Przesłuchanie świadka i badanie krwi

Wezwanie w charakterze świadka - podstawowe obowiązki

Osoba wezwana jako świadek w postępowaniu karnym musi co do zasady stawić się na wezwanie organu i złożyć zeznania. Obowiązek ten wynika z art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. W praktyce oznacza to, że nie należy ignorować wezwania z policji lub prokuratury, nawet jeżeli sprawa dotyczy zdarzenia, z którym dana osoba jest związana.

Świadek powinien pozostać do dyspozycji organu do zakończenia czynności. Jeżeli świadek bez usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie albo bez zezwolenia oddali się z miejsca czynności, organ może nałożyć karę pieniężną do 3000 zł oraz zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie. Wynika to z art. 285 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Więcej o praktycznych obowiązkach osoby wezwanej w charakterze świadka omawia tekst o prawach świadka.

Czy świadek musi odpowiadać na każde pytanie?

Nie. Obowiązek zeznawania nie oznacza obowiązku odpowiadania na pytania, które mogłyby obciążyć świadka. Zgodnie z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

W opisanej sytuacji, jeżeli pytania dotyczą tego, gdzie świadek był w czasie włamania, z kim przebywał, skąd mogły pochodzić ślady krwi albo czy miał związek ze zdarzeniem, odpowiedź może prowadzić do samoobciążenia. Wtedy należy rozważyć skorzystanie z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego i odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie. Nie jest to to samo co odmowa całych zeznań.

Trzeba też pamiętać o art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, który przewiduje odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań po pouczeniu o odpowiedzialności. Dlatego bezpieczniejszym rozwiązaniem jest skorzystanie z prawa odmowy odpowiedzi na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego, a nie podawanie nieprawdziwej wersji zdarzeń. Szerzej podobny problem wyjaśnia artykuł o tym, kiedy dopuszczalna jest odmowa odpowiedzi na pytania organu.

Badanie świadka - co wolno bez zgody, a co wymaga zgody?

W przypadku świadka podstawowe znaczenie ma art. 192 § 4 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten pozwala poddać świadka oględzinom ciała oraz badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu tylko za jego zgodą i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do celów dowodowych. Badania te nie mogą być połączone z zabiegiem chirurgicznym ani obserwacją w zakładzie leczniczym.

Oznacza to, że samo wezwanie w charakterze świadka nie daje automatycznie podstawy do przymusowego pobrania krwi. Pobranie krwi narusza integralność ciała i w odniesieniu do zwykłego świadka nie mieści się w prostym obowiązku zeznawania z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jednocześnie trzeba odróżnić pobranie krwi od pobrania innego materiału porównawczego. Art. 192a § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala w celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych albo ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów pobrać między innymi odciski daktyloskopijne, wymaz ze śluzówki policzków, włosy, ślinę, próby pisma, utrwalić głos lub wykonać fotografię osoby. W praktyce organ może więc dążyć do uzyskania materiału do porównania DNA niekoniecznie przez pobranie krwi, lecz przez mniej inwazyjny wymaz, włosy albo ślinę.

Kiedy policja może pobrać krew albo DNA od podejrzanego?

Inne zasady obowiązują wtedy, gdy osoba ma status podejrzanego albo jest osobą podejrzaną. Zgodnie z art. 74 § 2 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego oskarżony, a na podstawie art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego także podejrzany, jest obowiązany poddać się badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na ciele, z wyjątkiem zabiegów chirurgicznych, jeżeli badania są nieodzowne, wykonywane przez uprawnionego pracownika służby zdrowia, zgodnie ze wskazaniami wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu. Przepis wprost wymienia pobranie krwi, włosów lub wydzielin organizmu.

Art. 74 § 2 pkt 3 Kodeksu postępowania karnego przewiduje również obowiązek poddania się pobraniu przez funkcjonariusza Policji wymazu ze śluzówki policzków, jeżeli jest to nieodzowne i nie zachodzi obawa zagrożenia zdrowia osoby badanej lub innych osób. W stosunku do osoby podejrzanej zastosowanie ma art. 74 § 3 Kodeksu postępowania karnego, który pozwala wykonać określone czynności identyfikacyjne i pobrać materiał biologiczny przy zachowaniu wymagań przewidzianych w art. 74 § 2 pkt 2 i 3 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli materiał dowodowy już wskazuje na konkretną osobę jako sprawcę, organ powinien rozważyć przedstawienie zarzutów. Z art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego wynika, że jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je podejrzanemu i przesłuchuje go w tym charakterze.

