Kontakty z dzieckiem i samodzielny wyjazd ojca z dzieckiem

Czy matka może zabronić ojcu zabrać dziecko samochodem na spacer?

Co do zasady nie. Jeżeli ojciec ma pełnię albo choćby nie został pozbawiony prawa do kontaktów z dzieckiem, a sąd nie wprowadził zakazu, ograniczeń lub nadzoru, drugi rodzic nie może samodzielnie zablokować zwykłego spędzania czasu z dzieckiem podczas kontaktu. Podstawą jest art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.

Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu oraz bezpośrednie porozumiewanie się, o czym stanowi art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam fakt, że w aucie będzie Pan tylko z dzieckiem, nie tworzy automatycznie zakazu prawnego.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby istniało prawomocne postanowienie sądu ograniczające kontakty, nakazujące ich odbywanie w obecności drugiego rodzica, kuratora albo w określonym miejscu. Takie ograniczenia mogą zostać wprowadzone na podstawie art. 113² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska – to nie to samo

W praktyce często miesza się dwie różne kwestie: kontakty z dzieckiem i władzę rodzicielską. To rozróżnienie jest bardzo ważne.

Zgodnie z art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Z kolei art. 97 § 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Natomiast według art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Nie oznacza to jednak, że każdy spacer, przejazd autem czy wyjście do lasu jest „istotną sprawą dziecka”. Zwykłe, codzienne decyzje związane z bieżącą opieką w czasie kontaktu zazwyczaj podejmuje rodzic, który aktualnie sprawuje pieczę nad dzieckiem. Istotnymi sprawami są zwykle np. wybór szkoły, poważne leczenie, wyjazd zagraniczny, zmiana miejsca pobytu dziecka na stałe czy wybór wyznania.

Kiedy samodzielny wyjazd z dzieckiem jest dopuszczalny?

Jeżeli mówimy o krótkim, zwykłym wyjeździe w ramach kontaktu – na spacer, do parku, do rodziny, do kina czy do lasu – co do zasady jest to element normalnego wykonywania kontaktów. Warunkiem jest zachowanie bezpieczeństwa dziecka oraz brak odmiennego rozstrzygnięcia sądu.

Znaczenie może mieć jednak wiek dziecka, jego stan zdrowia, długość wyjazdu, odległość, pora dnia, sposób przewozu i dotychczasowe ustalenia między rodzicami. Jeżeli dziecko jest bardzo małe, chore albo wyjazd wiąże się z noclegiem czy większą odległością, ocena może zależeć od konkretnego stanu faktycznego.

Sam przewóz dziecka samochodem musi odbywać się zgodnie z zasadami bezpieczeństwa wynikającymi z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, czyli z użyciem odpowiedniego urządzenia przytrzymującego dla dzieci albo zgodnie z wyjątkami przewidzianymi w tym przepisie. Jeżeli dziecko jest przewożone prawidłowo i plan wyjazdu jest zwyczajny oraz bezpieczny, sam sprzeciw drugiego rodzica nie tworzy zakazu.

Kiedy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?

Zgoda drugiego rodzica albo rozstrzygnięcie sądu jest potrzebne wtedy, gdy chodzi o istotną sprawę dziecka w rozumieniu art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce dotyczy to częściej:

• stałej zmiany miejsca pobytu dziecka,
• wyjazdu za granicę, zwłaszcza niekrótkiego lub połączonego z pobytem,
• decyzji zdrowotnych wykraczających poza zwykłą bieżącą opiekę,
• wyboru szkoły lub przedszkola,
• zmiany modelu opieki, np. sporu o zmianę opieki naprzemiennej.

Jeżeli więc chodzi tylko o kilkugodzinny wyjazd autem na spacer w czasie Pana kontaktu, zwykle nie jest to kategoria wymagająca odrębnej zgody drugiego rodzica. Jeżeli jednak drugi rodzic twierdzi, że dziecko jest narażone na realne niebezpieczeństwo, a nie tylko wyraża ogólny sprzeciw, sąd będzie oceniał konkretne okoliczności.

Co zrobić, jeżeli kontakty nie są ustalone?

Jeżeli nie ma porozumienia i nie ma jeszcze postanowienia sądu, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o sądowe ustalenie kontaktów. Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka – art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

We wniosku warto dokładnie wskazać:

• dni i godziny kontaktów,
• czy kontakty mają odbywać się z noclegiem,
• czy ojciec odbiera dziecko poza miejscem zamieszkania,
• czy może wyjeżdżać z dzieckiem w granicach kraju,
• kto odpowiada za dowóz i odbiór dziecka.

