Pieniądze z komunii dziecka a spór rodziców – co można zrobić

Status prawny pieniędzy otrzymanych przez dziecko

Pieniądze wręczone dziecku z okazji pierwszej komunii zazwyczaj są darowizną na rzecz dziecka w rozumieniu art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli z okoliczności wynika, że darczyńcy chcieli obdarować właśnie dziecko, środki te wchodzą do majątku małoletniego, a nie do majątku matki czy ojca.

W praktyce znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy: komu wręczono kopertę, jakie były słowa darczyńców, czy prezent był „dla dziecka”, czy np. „na koszty przyjęcia”. Jeżeli jednak rodzina przekazała pieniądze jako prezent komunijny dla syna, należy przyjąć, że jest to majątek dziecka.

Nie oznacza to jednak, że 10-letnie dziecko może samodzielnie decydować o wydaniu całej kwoty. Małoletni, który nie ukończył 13 lat, nie ma zdolności do czynności prawnych zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a czynność prawna dokonana przez taką osobę jest co do zasady nieważna na podstawie art. 14 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kto zarządza pieniędzmi dziecka po rozwodzie rodziców?

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, to oboje są obowiązani i uprawnieni do jej wykonywania na podstawie art. 93 § 1 oraz art. 97 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. O istotnych sprawach dziecka rozstrzygają wspólnie, a przy braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy – art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zarząd majątkiem dziecka regulują przede wszystkim art. 101 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, a na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebują zezwolenia sądu opiekuńczego.

Samo przechowywanie pieniędzy dziecka w bezpiecznym miejscu może mieścić się w zwykłym zarządzie. Problem pojawia się wtedy, gdy jedno z rodziców wyłącza drugie z decyzji, odmawia informacji, nie chce wydać środków mimo uzgodnionego celu albo traktuje pieniądze dziecka jak własne.

Czy zatrzymanie pieniędzy przez jednego rodzica to przywłaszczenie?

Nie w każdej sytuacji. Przestępstwo przywłaszczenia reguluje art. 284 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Aby mówić o odpowiedzialności karnej, trzeba wykazać, że dana osoba potraktowała cudzą rzecz jak własną, z zamiarem trwałego włączenia jej do swojego majątku.

W sporze między rodzicami mającymi pełnię władzy rodzicielskiej organy ścigania często uznają, że mamy przede wszystkim do czynienia ze sporem o wykonywanie zarządu majątkiem dziecka, a nie od razu z oczywistym przywłaszczeniem. Sam fakt, że ojciec przejął gotówkę do sejfu i twierdzi, że ją zabezpiecza, zwykle nie wystarcza jeszcze do przypisania mu przestępstwa.

Inaczej może być, gdy rodzic:

• wydaje pieniądze dziecka na własne potrzeby,
• zaprzecza, że dziecko otrzymało środki,
• odmawia jakiegokolwiek rozliczenia,
• przelewa pieniądze na swój rachunek i korzysta z nich jak właściciel.

W takim wariancie mogą pojawić się podstawy do rozważenia odpowiedzialności karnej, ale zawsze zależy to od dowodów i konkretnego stanu faktycznego.

Co wolno rodzicowi, a czego nie wolno?

Rodzic może dbać o bezpieczeństwo środków dziecka, ale nie powinien samowolnie blokować drugiego rodzica przed współdecydowaniem. Z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

Jeżeli pieniądze mają zostać przeznaczone na rower, komputer, leczenie, zajęcia edukacyjne czy oszczędności dla dziecka, decyzja powinna być uzgodniona przez rodziców. Przy braku zgody jedno z nich nie powinno narzucać swojej woli tylko dlatego, że dziecko akurat mieszka głównie u niego.

Warto też odróżnić dwie sytuacje:

Jak odzyskać środki albo wymusić wspólne rozstrzygnięcie?

Najrozsądniej zacząć od działań, które porządkują dowody i pokazują, że chodzi o dobro dziecka, a nie o konflikt między rodzicami.

1. Zbierz dowody.
Warto spisać listę darczyńców i kwot, zachować wiadomości, zdjęcia kopert, nagrania rozmów prowadzone zgodnie z prawem przez uczestnika rozmowy, potwierdzenia od członków rodziny, a także wiadomości od dziecka dotyczące planowanego celu zakupu.

2. Wyślij pisemne wezwanie.
W piśmie do ojca warto wskazać, że środki stanowią majątek dziecka, podać ich kwotę, zaproponować konkretny sposób zabezpieczenia pieniędzy albo ich wydatkowania na rzecz dziecka oraz wyznaczyć termin odpowiedzi. Dobrze zażądać informacji, gdzie środki są przechowywane i czy cała kwota nadal istnieje.

3. Zaproponuj neutralne rozwiązanie.
Można zaproponować wpłatę pieniędzy na rachunek dziecka albo rachunek oszczędnościowy wymagający współdziałania rodziców. Jeżeli temat dotyczy rachunku bankowego, pomocne mogą być też materiały o tym, jak wygląda dysponowanie majątkiem dzieci.

