Oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem a zatarcie skazania

Problem sprowadza się do pytania, czy po dawnym wyroku skazującym na grzywnę za poświadczenie nieprawdy można podpisać oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne albo przestępstwo skarbowe. Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy skazanie uległo zatarciu oraz czy w sprawie nie wystąpiły okoliczności opóźniające zatarcie.

Poświadczenie nieprawdy jako przestępstwo

Zgodnie z art. 271 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny funkcjonariusz publiczny albo inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Art. 271 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny przewiduje łagodniejszą odpowiedzialność w wypadku mniejszej wagi: grzywnę albo karę ograniczenia wolności.

Art. 7 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny stanowi, że przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem. Z kolei art. 7 § 3 tej ustawy wskazuje, że występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc. Poświadczenie nieprawdy z art. 271 § 1 albo § 2 Kodeksu karnego jest więc przestępstwem, a nie wykroczeniem.

Umyślność ocenia się według art. 9 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, czyli chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. W praktyce poświadczenie nieprawdy najczęściej wiąże się z umyślnością, ale zawsze trzeba sprawdzić treść wyroku, kwalifikację prawną czynu i opis przypisanego zachowania.

Wpis do Krajowego Rejestru Karnego

Art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym przewiduje, że w Rejestrze gromadzi się dane o osobach prawomocnie skazanych za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe. Oznacza to, że prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo z Kodeksu karnego, także wyrok z samą grzywną, podlega wpisowi do KRK.

Wpis nie musi jednak pozostawać w Rejestrze bezterminowo. Kluczowe znaczenie ma zatarcie skazania. Jeżeli chcesz sprawdzić, czy dane nadal figurują w rejestrze, pomocne może być omówienie procedury: hub KRK.

Co oznacza zatarcie skazania?

Art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny stanowi, że z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. To przepis najważniejszy dla osoby, która ma podpisać oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem.

Jeżeli skazanie uległo zatarciu, osoba skazana odzyskuje status osoby niekaranej w zakresie objętym zatarciem. W typowym oświadczeniu o niekaralności można wtedy wskazać, że nie jest się osobą skazaną prawomocnym wyrokiem za dane przestępstwo, ponieważ prawo nakazuje traktować zatarte skazanie jako niebyłe. Praktyczne znaczenie pojęcia niekaralność zależy jednak od dokładnego brzmienia formularza i wymagań instytucji, która żąda oświadczenia.

Kiedy zaciera się skazanie na grzywnę?

Obecnie art. 107 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny przewiduje, że w razie skazania na grzywnę albo karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

Jeżeli więc jedyną orzeczoną karą była grzywna i została ona w całości zapłacona w 2004 r., to przy braku przeszkód skazanie powinno być już zatarte. Nawet według wcześniejszego, mniej korzystnego terminu pięcioletniego od wykonania grzywny, który miał znaczenie w dawnym stanie prawnym, termin ten upłynąłby w 2009 r. Obecnie, po tylu latach, zasadnicze pytanie brzmi nie tyle, czy upłynął termin, ale czy nie było dodatkowych orzeczeń albo kolejnych skazań wpływających na zatarcie.

Kiedy zatarcie może się opóźnić?

Art. 107 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny stanowi, że jeżeli orzeczono środek karny, przepadek albo środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Znaczenie może mieć także art. 108 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zbiegu przestępstw albo po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania, sprawca ponownie popełnił przestępstwo. W takich przypadkach zatarcie wszystkich skazań może nastąpić dopiero z upływem okresu wymaganego do zatarcia ostatniego skazania.

Trzeba też pamiętać o art. 106a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten przewiduje wyjątek od zatarcia skazania w szczególnie poważnej kategorii spraw: nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15. Ten wyjątek nie dotyczy typowego skazania za poświadczenie nieprawdy na samą grzywnę, ale pokazuje, że każdą sprawę warto oceniać według konkretnego wyroku.

Czy po zatarciu można podpisać oświadczenie?

Jeżeli skazanie za poświadczenie nieprawdy zostało zatarte, a w KRK nie ma innych aktualnych wpisów objętych zakresem oświadczenia, można co do zasady podpisać oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za przestępstwa umyślne albo przestępstwa skarbowe. Wynika to bezpośrednio z art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, zgodnie z którym zatarte skazanie uważa się za niebyłe.

