Brak zmiany adresu w urzędzie skarbowym przy wyjeździe za granicę

Adres w urzędzie skarbowym a rezydencja podatkowa

Adres zgłoszony w urzędzie skarbowym ma znaczenie ewidencyjne i korespondencyjne, ale sam nie przesądza o tym, czy dana osoba jest polskim rezydentem podatkowym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlega w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę, która spełnia co najmniej jeden z warunków wskazanych w art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. W tym kontekście znaczenie ma również rozliczenie PIT obcokrajowca bez numeru PESEL.

Jeżeli faktycznie mieszka Pani i pracuje w Szwajcarii, tam koncentruje się Pani życie zawodowe i osobiste, a w Polsce nie przebywa Pani ponad 183 dni w roku, to sam nieaktualny adres w urzędzie skarbowym nie powinien powodować uznania Pani za polskiego rezydenta podatkowego. Każdorazowo trzeba jednak ocenić konkretny stan faktyczny, w tym miejsce zamieszkania rodziny, posiadane mieszkania, rachunki bankowe, aktywność zawodową i źródła dochodu.

Praca w Szwajcarii i dochody zagraniczne

Jeżeli osoba nie ma miejsca zamieszkania w Polsce w rozumieniu art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlega w Polsce tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 2a tej ustawy. Oznacza to, że Polska opodatkowuje tylko dochody osiągane na terytorium Polski.

W relacji Polska–Szwajcaria trzeba dodatkowo stosować art. 4a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisy art. 3 tej ustawy stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W przypadku Szwajcarii właściwa jest Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzona w Bernie dnia 2 września 1991 r.

Art. 4 tej konwencji określa, jak ustala się miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, gdy dana osoba może być uznana za rezydenta obu państw. Z kolei art. 15 konwencji reguluje opodatkowanie pracy najemnej. Jeżeli osoba jest rezydentem Szwajcarii i wykonuje pracę w Szwajcarii, dochód z tej pracy co do zasady rozlicza w Szwajcarii, a nie w Polsce. Inaczej może być, gdy część pracy jest faktycznie wykonywana w Polsce albo gdy dana osoba zachowała polską rezydencję podatkową.

Przy dłuższym pobycie poza Polską warto zadbać nie tylko o aktualizację danych podatkowych, lecz także o spójne dokumenty potwierdzające zmianę miejsca zamieszkania, zwłaszcza gdy urząd bada rezydencję podatkową.

Czy trzeba zgłosić zmianę adresu w urzędzie skarbowym?

Obowiązki ewidencyjne wynikają z ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników. Zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy podatnicy mają obowiązek aktualizować dane objęte zgłoszeniem identyfikacyjnym. W praktyce osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, niebędąca czynnym podatnikiem VAT i posługująca się numerem PESEL aktualizuje dane najczęściej na formularzu ZAP-3 albo przez podanie aktualnego adresu w składanym zeznaniu podatkowym, jeżeli przepisy i formularz na to pozwalają.

Formularz ZAP-3 służy przede wszystkim do aktualizacji adresu miejsca zamieszkania, danych kontaktowych i rachunku bankowego osoby fizycznej objętej identyfikatorem PESEL. Jeżeli podatnik prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG, aktualizacji dokonuje zasadniczo przez wniosek w CEIDG. Jeżeli podatnik posługuje się NIP i nie aktualizuje danych przez CEIDG, właściwy może być formularz NIP-7. Wybór formularza zależy więc od statusu podatnika.

Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia aktualizacyjnego może stanowić wykroczenie skarbowe z art. 81 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy. W praktyce znaczenie ma to, czy urząd poniósł realne utrudnienia, czy podatnik miał obowiązek złożenia aktualizacji w danym trybie oraz czy błąd został dobrowolnie naprawiony.

Zobacz również: aktualizacja adresu przy dłuższym wyjeździe za granicę i niedopełnieniu obowiązku zgłoszenia.

Czynny żal przy spóźnionej aktualizacji danych

Jeżeli podatnik obawia się konsekwencji za niezłożenie aktualizacji danych, może rozważyć złożenie czynnego żalu. Podstawą jest art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym sprawca przestępstwa skarbowego albo wykroczenia skarbowego nie podlega karze, jeżeli po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o nim organ powołany do ścigania i ujawnił istotne okoliczności czynu.

Czynny żal będzie nieskuteczny w przypadkach wskazanych w art. 16 § 5 Kodeksu karnego skarbowego, w szczególności gdy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu albo rozpoczął czynności służbowe zmierzające do jego ujawnienia. Dlatego czynny żal warto złożyć przed wezwaniem z urzędu, najlepiej jednocześnie z zaległym zgłoszeniem aktualizacyjnym.