4. Złóż wniosek do sądu opiekuńczego.
Jeżeli nie ma zgody, można złożyć do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, wniosek o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. We wniosku można domagać się wskazania, w jaki sposób mają być przechowywane pieniądze oraz na jaki cel wolno je przeznaczyć.

5. Rozważ dalsze środki ochrony.
Jeżeli istnieją podstawy, by twierdzić, że rodzic nadużywa zarządu majątkiem dziecka, sąd może ingerować we władzę rodzicielską na podstawie art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, np. przez wydanie odpowiednich zarządzeń ochronnych.

Czy sąd może nakazać sposób wykorzystania pieniędzy dziecka?

Tak, w ramach rozstrzygnięcia sporu między rodzicami sąd opiekuńczy może wskazać sposób postępowania odpowiadający dobru dziecka. Jeżeli np. dziecko potrzebuje komputera do nauki albo roweru zaleconego w związku z aktywnością fizyczną, sąd może ocenić, czy wydatek jest racjonalny i zgodny z interesem małoletniego.

Jeżeli kwota ma zostać zachowana jako oszczędności, sąd może uznać, że lepsze będzie jej zdeponowanie na rachunku bankowym dziecka. Gdy sprawa dotyczy świadczeń lub rachunków prowadzonych dla małoletniego, pomocne bywa też porównanie z zasadami, jakie dotyczą świadczeń takich jak renta rodzinna na dziecko.

Czy wydanie pieniędzy na komputer albo rower wymaga zgody sądu?

Zwykle nie, jeśli chodzi o typowy, rozsądny zakup na potrzeby dziecka i rodzice są zgodni. Bieżące, zwykłe wydatki na dziecko z jego środków najczęściej mieszczą się w zwykłym zarządzie majątkiem. Zezwolenie sądu opiekuńczego jest potrzebne dopiero przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd, zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ocena, czy dana czynność przekracza zwykły zarząd, zależy od wartości pieniędzy, celu, sytuacji majątkowej dziecka i skutków decyzji. Zakup zwykłego roweru czy komputera do nauki z reguły nie wymaga zgody sądu, ale np. inwestowanie znacznej kwoty, obciążenie majątku dziecka czy darowanie pieniędzy dalej – już może wymagać zgody.

Jak powinno wyglądać pismo do drugiego rodzica?

W wezwaniu warto:

• wskazać datę komunii i łączną kwotę otrzymaną przez dziecko,
• napisać, że środki stanowią majątek małoletniego dziecka,
• powołać art. 97 § 2 oraz art. 101 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• zażądać informacji o miejscu przechowywania środków i potwierdzenia, że kwota nie została uszczuplona,
• zaproponować wspólne rozwiązanie: zakup określonej rzeczy dla dziecka albo wpłatę na rachunek dziecka,
• wyznaczyć termin odpowiedzi, np. 7 dni,
• uprzedzić o skierowaniu sprawy do sądu opiekuńczego.

Taki dokument nie musi być długi. Najważniejsze, aby był konkretny i nadawał się później jako dowód do akt sprawy.

FAQ

Czy pieniądze z komunii należą do dziecka czy do rodzica, który organizował przyjęcie?

Co do zasady do dziecka, jeżeli były prezentem dla niego. Wyjątkiem może być sytuacja, gdy z okoliczności wynika, że część pieniędzy miała pokryć koszty uroczystości.

Czy dziecko może samo zażądać wydania pieniędzy?

Małoletnie dziecko może wyrażać swoje zdanie, a rodzice powinni je wysłuchać stosownie do art. 95 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale formalnie decyzje majątkowe podejmują rodzice.

Czy ojciec może trzymać pieniądze w sejfie?

Może je przechowywać, jeśli robi to dla bezpieczeństwa dziecka. Nie powinien jednak odmawiać informacji o środkach ani samodzielnie wykluczać drugiego rodzica z decyzji.

Czy trzeba od razu iść na policję?

Zwykle nie. W pierwszej kolejności lepsze jest pisemne wezwanie i ewentualny wniosek do sądu rodzinnego. Zawiadomienie karne ma większy sens wtedy, gdy są dowody, że rodzic potraktował pieniądze dziecka jak własne.

Do jakiego sądu złożyć wniosek?

Do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka.

Czy sąd może ograniczyć rodzicowi możliwość zarządzania pieniędzmi dziecka?

Tak. Jeżeli rodzic nienależycie wykonuje zarząd majątkiem dziecka, sąd może wydać odpowiednie zarządzenia ochronne na podstawie art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 12, art. 14 § 1, art. 888 § 1 – ISAP
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 93 § 1, art. 95 § 3 i § 4, art. 97 § 1 i § 2, art. 101 § 1–3, art. 109 § 1 i § 2 – ISAP
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 284 § 1 – ISAP