Opieka nad dzieckiem po śmierci rodzica, możliwości powierzenia jej babci

Brak możliwości uzyskania gwarancji za życia

Za życia nie można uzyskać pewnej gwarancji, że po śmierci matki opieka nad dzieckiem zostanie powierzona babci. Jedynym realnym krokiem, który może zwiększyć prawdopodobieństwo takiej decyzji sądu, jest wszczęcie postępowania o pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej. Jeśli ojciec nie będzie posiadał tej władzy, po śmierci matki sąd wszczyna postępowanie w sprawie umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, w tym w rodzinie spokrewnionej, czyli np. u babci.

Pierwszeństwo rodziców w sprawowaniu opieki

Zasadą jest, że pierwszeństwo w sprawowaniu opieki mają rodzice, o ile posiadają władzę rodzicielską. Dlatego w opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, czy istnieją przesłanki do pozbawienia ojca tej władzy.

Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej

Zgodnie z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

"Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej."

Pozbawienie władzy może dotyczyć jednego rodzica. Jest to najsurowsza ingerencja sądu w sferę władzy rodzicielskiej. Nie ma jednak charakteru kary, lecz służy ochronie dobra dziecka. Sąd stosuje ten środek dopiero wtedy, gdy łagodniejsze działania nie przyniosły rezultatów lub ich zastosowanie byłoby bezcelowe.

Rażące zaniedbania jako najczęstsza podstawa ingerencji

W praktyce rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich jest najczęstszą przyczyną pozbawienia władzy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że do pozbawienia władzy prowadzą poważne zaniedbania lub zaniedbania o mniejszej wadze, które nabrały cech uporczywości i niepoprawności. Zaniedbania o mniejszej skali, niewykazujące takiego charakteru, uzasadniają jedynie wydanie zarządzeń z art. 109 k.r.o.

Jak zwiększyć szanse na powierzenie opieki babci

Jeżeli istnieją przesłanki przemawiające za pozbawieniem ojca władzy rodzicielskiej, rozpoczęcie takiego postępowania jest obecnie najskuteczniejszym sposobem ochrony interesów dziecka. W toku sprawy można również wskazać wolę matki, aby w razie jej śmierci dziecko zostało umieszczone pod opieką babci. Choć taka wola nie jest wiążąca dla sądu, będzie brana pod uwagę przy ocenie dobra dziecka.