Jeżeli jednak skazanie nie uległo jeszcze zatarciu, podpisanie nieprawdziwego oświadczenia może rodzić poważne konsekwencje. W zależności od treści dokumentu i pouczenia w grę mogą wchodzić odpowiedzialność pracownicza, utrata stanowiska, odmowa zatrudnienia, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialność karna, zwłaszcza gdy oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W praktyce podobne problemy pojawiają się także przy innych formularzach rekrutacyjnych i urzędowych. Warto porównać analogie dotyczące oświadczenia przy czynie nieumyślnym oraz analogie związane z oświadczeniem o niekaralności w podaniu o pracę w Policji.

Przestępstwa skarbowe a oświadczenie o niekaralności

Jeżeli oświadczenie obejmuje także przestępstwa skarbowe, należy sprawdzić, czy dana osoba była skazana za przestępstwo skarbowe w rozumieniu ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy. Art. 1 § 1 Kodeksu karnego skarbowego przewiduje odpowiedzialność za czyn społecznie szkodliwy w stopniu większym niż znikomy, zabroniony przez ustawę pod groźbą kary jako przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe.

Nie każde naruszenie podatkowe jest przestępstwem skarbowym. Może być wykroczeniem skarbowym, deliktem administracyjnym albo nie rodzić odpowiedzialności karnej skarbowej. Jeżeli jednak zapadł prawomocny wyrok za przestępstwo skarbowe, dane również trafiają do Krajowego Rejestru Karnego na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Wtedy trzeba zbadać, czy nastąpiło zatarcie tego skazania.

FAQ

Czy skazanie na grzywnę za przestępstwo widnieje w KRK?

Tak. Art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym obejmuje osoby prawomocnie skazane za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe. Rodzaj kary, w tym sama grzywna, nie wyłącza wpisu.

Po ilu latach zaciera się skazanie na grzywnę?

Aktualnie art. 107 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny przewiduje zatarcie z mocy prawa po roku od wykonania, darowania kary albo przedawnienia jej wykonania. Termin może się jednak wydłużyć, jeżeli orzeczono dodatkowe środki albo były kolejne skazania.

Czy po zatarciu skazania trzeba ujawniać dawny wyrok?

Co do zasady nie, jeżeli pytanie dotyczy aktualnej karalności. Art. 106 Kodeksu karnego stanowi, że z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe. Trzeba jednak czytać dokładnie treść formularza, bo niektóre dokumenty pytają również o inne okoliczności, na przykład toczące się postępowania albo aktualne zakazy.

Czy poświadczenie nieprawdy jest przestępstwem umyślnym?

W typowych przypadkach tak, ponieważ art. 9 § 1 Kodeksu karnego wymaga zamiaru, a czyn z art. 271 Kodeksu karnego polega na świadomym poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Ostatecznie decyduje jednak treść prawomocnego wyroku.

Czy warto pobrać zaświadczenie z KRK przed podpisaniem oświadczenia?

Tak, zwłaszcza gdy nie ma pewności co do daty zapłaty grzywny, wykonania środków dodatkowych albo istnienia kolejnych skazań. Informacja z KRK pozwala ograniczyć ryzyko złożenia oświadczenia niezgodnego ze stanem rejestru.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji, jeżeli wyrok za poświadczenie nieprawdy zapadł w 2004 r., grzywna została wtedy w całości zapłacona, nie orzeczono niewykonanych środków dodatkowych i nie było późniejszych skazań wpływających na zatarcie, skazanie powinno być już zatarte. Skutek zatarcia określa art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny: skazanie uważa się za niebyłe, a wpis usuwa się z rejestru skazanych.

W takim przypadku można co do zasady podpisać oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za przestępstwa umyślne oraz przestępstwa skarbowe, o ile nie istnieją inne aktualne skazania lub szczególne przeszkody wynikające z treści formularza albo przepisów dotyczących konkretnego stanowiska.

Źródła

• Art. 7 § 1 i § 3, art. 9 § 1, art. 106, art. 106a, art. 107 § 4 i § 6, art. 108 oraz art. 271 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 1 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.
• Art. 1 ust. 2 pkt 1 oraz art. 14 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.