Darowizna udziałów w spółce z o.o. a zgoda wspólników

Darowizna udziałów w spółce z o.o. jako zbycie udziałów

Przekazanie udziałów w spółce z o.o. pełnoletniemu synowi w drodze darowizny jest zbyciem udziałów. Nie ma znaczenia, że syn nie płaci ceny. Zbycie może nastąpić odpłatnie, na przykład przez sprzedaż, albo nieodpłatnie, na przykład przez darowiznę.

Podstawą jest art. 180 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych. Przepis ten stanowi, że zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz zastawienie udziału powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. W praktyce oznacza to wizytę u notariusza w celu poświadczenia podpisów pod umową darowizny udziałów.

Jeżeli spółka została założona przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie S24, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy możliwe i praktyczne jest użycie trybu teleinformatycznego. Art. 180 § 2 Kodeksu spółek handlowych dopuszcza zbycie udziałów przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym, po opatrzeniu oświadczeń kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W wielu sprawach nadal najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje klasyczna umowa z podpisami notarialnie poświadczonymi, zwłaszcza gdy umowa spółki zawiera szczególne ograniczenia.

Czy pozostali wspólnicy muszą zgodzić się na darowiznę udziałów?

Tak, jeżeli w umowie spółki znajduje się postanowienie, że „zbycie udziałów wymaga zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi i zgody pozostałych wspólników”, to zgoda pozostałych wspólników jest wymagana także przy darowiźnie udziałów na rzecz syna.

Wynika to z art. 182 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym umowa spółki może uzależnić zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć zbycie. Wymóg zgody pozostałych wspólników jest właśnie takim ograniczeniem zbywania udziałów. Jeżeli z treści umowy spółki nie wynika inna zasada, należy przyjąć, że zgodę powinien wyrazić każdy wspólnik inny niż darczyńca.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli umowa spółki wymaga zgody spółki, zastosowanie ma art. 182 § 3 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym zgody udziela zarząd w formie pisemnej, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Jeżeli jednak umowa spółki wymaga zgody pozostałych wspólników, trzeba zastosować dokładnie tę procedurę, którą przewiduje umowa spółki. Zarząd nie może zastąpić zgody wspólników, jeśli umowa spółki wymaga zgody samych wspólników.

W razie wątpliwości warto sprawdzić pełne brzmienie umowy spółki, bo może ona określać termin na udzielenie zgody, wymaganą większość, sposób zawiadomienia wspólników albo prawo wskazania innego nabywcy udziałów.

Forma zgody wspólników na darowiznę udziałów

Jeżeli umowa spółki wymaga zgody pozostałych wspólników, zgoda powinna być udzielona w sposób pozwalający bezspornie wykazać jej treść i datę. Dla bezpieczeństwa obrotu najlepiej uzyskać osobne pisemne oświadczenia wspólników albo zamieścić ich zgodę bezpośrednio w dokumencie umowy darowizny udziałów.

W praktyce należy zachować szczególną ostrożność co do formy zgody. Zgodnie z art. 63 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, jeżeli do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie. Skoro art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych wymaga dla zbycia udziałów formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, to najbezpieczniej uzyskać zgody wspólników również z podpisami notarialnie poświadczonymi, o ile umowa spółki nie reguluje tej kwestii inaczej.

Zgoda może być udzielona przed zawarciem umowy albo po jej zawarciu, jeżeli wynika to z art. 63 § 1 Kodeksu cywilnego. Do czasu uzyskania wymaganej zgody skuteczność czynności może być jednak kwestionowana. Z praktycznego punktu widzenia zgodę warto uzyskać przed podpisaniem umowy darowizny, aby uniknąć sporu z zarządem lub wspólnikami.

Co grozi, gdy darowizna udziałów zostanie dokonana bez wymaganej zgody?

Darowizna dokonana z pominięciem ograniczeń wynikających z umowy spółki może wywołać poważne problemy. Jeżeli wymagana zgoda nie została uzyskana, spółka może odmówić uznania nabywcy udziałów jako wspólnika, a obdarowany może mieć trudność z wykonywaniem praw udziałowych, takich jak głosowanie na zgromadzeniu wspólników czy udział w zysku.

Art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych stanowi, że o przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części udziału na inną osobę oraz o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia udziału albo ustanowienia zastawu lub użytkowania. Przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności.

Jeżeli dowód przejścia udziałów jest niepełny, bo brakuje wymaganej zgody wspólników, zarząd może odmówić wpisu zmiany w księdze udziałów. Obowiązek prowadzenia księgi udziałów wynika z art. 188 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Po każdej zmianie w składzie wspólników zarząd powinien także złożyć do sądu rejestrowego aktualną listę wspólników, co wynika z art. 188 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Procedura przekazania udziałów synowi krok po kroku

Przy darowiźnie udziałów na rzecz pełnoletniego syna najczęściej trzeba wykonać kilka czynności korporacyjnych i podatkowych. Kolejność ma znaczenie, ponieważ spółka powinna otrzymać kompletny zestaw dokumentów potwierdzających skuteczne przejście udziałów.

