Kontakty z dzieckiem po wyprowadzce żony – co zrobić?

Kontakty z dzieckiem po wyprowadzce drugiego rodzica

Jeżeli żona lub partnerka wyprowadziła się z dzieckiem i od tej pory utrudnia lub uniemożliwia spotkania, nie oznacza to, że utracił Pan prawo do kontaktu z dzieckiem. Zgodnie z art. 113 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.

Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, a także bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji i korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym środków komunikacji elektronicznej – tak stanowi art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sama wyprowadzka z dzieckiem nie daje drugiemu rodzicowi automatycznie podstaw do odebrania dziecka, ale też nie pozwala dowolnie odciąć go od relacji z dzieckiem. Jeżeli rodzice nie potrafią uzgodnić zasad spotkań, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Władza rodzicielska a kontakty – to nie to samo

W praktyce często miesza się dwa pojęcia: władzę rodzicielską i kontakty. To odrębne instytucje.

Zgodnie z art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Na podstawie art. 97 § 1 tej ustawy, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Natomiast według art. 97 § 2 o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. W tym kontekście znaczenie ma również kontakty z dzieckiem i samodzielny wyjazd ojca z dzieckiem.

Jednocześnie kontakty z dzieckiem przysługują rodzicowi nawet wtedy, gdy jego władza rodzicielska została ograniczona. Ograniczenie lub nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznego zakazu kontaktów. Zakaz albo ograniczenie kontaktów wymaga osobnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 113²–113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co zrobić najpierw

Jeżeli sytuacja jest świeża, warto najpierw spróbować zebrać dowody prób porozumienia: wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, propozycje terminów spotkań, potwierdzenia przyjazdów pod miejsce pobytu dziecka. W sprawie rodzinnej bardzo ważne jest wykazanie, że chciał Pan spokojnie realizować kontakty, a przeszkody stwarza drugi rodzic lub jego rodzina.

Jeżeli dochodzi do blokowania spotkań, odmowy wydania dziecka albo izolowania dziecka od Pana, nie warto ograniczać się do ustnych próśb. Im szybciej zostanie złożony wniosek do sądu, tym mniejsze ryzyko utrwalenia niekorzystnej sytuacji faktycznej.

Wniosek o uregulowanie kontaktów z dzieckiem

Najczęściej podstawowym krokiem jest złożenie wniosku o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. Sąd określa wtedy dokładnie, kiedy, gdzie i w jaki sposób mają odbywać się spotkania, odbiór dziecka, odwiezienie dziecka, kontakty telefoniczne lub online, święta, wakacje i ferie.

Podstawą materialnoprawną są art. 113 § 1 i 2 oraz art. 113¹ § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 113¹ § 1 tego aktu, jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzica rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak miejsca zamieszkania – według miejsca pobytu dziecka. Wynika to z art. 569 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Opłata od wniosku o uregulowanie kontaktów wynosi 100 zł – zgodnie z art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania

W praktyce samo oczekiwanie na prawomocne zakończenie sprawy może trwać wiele miesięcy. Dlatego zwykle warto równocześnie złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania. Pozwala to uzyskać tymczasowe postanowienie określające kontakty jeszcze przed zakończeniem sprawy.

Podstawą są art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i 2 oraz art. 755 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, a w sprawach rodzinnych interes prawny zwykle polega na tym, że brak szybkiego uregulowania kontaktów grozi zerwaniem lub osłabieniem więzi z dzieckiem.

Jeżeli zależy Panu na szybkim działaniu, proszę we wniosku opisać konkretny model zabezpieczenia, np. co drugi weekend, jeden dzień w tygodniu, połowa ferii, rotacyjne święta, codzienny kontakt telefoniczny o określonej godzinie. Sądowi łatwiej orzec rozwiązanie opisane precyzyjnie niż ogólnikową prośbę o „umożliwienie kontaktów”.

Jak powinien wyglądać wniosek

We wniosku należy wskazać:

• oznaczenie sądu;
• dane rodziców i dziecka;
• żądanie główne, czyli dokładny sposób uregulowania kontaktów;
• ewentualny wniosek o zabezpieczenie;
• uzasadnienie z opisem dotychczasowych relacji z dzieckiem oraz aktualnych przeszkód;
• wnioski dowodowe, np. wydruki wiadomości, świadków, dokumenty, nagrania, jeżeli są legalne i przydatne;
• załączniki, w tym odpis aktu urodzenia dziecka oraz odpis wniosku dla uczestnika.

Jeżeli w sprawie pojawiają się zarzuty przemocy, uzależnienia, niestabilności psychicznej albo konflikt o miejsce pobytu dziecka, sąd może dopuścić opinię OZSS lub inne dowody specjalistyczne. Nie dzieje się to jednak automatycznie w każdej sprawie.

Zobacz również:

utrudnianie widywania oraz zarzuty o utrudnianie.

Czy można żądać odebrania dziecka?