Można też od razu złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania na podstawie art. 730 § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. To ważne, bo postępowanie może trwać, a zabezpieczenie pozwala uzyskać tymczasowe zasady kontaktu jeszcze przed wydaniem końcowego postanowienia.

Jeżeli potrzebuje Pan praktycznych wskazówek, jak sformułować taki wniosek, pomocne może być omówienie tematu: ustalenie widzeń.

Co zrobić, gdy drugi rodzic utrudnia kontakty?

Jeżeli kontakty zostały już ustalone przez sąd lub ugodę zawartą przed sądem albo mediatorem zatwierdzoną przez sąd, a drugi rodzic ich nie wykonuje, można skorzystać z procedury przewidzianej w art. 598¹⁵–598²² Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku, a następnie nakazać jej zapłatę.

Jeżeli natomiast nie ma jeszcze orzeczenia, policja zwykle nie „ustala” kontaktów na miejscu. Może interweniować w razie zagrożenia porządku lub bezpieczeństwa, ale nie zastąpi postanowienia sądu. Dlatego twierdzenie, że zawsze wystarczy wezwać policję, byłoby zbyt daleko idące. Skuteczne narzędzie prawne zależy od tego, czy istnieje już tytuł wykonawczy lub orzeczenie regulujące kontakty.

Jak sąd ocenia dobro dziecka?

W sprawach o kontakty najważniejsze jest dobro dziecka. Wynika to z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny, oraz z całego systemu przepisów rodzinnych dotyczących ochrony małoletniego.

Sąd bierze pod uwagę m.in. wieź dziecka z każdym z rodziców, dotychczasowy sposób wykonywania opieki, wiek dziecka, jego potrzeby rozwojowe, możliwość zapewnienia bezpieczeństwa oraz to, czy konflikt między rodzicami nie jest wykorzystywany do blokowania relacji z drugim rodzicem.

Sam konflikt między rodzicami nie uzasadnia jeszcze ograniczenia kontaktów. Potrzebne są konkretne okoliczności wskazujące, że określony sposób ich wykonywania zagraża dobru dziecka.

Praktyczne wskazówki na przyszłość

Podsumowanie

Jeżeli nie ma orzeczenia sądu ograniczającego kontakty albo nakazującego ich odbywanie w określony sposób, drugi rodzic co do zasady nie może samodzielnie zakazać Panu zabrania dziecka autem na zwykły, bezpieczny spacer. Krótki wyjazd krajowy w ramach kontaktu zazwyczaj mieści się w bieżącej pieczy nad dzieckiem, a nie w katalogu istotnych spraw wymagających wspólnej decyzji rodziców.

Jeżeli jednak kontakty nie są uregulowane albo konflikt narasta, warto jak najszybciej wystąpić do sądu o ich ustalenie i doprecyzowanie, czy może Pan odbierać dziecko, wyjeżdżać z nim na terenie kraju i realizować kontakty samodzielnie. To zwykle najszybszy sposób na ograniczenie dalszych sporów.

FAQ

Czy ojciec może sam zabrać dziecko samochodem podczas kontaktu?

Tak, jeżeli kontakty nie zostały ograniczone przez sąd, a przewóz odbywa się bezpiecznie i zgodnie z przepisami ruchu drogowego. Krótki wyjazd krajowy zwykle mieści się w zwykłym wykonywaniu kontaktów.

Czy brak małżeństwa rodziców coś zmienia?

Nie w samej ocenie prawa do kontaktów. Znaczenie ma to, czy ojcostwo jest ustalone oraz jaki jest zakres władzy rodzicielskiej i czy istnieje orzeczenie sądu dotyczące kontaktów.

Czy każdy wyjazd z dzieckiem wymaga zgody drugiego rodzica?

Nie. Zgoda jest potrzebna przede wszystkim przy istotnych sprawach dziecka. Zwykły wyjazd w ramach kontaktu na terenie Polski zazwyczaj nie wymaga odrębnej zgody, o ile sąd nie postanowił inaczej.

Co jeśli matka nie wydaje dziecka mimo ustalonych kontaktów?

Można wystąpić do sądu z wnioskiem na podstawie art. 598¹⁵ i następnych Kodeksu postępowania cywilnego, aby sąd zagroził, a następnie nakazał zapłatę określonej sumy za naruszanie obowiązków związanych z kontaktami.

Czy policja nakaże wydanie dziecka?

Nie zawsze. Policja nie zastępuje sądu rodzinnego przy ustalaniu kontaktów. Jej rola zależy od sytuacji faktycznej, a w sporach o wykonywanie kontaktów kluczowe znaczenie ma treść orzeczenia sądu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602.