Najem mieszkania w Polsce przez osobę mieszkającą w Szwajcarii

Posiadanie mieszkania w Polsce samo w sobie nie przesądza jeszcze o polskiej rezydencji podatkowej. Jednak przychód z najmu nieruchomości położonej w Polsce jest dochodem osiąganym na terytorium Polski. Wynika to z art. 3 ust. 2b pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który obejmuje dochody z położonej w Polsce nieruchomości, w tym ze zbycia takiej nieruchomości, oraz z art. 6 konwencji polsko-szwajcarskiej, zgodnie z którym dochód z majątku nieruchomego może być opodatkowany w państwie położenia nieruchomości.

Jeżeli wynajem ma charakter prywatny, a nie jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej, przychody z najmu prywatnego są opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Wynika to z art. 9a ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz z art. 2 ust. 1a ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym. Przy ryczałcie nie odlicza się kosztów uzyskania przychodów ani amortyzacji mieszkania.

Stawki ryczałtu dla najmu prywatnego wynikają z art. 12 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym: 8,5% przychodów do kwoty 100 000 zł rocznie oraz 12,5% od nadwyżki ponad 100 000 zł. Ryczałt wpłaca się co do zasady miesięcznie do 20. dnia następnego miesiąca na podstawie art. 21 ust. 1 tej ustawy, a zeznanie PIT-28 składa się do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

Jeżeli zastanawia się Pani, gdzie rozliczyć dochód po przeprowadzce lub przy zmianie państwa rezydencji, pomocne może być omówienie sytuacji podobnej do wyjazdu do Szwajcarii i powrotu do Polski.

Co zrobić praktycznie?

W opisanej sytuacji najbezpieczniej wykonać kilka działań porządkujących. Po pierwsze, należy ustalić, czy w danym roku podatkowym jest Pani polskim rezydentem, stosując art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 4 konwencji polsko-szwajcarskiej. Po drugie, warto złożyć aktualizację danych adresowych na właściwym formularzu, najczęściej ZAP-3, jeżeli spełnia Pani warunki dla tego formularza. Po trzecie, trzeba rozliczać w Polsce przychody z najmu mieszkania położonego w Polsce.

Po przeprowadzce za granicę brak aktualizacji adresu w urzędzie skarbowym warto naprawić niezależnie od samego rozliczenia podatku, aby korespondencja trafiała na prawidłowe dane podatnika. Jeżeli opóźnienie w aktualizacji danych było znaczne, można dołączyć czynny żal z art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. W piśmie warto krótko wyjaśnić, kiedy nastąpiła zmiana adresu, dlaczego nie została zgłoszona wcześniej oraz że jednocześnie składana jest aktualizacja danych. Szczegółowo ryzyko sankcji i sposoby jego ograniczenia opisujemy w materiale o karze za nieaktualny adres w urzędzie skarbowym.

FAQ

Czy brak ZAP-3 oznacza, że nadal jestem polskim rezydentem podatkowym?

Nie. Rezydencję podatkową ustala się według art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. ZAP-3 aktualizuje dane ewidencyjne, ale nie tworzy ani nie znosi rezydencji podatkowej.

Czy urząd skarbowy może ukarać za niezgłoszenie zmiany adresu?

Tak, teoretycznie jest to możliwe na podstawie art. 81 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. W praktyce znaczenie mają okoliczności sprawy, czas opóźnienia, skutki dla urzędu i to, czy podatnik sam dobrowolnie naprawił uchybienie.

Czy muszę płacić podatek w Polsce od pracy w Szwajcarii?

Jeżeli jest Pani rezydentem Szwajcarii, faktycznie wykonuje pracę w Szwajcarii i nie ma Pani polskiej rezydencji podatkowej, dochód z tej pracy zasadniczo nie podlega rozliczeniu w Polsce. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie zachowały się okoliczności wskazujące na centrum interesów życiowych w Polsce.

Czy najem mieszkania w Polsce trzeba rozliczyć w Polsce?

Tak. Dochód lub przychód z nieruchomości położonej w Polsce jest dochodem osiąganym na terytorium Polski na podstawie art. 3 ust. 2b pkt 4 ustawy o PIT. Dodatkowo art. 6 konwencji polsko-szwajcarskiej pozwala opodatkować dochód z nieruchomości w państwie jej położenia.

Jaki formularz wybrać do aktualizacji adresu?

Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, posługująca się PESEL, najczęściej składa ZAP-3. Przedsiębiorca wpisany do CEIDG aktualizuje dane przez CEIDG, a osoba posługująca się NIP poza CEIDG może potrzebować formularza NIP-7.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, ust. 1a, ust. 2a, ust. 2b pkt 4, art. 4a oraz art. 9a ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 2 ust. 1a, art. 12 ust. 1 pkt 4 lit. a oraz art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
• Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.
• Art. 16 § 1, art. 16 § 5, art. 48 § 2 oraz art. 81 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.
• Art. 4, art. 6 i art. 15 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzonej w Bernie dnia 2 września 1991 r.