W niektórych przypadkach rodzic pyta, czy może od razu żądać „odebrania dziecka”. Taki środek nie jest standardową drogą do rozwiązywania sporu o kontakty. Art. 100 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że sąd opiekuńczy i inne organy władzy publicznej mają obowiązek udzielać pomocy rodzicom, a każde z rodziców może zwrócić się do sądu opiekuńczego o odebranie dziecka od osoby nieuprawnionej. Przepis ten ma jednak zastosowanie do określonych stanów faktycznych i nie zastępuje zwykłego wniosku o uregulowanie kontaktów.

Jeżeli dziecko przebywa przy jednym z rodziców mających władzę rodzicielską, spór zwykle dotyczy kontaktów, miejsca pobytu dziecka albo sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, a nie prostego „odebrania dziecka od osoby nieuprawnionej”. Ocena zależy więc od konkretnej sytuacji, w tym od tego, czy istnieje już orzeczenie sądu co do miejsca pobytu dziecka.

Gdy drugi rodzic dalej utrudnia kontakty

Samo uzyskanie postanowienia o kontaktach nie zawsze kończy problem. Jeżeli rodzic, pod którego pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody, można uruchomić dwuetapowe postępowanie wykonawcze.

Podstawą są art. 598¹⁵–598²² Kodeksu postępowania cywilnego. W pierwszym etapie sąd zagrozi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków związanych z kontaktami. Jeżeli mimo tego nadal dochodzi do naruszeń, w drugim etapie sąd nakaże zapłatę należnej sumy pieniężnej.

W praktyce trzeba wykazać konkretne przypadki niewykonania kontaktu: datę, godzinę, miejsce, przebieg zdarzenia, świadków, wiadomości, ewentualne notatki policyjne. Im bardziej precyzyjny materiał dowodowy, tym skuteczniejsze postępowanie.

Jeżeli problem przybiera postać stałego odcinania dziecka od drugiego rodzica, można też rozważyć wniosek o zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć dotyczących władzy rodzicielskiej lub miejsca pobytu dziecka. Podstawą może być art. 107 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy rodzice żyją w rozłączeniu.

Czy policja pomoże w wydaniu dziecka?

Policja nie zastępuje sądu rodzinnego i co do zasady nie „egzekwuje” zwykłych kontaktów tylko dlatego, że jeden z rodziców tak uważa. Może jednak interweniować, gdy dochodzi do naruszenia porządku, gróźb, przemocy albo gdy zachowanie drugiej strony stwarza zagrożenie dla dziecka. W sprawach kontaktowych zasadnicze znaczenie ma orzeczenie sądu i tryb z art. 598¹⁵ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli rodzina drugiego rodzica wyrzuca Pana z posesji, nie wdając się w konflikt, warto zabezpieczyć dowody takiego zachowania. Samodzielne siłowe zabieranie dziecka bez wyraźnej podstawy z orzeczenia może tylko pogorszyć sytuację procesową.

Jak sąd ocenia taką sprawę

Sąd rodzinny nie bada wyłącznie tego, który z rodziców ma rację w konflikcie. Zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Także przy ustalaniu kontaktów sąd kieruje się dobrem dziecka oraz jego rozsądnymi życzeniami – art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Znaczenie mają więc m.in. wiek dziecka, dotychczasowa więź z rodzicem, odległość między miejscami zamieszkania, plan dnia dziecka, gotowość rodzica do współpracy, brak przemocy, stabilność i przewidywalność kontaktów. Jeżeli z Pana strony nie występowały zachowania zagrażające dziecku, szanse na uzyskanie regularnych kontaktów są co do zasady realne.

Jeżeli ma Pan dodatkowo problem, że żona ogranicza kontakty, warto opisać sądowi nie tylko sam brak spotkań, ale też wpływ tej sytuacji na więź z dzieckiem i na jego codzienne funkcjonowanie.

FAQ

Czy po wyprowadzce matki dalej mam prawo widywać dziecko?

Tak. Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prawo i obowiązek kontaktów z dzieckiem istnieją niezależnie od władzy rodzicielskiej.

Do jakiego sądu złożyć wniosek o kontakty?

Do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak miejsca zamieszkania – dla miejsca pobytu dziecka, zgodnie z art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Ile kosztuje wniosek o uregulowanie kontaktów?

Opłata stała wynosi 100 zł na podstawie art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy mogę żądać kontaktów jeszcze przed końcem sprawy?

Tak. Warto złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania na podstawie art. 730, art. 730¹ i art. 755 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wykonuje postanowienia o kontaktach?

Można wszcząć postępowanie na podstawie art. 598¹⁵ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego: najpierw o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej, a następnie o nakazanie zapłaty.

Źródła

1. Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 93 § 1, art. 95 § 3, art. 97 § 1–2, art. 100 § 1, art. 107 § 1–2, art. 113 § 1–2, art. 113¹ § 1, art. 113²–113³.

2. Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 569 § 1, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1–2, art. 755 § 1, art. 598¹⁵–598²².

3. Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 23 pkt 1.