowo i w sposób pozwalający realnie z nich skorzystać. Niewykonywanie takiego obowiązku może być potraktowane jako naruszenie orzeczenia.

Niezależnie od treści orzeczenia znaczenie ma także art. 95 § 1 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz wychowywania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, to co do zasady każde z nich powinno mieć dostęp do podstawowych informacji o zdrowiu dziecka.

W razie ograniczenia władzy rodzicielskiej trzeba dokładnie sprawdzić sentencję orzeczenia. Jeżeli sąd pozostawił rodzicowi jedynie prawo do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia dziecka, to takie uprawnienie nie musi jeszcze oznaczać prawa do współdecydowania o każdej zwykłej wizycie czy do osobistego uczestnictwa w niej.

W praktyce rodzic może domagać się podania terminu wizyty, miejsca, nazwiska lekarza oraz informacji o zaleceniach. Jeżeli placówka medyczna odmawia przekazania informacji, znaczenie może mieć również zgoda przedstawiciela ustawowego oraz konkretna dokumentacja potwierdzająca zakres władzy rodzicielskiej.

Czy można uczestniczyć w wizycie lekarskiej dziecka?

Nie w każdym przypadku. Jeżeli rodzic ma pełnię władzy rodzicielskiej albo nie został jej pozbawiony w zakresie spraw zdrowotnych, jego udział w leczeniu dziecka jest co do zasady szerszy. Jeżeli jednak sąd ograniczył władzę rodzicielską do ściśle wskazanych spraw, trzeba stosować się do granic określonych w orzeczeniu.

W sprawach istotnych dotyczących dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Do takich spraw mogą należeć np. poważniejsze decyzje medyczne, leczenie specjalistyczne, zabiegi czy wybór długotrwałej terapii. Nie każda zwykła konsultacja pediatryczna będzie jednak automatycznie „istotną sprawą dziecka”.

Jeżeli orzeczenie przyznaje tylko prawo do informacji o stanie zdrowia i współdecydowania wyłącznie o zabiegach poważnych, drugi rodzic może twierdzić, że obecność na zwykłej wizycie nie wynika z samego prawa do informacji. W takim układzie bezpieczniejsze prawnie bywa uzyskanie dokumentacji, zaleceń lekarskich i informacji po wizycie, a przy sporze – wystąpienie do sądu o doprecyzowanie uprawnień.

W sprawach dotyczących leczenia dziecka pomocne może być także omówienie, czy i kiedy wystarczy pełnomocnictwo leczenie, ale jego skuteczność zawsze zależy od zakresu władzy rodzicielskiej oraz od rodzaju czynności medycznej.

Zajęcia rehabilitacyjne lub dodatkowe w czasie kontaktów

Jeżeli drugi rodzic umawia dziecku rehabilitację, terapię albo zajęcia dodatkowe dokładnie w godzinach wynikających z orzeczonych kontaktów i robi to bez porozumienia, może dochodzić do naruszenia kontaktów. Szczególnie dotyczy to sytuacji powtarzających się, gdy zajęcia zostały tak ustawione mimo możliwości wyboru innego terminu.

Nie oznacza to jednak, że każda rehabilitacja w czasie kontaktu jest automatycznie bezprawna. Jeżeli dziecko wymaga pilnego, regularnego leczenia, a terminów obiektywnie nie da się zmienić, sąd może ocenić sprawę inaczej. Dlatego znaczenie mają dowody: korespondencja, harmonogram zajęć, wcześniejsze terminy, propozycje zamiany godzin, potwierdzenia z placówki oraz informacja, czy drugi rodzic próbował uzgodnić zmianę.

Jeżeli problem jest stały, można najpierw wezwać drugiego rodzica do wykonywania orzeczenia zgodnie z jego treścią i zaproponować konkretny harmonogram. Gdy to nie pomaga, składa się wniosek do sądu opiekuńczego o zagrożenie nakazaniem zapłaty.

Zobacz również:

Jak egzekwować kontakty z dzieckiem?

Procedurę reguluje art. 598(15)–598(22) ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Jest to odrębny tryb wykonywania orzeczeń dotyczących kontaktów z dzieckiem.

