Kredyt firmowy po śmierci przedsiębiorcy

Kompetencje zarządcy sukcesyjnego

W przypadku dalszego prowadzenia działalności gospodarczej zarządca sukcesyjny może dysponować rachunkiem bankowym przedsiębiorcy, wykorzystywanym przy prowadzeniu przedsiębiorstwa, co jest wręcz niezbędne. Ustanowiony zarządca sukcesyjny nie może dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem. Do dokonania takich czynności potrzebuje zgody spadkobierców.

W przepisach ustawy mowa jest o „rachunku bankowym związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą”, a nie o każdym rachunku bankowym zmarłego:

1. po śmierci przedsiębiorcy bank nadal prowadzi rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny;
2. w okresie od ustanowienia do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego dostęp do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym związany z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz prawo do wydawania dyspozycji przysługują zarządcy sukcesyjnemu;

W ramach prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku zarządca może zaciągać zobowiązania (jeżeli są związane z przedsiębiorstwem) na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Zarządca jest umocowany do zawierania, wykonywania i rozwiązywania umów, w tym także tych, które zostały zawarte przed śmiercią przedsiębiorcy lub jeżeli ich wykonanie zależało od osobistych przymiotów zmarłego.

Zmarła miała rachunek firmowy, a zarządca chciałby otworzyć kredyt w rachunku odnawialnym dla konta firmowego. Byłaby to zatem nowa umowa dla działań, jakie nie były umocowane w umowie zawartej z bankiem przez zmarłą. Faktycznie – nie jest to działanie, jakie wykonuje się na co dzień w ramach prowadzenia przedsiębiorstwa, zwłaszcza przedsiębiorstwa w spadku.

Zgodnie z przepisami ustawy Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej i inne ułatwienia związane z sukcesją przedsiębiorstw:

„Art. 22. 1. Zarządca sukcesyjny dokonuje czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku.

2. Zarządca sukcesyjny dokonuje czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu za zgodą wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w przypadku braku takiej zgody – za zezwoleniem sądu.

3. Jeżeli do ważności czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę, o której mowa w ust. 2, składa się w tej samej formie”.

Dziedziczenie przedsiębiorstwa

Nadto według art. 3 ustawy „właścicielem przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy jest:

1) osoba, która zgodnie z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym, nabyła składniki niematerialne i materialne, o których mowa w art. 2 ust. 1, na podstawie powołania do spadku z ustawy albo testamentu albo nabyła przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie na podstawie zapisu windykacyjnego;

2) małżonek przedsiębiorcy w przypadku, o którym mowa w art. 2 ust. 2, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku”.

Małżonek zmarłej niewątpliwie jest spadkobierca ustawowym po niej. Tak samo jej dzieci. Małżonek i dwoje dzieci nie są wskazanymi w testamencie spadkobiercami testamentowymi. Jeden syn jest wskazany w testamencie jako spadkobierca testamentowy do całości spadku.

Wskazał Pan, że w tym przypadku obecnie jedynym oficjalnym współwłaścicielem jest mąż zmarłej, syn nie ma jeszcze aktu poświadczenia dziedziczenia. Pozwala to na swobodny wniosek, że:

1. syn wskazany w testamencie jako jedyny spadkobierca nie ma jeszcze potwierdzonego prawa do spadku po matce, jako spadkobierca testamentowy,
2. mąż zmarłej oraz pozostała dwójka dzieci także nie mają potwierdzonego prawa do spadku po matce; i zasadniczo nie uzyskają go wobec faktu ustanowienie tylko jednego spadkobiercy w testamencie.

Gdyby był akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego – byłby w nim wskazany mąż i wszystkie dzieci jako spadkobiercy ustawowi oraz tylko jeden syn jako spadkobierca testamentowy powołany do całości spadku, a zarazem jako jedyny spadkobierca nabywający cały spadek (o ile nie odrzuciłby spadku z mocy testamentu).

Powyższe oznacza, że udział w przedsiębiorstwie przysługuje małżonkowi przedsiębiorcy – z uwagi na to, że w chwili śmierci przedsiębiorcy (swojej żony) przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 ustawy Kodeks cywilny stanowiło w całości mienie przedsiębiorcy i jego małżonka – albowiem w ich związku panował ustrój wspólności majątkowej.

A dalej – jako że:

1. nie ma prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia albo europejskiego poświadczenia spadkowego- na mocy którego określone w tych dokumentach osoby nabyły składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci;
2. nie ma zapisu windykacyjnego dotyczącego przedsiębiorstwa i składników niematerialnych i materialnych, przeznaczonych do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiących mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci
   – to tylko potencjalni spadkobiercy( poza małżonkiem) - tak ustawowi tak i testamentowi nie są właścicielami prezbiterstwa.

Zatem właściciel przedsiębiorstwa w spadku na chwilę obecna jest tylko jeden.

Zarządca sukcesyjny może za zgodą współwłaścicieli przedsiębiorstwa ( a zasadniczo tylko jednego właściciela – małżonka zmarłej) w spadku zawrzeć z bankiem umowę kredytu odnawialnego w rachunku bieżącym przedsiębiorstwa w spadku. Skoro nie ma innych współwłaścicieli przedsiębiorstwa w spadku w osobach innych potencjalnych spadkobierców ustawowych, testamentowych, zapisobierców – ich zgoda nie jest konieczna. W takiej sytuacji nie jest konieczne uzyskiwanie zgody sądu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej - Dz.U. 2018 poz. 1629