Obowiązki po stronie spółki po darowiźnie udziałów

Po otrzymaniu zawiadomienia i dokumentów zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów. Obowiązek prowadzenia księgi udziałów wynika z art. 188 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Księga udziałów powinna obejmować między innymi imię i nazwisko albo firmę wspólnika, liczbę i wartość nominalną jego udziałów oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania i wykonywanie prawa głosu przez zastawnika lub użytkownika, jeżeli takie sytuacje występują.

Zarząd powinien także złożyć do sądu rejestrowego nową listę wspólników, jeżeli zmiana wymaga aktualizacji danych ujawnianych w KRS. Art. 188 § 3 Kodeksu spółek handlowych nakłada na zarząd obowiązek złożenia sądowi rejestrowemu podpisanej przez wszystkich członków zarządu listy wspólników po każdej zmianie.

Trzeba również sprawdzić obowiązki w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, podmioty obowiązane do zgłaszania informacji do CRBR przekazują zmianę informacji w terminie 14 dni od dnia ich zmiany, przy czym do biegu terminów nie wlicza się sobót i dni ustawowo wolnych od pracy. Obowiązek aktualizacji CRBR zależy od tego, czy darowizna zmienia osobę beneficjenta rzeczywistego albo zakres kontroli nad spółką.

Podatek od darowizny udziałów dla syna

Darowizna udziałów od ojca lub matki na rzecz syna podlega ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Syn należy do najbliższej rodziny i może korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ust. 1 tej ustawy, jeżeli spełni ustawowe warunki.

Najważniejszy warunek to zgłoszenie nabycia własności udziałów właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku darowizny obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a przy umowie bez aktu notarialnego - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce umowa darowizny udziałów w spółce z o.o. jest zwykle sporządzana w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a nie w formie aktu notarialnego. Samo notarialne poświadczenie podpisów nie jest tym samym co akt notarialny. Dlatego syn powinien samodzielnie zadbać o zgłoszenie SD-Z2, jeżeli wartość darowizny przekracza limity istotne dla opodatkowania.

Darowizna udziałów zasadniczo nie jest sprzedażą, więc nie powstaje przychód ze sprzedaży udziałów po stronie darczyńcy. Trzeba jednak ocenić konkretną sytuację, zwłaszcza gdy darowizna łączy się z przejęciem długów, dodatkowymi rozliczeniami albo innymi świadczeniami. Podatek od czynności cywilnoprawnych może pojawić się przy umowie darowizny tylko w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, co wynika z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Orzecznictwo dotyczące formy darowizny udziałów

Warto odnotować wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt I ACa 283/14. Sąd wskazał, że regulacja zawarta w art. 180 Kodeksu spółek handlowych co do formy zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością ma charakter pełny. Dotyczy ona zbycia udziałów pod dowolnym tytułem, a więc również darowizny. Nie ma potrzeby sięgania przez art. 2 Kodeksu spółek handlowych do formy darowizny z art. 890 Kodeksu cywilnego.

Praktyczny wniosek jest prosty: przy darowiźnie udziałów najważniejsza jest forma przewidziana w art. 180 Kodeksu spółek handlowych oraz ograniczenia zbycia wynikające z umowy spółki. Jeżeli umowa spółki wymaga zgody pozostałych wspólników, zgoda ta nie jest formalnością, którą można pominąć.

FAQ

Czy darowizna udziałów synowi wymaga zgody wspólników?

Tak, jeżeli taki wymóg wynika z umowy spółki. Art. 182 § 1 Kodeksu spółek handlowych pozwala ograniczyć zbywanie udziałów, a darowizna jest zbyciem udziałów.

Czy zgoda zarządu wystarczy, jeżeli umowa wymaga zgody pozostałych wspólników?

Nie. Zgoda zarządu wystarcza wtedy, gdy umowa spółki wymaga zgody spółki i nie przewiduje innej procedury. Jeżeli umowa wymaga zgody pozostałych wspólników, trzeba uzyskać zgodę tych wspólników.

Czy umowa darowizny udziałów musi być aktem notarialnym?

Co do zasady nie musi być aktem notarialnym. Art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. To inna forma niż akt notarialny.

Czy syn zapłaci podatek od darowizny udziałów?

Syn może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce powinien pilnować zgłoszenia SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, jeżeli umowa nie została sporządzona w formie aktu notarialnego.

Kiedy syn staje się wspólnikiem wobec spółki?

Zgodnie z art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma zawiadomienie wraz z dowodem przejścia udziałów. Jeżeli umowa spółki wymaga zgody wspólników, dowodem powinny być także wymagane zgody.

Źródła

• art. 180 § 1 i § 2, art. 182 § 1-5, art. 187 § 1 oraz art. 188 § 1 i § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych,
• art. 63 § 1 i § 2 oraz art. 890 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny,
• art. 4a ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych,
• art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu,
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt I ACa 283/14.