W pierwszym etapie sąd zagrozi osobie naruszającej obowiązki nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie – wynika to z art. 598(15) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Dopiero jeśli mimo tego zagrożenia naruszenia nadal występują, sąd może w drugim etapie nakazać zapłatę konkretnej kwoty, stosownie do liczby naruszeń – na podstawie art. 598(16) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Do wniosku warto dołączyć:

• odpis prawomocnego orzeczenia albo ugody regulującej kontakty,
• kalendarz niewykonanych lub zakłóconych kontaktów,
• SMS-y, e-maile, wiadomości z komunikatorów,
• potwierdzenia wizyt lub zajęć ustalanych na czas kontaktu,
• dowody, że próbowano polubownie rozwiązać problem.

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Jeżeli oprócz egzekwowania kontaktów potrzebna jest trwała zmiana zasad spotkań, trzeba zwykle złożyć odrębny wniosek o zmianę orzeczenia o kontaktach.

Jak rozumieć zapis „co drugi weekend miesiąca”?

Takie sformułowanie najczęściej oznacza kontakt w rytmie co dwa tygodnie, a nie automatycznie w „drugi i czwarty weekend miesiąca”. Gdyby sąd chciał ustalić dokładnie drugi i czwarty weekend, zwykle wskazałby to wprost w sentencji orzeczenia.

Przykładowo: jeżeli kontakt odbył się w weekend 24–25 maja, kolejny – przy zachowaniu rytmu „co drugi weekend” – wypada co do zasady dwa tygodnie później, nawet jeśli będzie to pierwszy weekend kolejnego miesiąca. Taka interpretacja lepiej odpowiada zwykłemu znaczeniu zwrotu „co drugi”.

Jeżeli jednak treść orzeczenia zawiera dodatkowe postanowienia, np. szczegółowe zapisy o świętach, feriach, wakacjach albo odbiorze dziecka „w pierwszy piątek po…” – wtedy harmonogram trzeba czytać jako całość. W razie sporu najlepiej przygotować roczny kalendarz kontaktów i przesłać go drugiemu rodzicowi z wyprzedzeniem.

Jeśli obecny model opieki przestał działać albo doszło do trwałej zmiany sytuacji dziecka, możliwa jest też zmiana opieki naprzemiennej lub odpowiednia modyfikacja kontaktów, ale zawsze wymaga to odrębnej oceny sądu.

Co zrobić krok po kroku?

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te zasady działają w praktyce przy różnych konfliktach między rodzicami.

FAQ

Czy rodzic bez pełnej władzy rodzicielskiej ma prawo do kontaktów z dzieckiem?

Tak. Zgodnie z art. 113 § 1 k.r.o. kontakty są niezależne od władzy rodzicielskiej. Ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów.

Czy brak informacji o wizycie lekarskiej zawsze narusza prawo?

Tak, jeśli obowiązek informowania wynika z orzeczenia sądu albo z zakresu pozostawionej władzy rodzicielskiej. Ocena zależy jednak od dokładnej treści orzeczenia i okoliczności konkretnej sprawy.

Czy mogę od razu żądać zapłaty pieniędzy za utrudnianie kontaktów?

Zwykle najpierw sąd wydaje postanowienie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty na podstawie art. 598(15) § 1 k.p.c. Dopiero przy dalszych naruszeniach może nakazać zapłatę na podstawie art. 598(16) § 1 k.p.c.

Czy drugi rodzic może sam ustalić dziecku zajęcia w czasie moich kontaktów?

Nie powinien tego robić, jeżeli prowadzi to do ograniczenia kontaktów wynikających z orzeczenia. Wyjątkiem mogą być sytuacje obiektywnie uzasadnione, np. konieczne leczenie bez realnej możliwości zmiany terminu.

Co zrobić, gdy nie da się porozumieć co do sposobu wykonywania kontaktów?

Warto najpierw zaproponować pisemny harmonogram. Jeżeli to nie pomaga, można wszcząć procedurę egzekwowania kontaktów, a w niektórych przypadkach złożyć wniosek o zmianę lub doprecyzowanie kontaktów. Gdy problem dotyczy szerszych relacji, przydatna może być analiza sprawy pod kątem braku porozumienia o kontaktach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP