Konkubinat a alimenty na dziecko partnera

Czy konkubina odpowiada za alimenty partnera?

Nie, sama okoliczność pozostawania w konkubinacie nie powoduje powstania obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka partnera. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Partnerka ojca dziecka nie jest krewną dziecka ani jego rodzicem. Nie staje się też osobą zobowiązaną tylko dlatego, że mieszka z ojcem dziecka, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe albo osiąga wysokie dochody. Oznacza to, że dziecko partnera ani jego matka nie mogą skutecznie żądać od konkubiny alimentów wyłącznie z powodu nieformalnego związku z ojcem dziecka.

Obowiązek utrzymania dziecka spoczywa na rodzicach. Art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Od czego zależy wysokość alimentów na dziecko?

Wysokość alimentów nie zależy od dochodów konkubiny, lecz od kryteriów wskazanych w art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten wiąże zakres świadczeń alimentacyjnych z usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego dziecka oraz z zarobkowymi i majątkowymi możliwościami zobowiązanego rodzica.

Znaczenie mają więc przede wszystkim potrzeby dziecka, takie jak wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie, edukacja, zajęcia dodatkowe czy wypoczynek, a także realne możliwości ojca: jego kwalifikacje, zdrowie, doświadczenie zawodowe, majątek i możliwe do osiągnięcia dochody. Sąd nie ogranicza się wyłącznie do aktualnej pensji, jeżeli rodzic celowo zaniża dochody albo nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych.

Art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje dodatkowo, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka może polegać także w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. W praktyce oznacza to, że rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, często realizuje część obowiązku alimentacyjnego przez bieżącą opiekę.

Czy dochody konkubiny mogą być badane przez sąd?

W typowej sprawie o podwyższenie alimentów sąd bada sytuację dziecka oraz sytuację rodzica zobowiązanego, a nie majątek jego konkubiny. Podstawą żądania podwyższenia alimentów jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Nie oznacza to jednak, że wspólne gospodarstwo domowe jest zawsze całkowicie obojętne. Jeżeli ojciec dziecka twierdzi, że nie stać go na wyższe alimenty, sąd może analizować jego rzeczywiste koszty utrzymania. Jeżeli mieszka z partnerką i część wydatków jest dzielona, może to obniżać jego indywidualne koszty życia. Nadal nie są to jednak alimenty płacone przez konkubinę, lecz ocena możliwości zobowiązanego rodzica.

Była żona partnera nie ma prawa prywatnie żądać od konkubiny zaświadczeń o zarobkach, PIT-ów ani informacji o majątku. W postępowaniu sądowym decyzję o dopuszczeniu dowodu podejmuje sąd. Na podstawie art. 227 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli dowód nie dotyczy istotnych faktów, można wnosić o jego pominięcie.

Trzeba jednak odróżnić obowiązek alimentacyjny od obowiązków procesowych. Osoba trzecia może zostać wezwana jako świadek, jeżeli sąd uzna, że jej zeznania dotyczą istotnych okoliczności, na przykład faktycznego sposobu prowadzenia gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 261 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego świadek może odmówić zeznań tylko w przypadkach przewidzianych w tym przepisie, między innymi gdy jest małżonkiem strony, jej wstępnym, zstępnym, rodzeństwem, powinowatym w tej samej linii lub stopniu albo osobą pozostającą ze stroną w stosunku przysposobienia. Konkubina nie korzysta automatycznie z odmowy zeznań tylko dlatego, że pozostaje w związku nieformalnym.

Na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może także zarządzić przedstawienie dokumentu znajdującego się w posiadaniu danej osoby, ale dokument musi mieć znaczenie dla sprawy. W przypadku dokumentów dotyczących wyłącznie dochodów konkubiny warto podnosić, że jej dochody nie wyznaczają obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka.

Co zmieni zawarcie małżeństwa z ojcem dziecka?