Czy brak przyznania się pozwala policji pobrać krew?

Samo to, że świadek nie przyznaje się do winy, nie tworzy jeszcze podstawy do pobrania od niego krwi wbrew jego woli. Przyznanie się albo brak przyznania się nie jest kryterium z art. 192 § 4 Kodeksu postępowania karnego. Dla świadka istotne jest to, czy wyrazi zgodę na badanie wymagające zgody oraz czy organ korzysta z odrębnych podstaw, takich jak art. 192a § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli natomiast organ ma materiał uzasadniający traktowanie osoby jako podejrzanej albo osoby podejrzanej, może zastosować art. 74 Kodeksu postępowania karnego. Wtedy pobranie krwi lub wymazu nie zależy od tego, czy osoba przyznała się do czynu. W sprawach karnych warto odróżniać samą decyzję o przyznaniu się od strategii procesowej. Przydatny może być tu także materiał o zatrzymaniu za posiadanie marihuany, gdzie organ dysponuje materiałem rzeczowym, a osoba rozważa, czy i jak składać wyjaśnienia.

Co zrobić przed przesłuchaniem?

Przede wszystkim należy zabrać wezwanie, dokument tożsamości i dokładnie ustalić, w jakim charakterze następuje czynność. Jeżeli jest to przesłuchanie świadka, przed rozpoczęciem powinny zostać udzielone pouczenia, w tym o prawie odmowy odpowiedzi na pytanie wynikającym z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania z art. 233 § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli podczas czynności pojawi się propozycja pobrania krwi, wymazu, włosów lub śliny, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej, celu badania i informacji, czy czynność jest wykonywana za zgodą, na podstawie art. 192 § 4 Kodeksu postępowania karnego, w trybie art. 192a § 1 Kodeksu postępowania karnego, czy wobec osoby podejrzanej na podstawie art. 74 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Zagadnienia podobne do pobrania materiału i oceny stanu osoby omawia też tekst o tym, jak wygląda badanie podejrzanego.

Znaczenie śladów krwi w sprawie o włamanie

Jeżeli na miejscu włamania ujawniono ślady krwi, organ może traktować je jako ważny ślad biologiczny. W przypadku włamania najczęściej chodzi o przestępstwo kradzieży z włamaniem z art. 279 § 1 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Znaczenie śladu zależy jednak od całego materiału dowodowego: miejsca ujawnienia krwi, możliwości przypadkowego pozostawienia śladu, czasu jego powstania, zabezpieczenia śladu oraz wyników opinii biegłego.

Ślad DNA może silnie wiązać osobę z miejscem zdarzenia, ale sam wynik badania nie zawsze automatycznie przesądza o sprawstwie. Znaczenie ma to, czy ślad znajduje się w miejscu dostępnym wyłącznie dla sprawcy, czy mógł powstać wcześniej albo w innych okolicznościach. Każdy taki przypadek wymaga oceny akt sprawy.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli osoba jest wezwana wyłącznie jako świadek, ma obowiązek stawić się i zeznawać, ale może korzystać z prawa odmowy odpowiedzi na pytanie samoobciążające. Pobranie krwi od świadka nie wynika automatycznie z samego wezwania na przesłuchanie. Organ może jednak sięgnąć po przepisy dotyczące pobrania materiału porównawczego, a po zmianie statusu procesowego osoby zastosować art. 74 Kodeksu postępowania karnego.

W sprawie, w której na miejscu włamania ujawniono ślady krwi, a osoba wezwana jako świadek faktycznie mogła mieć związek ze zdarzeniem, szczególnie ważne jest ostrożne korzystanie z praw procesowych. Nie należy składać fałszywych zeznań. W razie ryzyka samoobciążenia należy rozważyć odmowę odpowiedzi na konkretne pytanie i konsultację z obrońcą.

Źródła

• art. 7, art. 71 § 3, art. 74 § 1-3, art. 175 § 1, art. 177 § 1, art. 183 § 1, art. 192 § 4, art. 192a § 1, art. 285 § 1-2, art. 313 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego
• art. 233 § 1 oraz art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny