Sprawozdanie opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej

Obowiązek składania sprawozdania przez opiekuna prawnego

Podstawą obowiązku składania sprawozdania jest art. 166 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem opiekun obowiązany jest, w terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej niż co roku, składać temu sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem.

W przypadku osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim, co wynika z art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że opiekun osoby dorosłej ubezwłasnowolnionej całkowicie ma obowiązki sprawozdawcze podobne do opiekuna małoletniego, z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia i potrzeb osoby ubezwłasnowolnionej.

Sprawozdanie dotyczące osoby podopiecznego może być złożone ustnie albo pisemnie, natomiast sprawozdanie z zarządu majątkiem składa się na piśmie, chyba że sąd zezwoli na złożenie go do protokołu. W praktyce najbezpieczniej przygotować całość na piśmie, zachować kopię dokumentu oraz załączników i złożyć ją w biurze podawczym sądu albo wysłać listem poleconym.

Czy istnieje wzór sprawozdania opiekuna prawnego?

Przepisy nie przewidują jednego powszechnego formularza sprawozdania opiekuna prawnego. Niektóre sądy przesyłają własne wzory albo wskazują, jakie informacje mają znaleźć się w dokumencie. Jeżeli sąd przesłał formularz lub wezwanie z konkretnymi pytaniami, należy się do niego zastosować.

Jeżeli sąd nie podał wzoru, sprawozdanie można sporządzić samodzielnie. Powinno być rzeczowe, uporządkowane i możliwie konkretne. Dobrze, aby obejmowało okres wskazany przez sąd, np. od dnia ustanowienia opiekuna do końca roku kalendarzowego albo od dnia ostatniego sprawozdania do dnia wskazanego w wezwaniu.

W pierwszym sprawozdaniu warto opisać sytuację od dnia objęcia opieki, czyli od złożenia przyrzeczenia i faktycznego rozpoczęcia wykonywania obowiązków. W kolejnych sprawozdaniach wystarczy zasadniczo okres sprawozdawczy wyznaczony przez sąd, chyba że zaszły istotne okoliczności wymagające wyjaśnienia wcześniejszych zdarzeń.

Co powinno zawierać sprawozdanie dotyczące osoby podopiecznego?

Sprawozdanie powinno umożliwić sądowi ocenę, czy opiekun wykonuje swoje obowiązki z należytą starannością oraz czy działania opiekuna odpowiadają dobru osoby pozostającej pod opieką. Nie chodzi o rozbudowany opis literacki, ale o konkretne informacje, które pokazują realną sytuację podopiecznego.

W części osobowej warto uwzględnić w szczególności:

• dane opiekuna i podopiecznego oraz sygnaturę akt sprawy opiekuńczej,
• okres, którego dotyczy sprawozdanie,
• aktualne miejsce pobytu podopiecznego, np. mieszkanie, dom pomocy społecznej, placówka opiekuńcza, szpital,
• stan zdrowia, rozpoznane choroby, leczenie, rehabilitację, wizyty lekarskie i przyjmowane leki,
• codzienną organizację opieki, w tym pomoc opiekunek, rodziny, pielęgniarki, pracownika socjalnego albo placówki,
• warunki mieszkaniowe, wyżywienie, odzież, higienę i zaspokajanie bieżących potrzeb,
• kontakty rodzinne i społeczne, jeżeli mają znaczenie dla dobra podopiecznego,
• ważniejsze zdarzenia w okresie sprawozdawczym, np. hospitalizacje, pogorszenie stanu zdrowia, zmiana miejsca pobytu, konflikty rodzinne,
• decyzje podejmowane przez opiekuna i działania wykonane w interesie podopiecznego.

Jeżeli stan zdrowia podopiecznego uległ zmianie, warto dołączyć aktualne zaświadczenie lekarskie, wypis ze szpitala, informację z placówki lub inną dokumentację potwierdzającą opisane okoliczności. Gdy podopieczny mieszka poza Polską albo część opieki jest wykonywana transgranicznie, pomocne może być także wyjaśnienie, jak opiekun utrzymuje kontakt, kontroluje warunki życia i zdobywa dokumenty; szerzej omawia to artykuł o tym, jak przygotować sprawozdanie, gdy podopieczny mieszka za granicą.

Rachunki z zarządu majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej

Druga część sprawozdania dotyczy majątku podopiecznego. Powinna pokazywać, jakie dochody uzyskał podopieczny w okresie sprawozdawczym, jakie wydatki zostały poniesione i jaki jest aktualny stan jego majątku. W praktyce najlepiej przygotować proste zestawienie wpływów i wydatków.

W części finansowej warto wykazać:

• emeryturę, rentę, zasiłki, dodatki, świadczenia z pomocy społecznej i inne regularne wpływy,
• dochody z najmu, odsetki bankowe albo inne pożytki z majątku,
• koszty leczenia, leków, rehabilitacji, wizyt lekarskich, środków higienicznych i opieki,
• opłaty mieszkaniowe, media, wyżywienie, odzież, transport i inne bieżące potrzeby,
• większe wydatki jednorazowe, np. zakup sprzętu medycznego, remont niezbędny do funkcjonowania podopiecznego, opłaty za placówkę,
• stan rachunku bankowego, gotówki, wartościowych rzeczy i nieruchomości na początku i na końcu okresu sprawozdawczego.