Po zawarciu małżeństwa sytuacja prawna może wyglądać inaczej. Art. 144 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, który nie jest jego ojcem, oraz od żony swojego ojca, która nie jest jego matką, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego.

Ten obowiązek nie powstaje automatycznie w każdej rodzinie patchworkowej. Sąd musiałby ocenić między innymi relacje rodzinne, sytuację dziecka, możliwości majątkowe małżonka rodzica oraz to, czy żądanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego. Znaczenie może mieć również art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, z wyjątkiem obowiązku rodziców wobec ich małoletniego dziecka.

Warto też pamiętać o art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten zobowiązuje małżonków do przyczyniania się, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ten przepis dotyczy małżonków, nie konkubentów.

Jak bronić się przed żądaniem ujawnienia dochodów konkubiny?

Jeżeli była żona partnera domaga się prywatnie informacji o zarobkach konkubiny, można odmówić. Nie istnieje przepis Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakładałby na konkubinę obowiązek przekazywania takich danych matce dziecka partnera.

Jeżeli żądanie pojawia się w sądzie, trzeba sprawdzić, czego dokładnie dotyczy dowód. Jeżeli druga strona wnosi o zobowiązanie konkubiny do przedstawienia zaświadczenia o dochodach, można argumentować, że dowód nie dotyczy faktów istotnych dla sprawy w rozumieniu art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego, ponieważ zakres alimentów zależy od możliwości zarobkowych i majątkowych ojca dziecka oraz potrzeb dziecka, zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Inaczej może być z informacjami o kosztach wspólnego mieszkania. Jeżeli partner twierdzi, że ma bardzo wysokie wydatki mieszkaniowe, sąd może badać, czy rzeczywiście ponosi je sam, czy dzieli je z inną osobą. Takie ustalenie nie prowadzi jednak do obciążenia konkubiny alimentami, lecz do oceny, jakie są realne koszty utrzymania zobowiązanego rodzica.

Co powinien zrobić ojciec, gdy była żona zapowiada podwyższenie alimentów?

Sama zapowiedź podwyższenia alimentów w rozmowie telefonicznej niczego jeszcze nie zmienia. Dopóki obowiązuje wyrok, ugoda sądowa albo umowa, alimenty należy płacić w dotychczasowej wysokości i terminie. Zmiana następuje dopiero na podstawie nowego orzeczenia, ugody albo innego skutecznego tytułu.

Jeżeli zostanie wniesiony pozew o podwyższenie alimentów, ojciec powinien przygotować dokumenty dotyczące swoich dochodów, kosztów utrzymania, zobowiązań oraz kontaktów i udziału w wychowaniu dziecka. Warto też zebrać dowody dotyczące rzeczywistych potrzeb dziecka, bo art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga oceny zarówno potrzeb uprawnionego, jak i możliwości zobowiązanego.

Jeżeli partner regularnie płaci zasądzone alimenty, powinien zachowywać potwierdzenia przelewów. Ma to znaczenie dowodowe, zwłaszcza gdy druga strona zarzuca zaległości albo próbuje łączyć temat podwyższenia alimentów z rzekomym niewykonywaniem obowiązku.

FAQ

Podsumowanie

Konkubinat nie tworzy obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka partnera. Ojciec dziecka nadal odpowiada za alimenty według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych oraz usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Dochody konkubiny nie są podstawą do zasądzenia od niej alimentów ani do prostego podwyższenia świadczeń obciążających ojca.

W praktyce sąd może jednak badać, jakie są realne koszty utrzymania ojca, zwłaszcza gdy mieszka z partnerką i powołuje się na wysokie wydatki. Każdorazowo trzeba odróżnić brak obowiązku alimentacyjnego konkubiny od ewentualnych obowiązków dowodowych w postępowaniu cywilnym.

Źródła

• Art. 27, art. 128, art. 133 § 1, art. 135 § 1 i § 2, art. 138, art. 144 § 1 oraz art. 144¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 227, art. 248 § 1 oraz art. 261 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.