Władza rodzicielska po ograniczeniu ojca – wyjazd, psycholog, chrzest

Co wynika z orzeczenia o władzy rodzicielskiej?

Jeżeli w wyroku sąd powierzył Pani wykonywanie władzy rodzicielskiej, a ojcu ją ograniczył, pozostawiając mu prawo współdecydowania w określonych sprawach, to nie oznacza to automatycznie, że każda decyzja wymaga jego zgody. Kluczowe jest brzmienie rozstrzygnięcia oraz art. 93 § 1, art. 95 § 1 i art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Jeżeli jednak sąd wcześniej ograniczył jednemu z rodziców władzę rodzicielską do współdecydowania tylko w określonych obszarach, to trzeba ocenić, czy konkretna czynność mieści się właśnie w tych obszarach. Powiązaną kwestią jest to, czy opiekun prawny może wyjechać z dzieckiem za granicę.

W praktyce najczęściej rozróżnia się:

• sprawy bieżące, codzienne – co do których rodzic sprawujący pieczę działa samodzielnie,
• sprawy istotne – wymagające zgody obojga rodziców albo rozstrzygnięcia sądu.

Wyjazd dziecka za granicę – kiedy można zdecydować samodzielnie?

Sam krótki wyjazd turystyczny za granicę nie zawsze jest traktowany jako istotna sprawa dziecka. Jeżeli ma charakter czasowy, nie zmienia miejsca stałego pobytu dziecka i nie narusza ustalonych kontaktów z drugim rodzicem, w wielu stanach faktycznych rodzic sprawujący na co dzień pieczę podejmuje taką decyzję samodzielnie.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Jeżeli wyrok pozostawia ojcu współdecydowanie w istotnych sprawach, a planowany wyjazd:

• koliduje z ustalonymi kontaktami,
• jest dłuższy albo powtarzalny,
• wiąże się z większym ryzykiem zdrowotnym,
• ma prowadzić do faktycznej zmiany miejsca pobytu dziecka, szkoły albo środowiska życia,

wówczas może zostać uznany za sprawę istotną wymagającą porozumienia rodziców na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Osobno trzeba odróżnić zwykły wyjazd wakacyjny od wyjazdu o charakterze stałym lub długoterminowym. Zmiana miejsca pobytu dziecka, zwłaszcza za granicę, co do zasady jest sprawą istotną. W takim przypadku brak zgody drugiego rodzica może prowadzić do sporu sądowego, a czasem także do zarzutu naruszania jego praw rodzicielskich.

Warto też pamiętać, że dokument podróży dziecka jest odrębną kwestią. Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej wymaga co do zasady zgody obojga rodziców posiadających władzę rodzicielską, a w razie braku porozumienia zgodę zastępuje orzeczenie sądu opiekuńczego.

To oznacza, że czym innym jest sam wyjazd, a czym innym uzyskanie paszportu. Nawet jeśli sam krótki wyjazd mógłby być oceniony jako sprawa bieżąca, wyrobienie paszportu dla dziecka może wymagać zgody drugiego rodzica albo postanowienia sądu.

Praktycznie dobrze mieć przy sobie:

• odpis wyroku regulującego władzę rodzicielską,
• dokument tożsamości dziecka,
• pisemną zgodę drugiego rodzica, jeśli została uzyskana,
• informację o terminie i miejscu pobytu dziecka.

Jeżeli drugi rodzic utrudnia sprawę dokumentami dziecka, zobacz również: przetrzymywanie paszportu.

Konsultacja psychologiczna dziecka – czy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?

Tutaj najwięcej zależy od celu wizyty. Samo hasło „psycholog” nie przesądza jeszcze, że zawsze chodzi o sprawę zdrowotną wymagającą wspólnej decyzji.

Jeżeli chodzi o jednorazową lub wstępną konsultację wspierającą, np. po rozstaniu rodziców, trudnościach adaptacyjnych czy problemach wychowawczych, można bronić stanowiska, że jest to działanie mieszczące się w bieżącej pieczy nad dzieckiem. Zwłaszcza gdy nie dochodzi jeszcze do diagnozy zaburzeń, terapii ani leczenia.

Inaczej należy ocenić:

• stałą psychoterapię,
• diagnozę psychologiczną lub psychiatryczną,
• leczenie psychiatryczne,
• udzielanie zgód na świadczenia zdrowotne o szerszym znaczeniu terapeutycznym.

Takie czynności wchodzą już w sferę zdrowia dziecka. Jeżeli wyrok wyraźnie pozostawił ojcu współdecydowanie w sprawach zdrowotnych, jego zgoda co do zasady będzie potrzebna. Podstawą jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 95 § 1 tej ustawy.