Opiekun powinien prowadzić dokumentację finansową na bieżąco. Przydatny jest oddzielny zeszyt, arkusz kalkulacyjny albo osobny rachunek bankowy, z którego regulowane są wydatki podopiecznego. Do sprawozdania warto dołączyć kopie najważniejszych faktur, rachunków, potwierdzeń przelewów i wyciągów bankowych. Nie zawsze trzeba załączać każdy drobny paragon, ale należy je przechowywać, ponieważ sąd może zażądać wyjaśnień albo dokumentów.

Jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania osoby pozostającej pod opieką, sąd może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu. W takim wypadku opiekun składa ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem, ale zwolnienie powinno wynikać z decyzji sądu albo z wyraźnych wskazań w aktach sprawy. Sam opiekun nie powinien zakładać, że nie musi dokumentować wydatków.

Przy większych składnikach majątku, takich jak mieszkanie, działka, oszczędności czy wartościowe ruchomości, szczególnego znaczenia nabiera prawidłowy zarząd majątkiem podopiecznego. Warto pamiętać, że nie każda decyzja mieści się w zwykłym bieżącym zarządzie.

Kiedy opiekun potrzebuje zgody sądu opiekuńczego?

Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem podopiecznego, ale podlega nadzorowi sądu opiekuńczego. Zgodnie z art. 156 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszystkich ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku pozostającego pod opieką.

Do takich spraw mogą należeć zwłaszcza: sprzedaż nieruchomości, obciążenie mieszkania hipoteką, większa darowizna, zawarcie ugody o istotnej wartości, podjęcie większej kwoty z rachunku bankowego, zmiana miejsca pobytu mająca poważne skutki dla podopiecznego albo decyzje medyczne wykraczające poza bieżące leczenie. Granica zależy od konkretnego stanu faktycznego, wartości majątku i skutków czynności dla podopiecznego.

Zezwolenia w takich sprawach udziela sąd opiekuńczy na wniosek opiekuna. Przed dokonaniem ważniejszej czynności warto więc ustalić, czy mieści się ona w zwykłym zarządzie, czy wymaga zgody sądu. Więcej o tym, jakie są uprawnienia opiekuna, można przeczytać w osobnym omówieniu dotyczącym dysponowania sprawami osoby ubezwłasnowolnionej.

Jak sąd bada sprawozdanie opiekuna?

Sąd opiekuńczy wykonuje nadzór nad sprawowaniem opieki. Może zaznajamiać się bieżąco z działalnością opiekuna, udzielać mu wskazówek i poleceń, żądać wyjaśnień oraz dokumentów związanych ze sprawowaniem opieki. Po otrzymaniu sprawozdania sąd bada je pod względem rzeczowym i rachunkowym.

Jeżeli sprawozdanie jest niepełne, niejasne albo rachunki się nie zgadzają, sąd może zarządzić sprostowanie lub uzupełnienie. Może też zatwierdzić rachunki w całości albo częściowo. Zatwierdzenie rachunku nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna za szkodę wyrządzoną nienależytym sprawowaniem zarządu majątkiem.

W razie zastrzeżeń sąd może wydać odpowiednie zarządzenia, a gdy opiekun nie wykonuje zarządzeń sądu, może zostać ukarany grzywną. Jeżeli opiekun dopuszcza się zaniedbań naruszających dobro podopiecznego, sąd może rozważyć jego zwolnienie z funkcji. Gdy w rodzinie pojawiają się zarzuty albo podejrzenia nadużyć, istotne są dowody i konkretne fakty, a nie same ogólne oskarżenia; podobny problem omawia tekst o tym, jak reagować na nieprawidłowości w sprawowaniu opieki.

Jak napisać sprawozdanie krok po kroku?

Praktyczny układ sprawozdania może wyglądać następująco:

1. Nagłówek: sąd, wydział rodzinny i nieletnich, sygnatura akt, dane opiekuna oraz dane podopiecznego.
2. Okres sprawozdawczy: dokładne daty, których dotyczy sprawozdanie.
3. Część osobowa: opis stanu zdrowia, leczenia, miejsca pobytu, codziennej opieki, kontaktów i najważniejszych zdarzeń.
4. Część majątkowa: zestawienie dochodów, wydatków, stanu rachunku i majątku.
5. Załączniki: dokumenty medyczne, rachunki, potwierdzenia przelewów, wyciągi bankowe, pisma z placówek, jeżeli są potrzebne.
6. Podpis: własnoręczny podpis opiekuna i data sporządzenia dokumentu.

Warto pisać prostym językiem. Sformułowania typu „opieka była wykonywana prawidłowo” są za mało konkretne, jeżeli nie stoją za nimi fakty. Lepiej wskazać, kto opiekował się podopiecznym, jak często odbywały się wizyty lekarskie, jakie poniesiono koszty i jakie decyzje podjęto.

FAQ

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 154–168, art. 172–175, tekst aktu w systemie ELI: https://eli.gov.pl/eli/DU/1964/59/ogl.
• Kodeks postępowania cywilnego: art. 590–598, tekst aktu w systemie ELI: https://eli.gov.pl/eli/DU/1964/296/ogl.
• Por. M. Sychowicz, H. Ciepła, S. Kalus, B. Czech, T. Domińczyk, K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006, s. 960.