Dodatkowo zgodnie z art. 17 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przedstawiciel ustawowy małoletniego wyraża zgodę na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Jeżeli przedstawicieli ustawowych jest dwoje i między nimi istnieje spór co do istotnej sprawy zdrowotnej dziecka, rozstrzygnięcie powinno nastąpić w trybie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce warto rozdzielić dwa etapy:

Jeżeli potrzebuje Pani szerszego omówienia zgód medycznych, zobacz również: pełnomocnictwo leczenie.

Chrzest dziecka – czy można ochrzcić dziecko mimo sprzeciwu ojca?

Co do zasady nie powinno się traktować chrztu jako zwykłej, codziennej decyzji. Chrzest wiąże się z wychowaniem dziecka i sferą światopoglądową, dlatego najczęściej jest oceniany jako istotna sprawa dziecka w rozumieniu art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli drugi rodzic ma zachowane prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, a sprzeciwia się chrztowi, bezpiecznym rozwiązaniem jest wystąpienie do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie sporu. Samowolne działanie może stać się argumentem w dalszym konflikcie rodzicielskim.

We wniosku do sądu warto opisać:

• jak dotąd wyglądało wychowanie religijne dziecka,
• czy dziecko uczestniczy w praktykach religijnych,
• czy rodzice wcześniej byli zgodni co do tej kwestii,
• czy sprzeciw drugiego rodzica jest stały i uzasadniony,
• dlaczego proponowane rozwiązanie ma służyć dobru dziecka.

Sąd opiekuńczy będzie oceniał sprawę przez pryzmat dobra dziecka, które jest podstawową dyrektywą wykonywania władzy rodzicielskiej wynikającą z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wyraża zgody?

Jeżeli sprawa ma charakter istotny, a porozumienie nie jest możliwe, należy złożyć do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, wniosek o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 568 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

We wniosku należy wskazać:

• dane rodziców i dziecka,
• sygnaturę wcześniejszego wyroku, jeśli istnieje,
• dokładnie, jakiej decyzji ma dotyczyć rozstrzygnięcie,
• stanowisko drugiego rodzica,
• uzasadnienie, dlaczego rozwiązanie służy dobru dziecka,
• dowody, np. wiadomości, zaświadczenia, rezerwacje, opinię specjalisty.

W sprawach nagłych można rozważyć również wniosek o zabezpieczenie, jeżeli brak szybkiego rozstrzygnięcia naraziłby dziecko na szkodę lub uniemożliwił podjęcie koniecznego działania.

Zobacz również:

Praktyczne wnioski

W przedstawionym stanie faktycznym najbezpieczniej przyjąć, że:

• krótki wyjazd zagraniczny o charakterze wakacyjnym zwykle może Pani zorganizować samodzielnie, o ile nie narusza kontaktów i nie prowadzi do zmiany miejsca pobytu dziecka,
• wstępna konsultacja psychologiczna może być potraktowana jako sprawa bieżąca, ale rozpoczęcie terapii lub leczenia wymaga co do zasady współdecydowania,
• chrzest dziecka należy traktować jako sprawę istotną, a przy sprzeciwie ojca właściwa jest droga sądowa.

Ostateczna ocena zawsze zależy jednak od pełnej treści wyroku i konkretnego stanu faktycznego. Drobna różnica w sformułowaniu orzeczenia może przesądzić o tym, czy dana decyzja należy jeszcze do bieżącej pieczy, czy już do sfery współdecydowania.

FAQ

Czy na wakacyjny wyjazd dziecka za granicę zawsze trzeba mieć zgodę drugiego rodzica?

Nie zawsze. Przy krótkim wyjeździe turystycznym zgoda nie w każdym przypadku jest konieczna, ale jeśli wyjazd koliduje z kontaktami, jest długi albo wymaga wyrobienia paszportu, zgoda drugiego rodzica lub sądu może być potrzebna.

Czy mogę sama zabrać dziecko do psychologa?

Często tak, jeśli chodzi o pojedynczą konsultację wstępną. Jeżeli jednak ma dojść do terapii, diagnozy lub leczenia psychiatrycznego, sprawa zwykle wchodzi w zakres zdrowia dziecka i wymaga współdecydowania.

Czy chrzest dziecka bez zgody ojca jest bezpieczny prawnie?

Nie. Chrzest jest co do zasady sprawą istotną. Przy wyraźnym sprzeciwie drugiego rodzica lepiej uzyskać rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego niż działać samodzielnie.

Do jakiego sądu złożyć wniosek przy braku zgody drugiego rodzica?

Do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Podstawą jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 568 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy ograniczenie władzy rodzicielskiej ojca oznacza, że nie ma nic do powiedzenia?

Nie. Zakres jego uprawnień zależy od treści wyroku. Jeżeli pozostawiono mu współdecydowanie w określonych sprawach, jego stanowisko nadal ma znaczenie właśnie w tych obszarach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 93 § 1, art. 95 § 1 i § 3, art. 97 § 2 – ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 568 § 1 – ISAP.

3. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności art. 17 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 – ISAP.

4. Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych, w szczególności art. 14 ust. 1 i 2 – ISAP.