Czy można żądać zwrotu pieniędzy wydanych przez męża na kochankę?

W opisanej sytuacji nie ma przepisu, który pozwalałby pozwać partnerkę męża tylko dlatego, że pozostawała z nim w romansie. Sam fakt zdrady nie tworzy roszczenia odszkodowawczego wobec osoby trzeciej. Trzeba więc patrzeć nie na relację osobistą, ale na konkretne przepływy majątkowe. Jeżeli konflikt dotyczy nie wydatków, lecz korzystania ze wspólnego lokalu, odrębnie omawiamy, czy mąż może przyprowadzać kochankę do mieszkania.

Jeżeli środki wydawane na kochankę pochodziły z majątku wspólnego małżonków, sprawa może być oceniana na kilku płaszczyznach: ważności darowizn, rozliczeń między małżonkami przy podziale majątku oraz ewentualnego bezpodstawnego wzbogacenia po stronie osoby trzeciej.

Co wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Z kolei art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego.

To oznacza, że pieniądze zarobione przez męża w trakcie trwania wspólności ustawowej co do zasady nie są wyłącznie „jego”, lecz należą do majątku wspólnego. Jeżeli więc z tych środków finansował cudze potrzeby, może to mieć znaczenie dla późniejszego rozliczenia.

Zobacz również:

uszczuplanie majątku

Czy mąż może samodzielnie wydawać wspólne pieniądze?

Co do zasady tak. Art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy przewidują obowiązek uzyskania zgody drugiego małżonka. Jednocześnie art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na małżonków obowiązek współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym oraz udzielania sobie informacji o stanie majątku i zobowiązaniach.

W praktyce zwykłe bieżące wydatki nie wymagają zgody drugiego małżonka. Problem zaczyna się wtedy, gdy wydatki mają charakter darowizn albo prowadzą do rażącego uszczuplenia majątku wspólnego.

Darowizny na rzecz kochanki a zgoda drugiego małżonka

Najważniejszy przepis to art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Jeżeli więc mąż kupował kosztowną biżuterię, opłacał mieszkanie, samochód, wakacje albo przelewał znaczne kwoty, można rozważać, czy były to darowizny dokonane bez wymaganej zgody. Podstawą cywilnoprawną samej darowizny jest art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Nie każda korzyść przekazana osobie trzeciej będzie jednak łatwa do zakwalifikowania jako darowizna. Jeśli mąż płacił za wspólne kolacje, wyjazdy czy prezenty okolicznościowe, druga strona może twierdzić, że były to drobne świadczenia zwyczajowo przyjęte. Ocena zależy od kwoty, częstotliwości, sytuacji majątkowej rodziny i celu wydatków.

Czy można pozwać kochankę o zwrot pieniędzy?

To zależy od stanu faktycznego i od dowodów. Teoretycznie możliwe są dwa kierunki działania.

1. Kwestionowanie darowizny z majątku wspólnego

Jeżeli doszło do darowizny z majątku wspólnego bez wymaganej zgody drugiego małżonka, można powoływać się na art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce jednak skuteczność takiego sporu zależy od tego, czy da się wykazać konkretną czynność prawną, jej przedmiot, wartość i brak zgody współmałżonka.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że sankcja z art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy czynności prawnych wymagających zgody współmałżonka. Przy prostych wydatkach gotówkowych lub zakupach konsumpcyjnych odzyskanie pieniędzy od osoby trzeciej bywa dużo trudniejsze niż rozliczenie ich pomiędzy małżonkami.

2. Bezpodstawne wzbogacenie

Drugą podstawą może być art. 405 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdy to nie jest możliwe – do zwrotu jej wartości. Jeżeli korzyść polegała na spełnieniu świadczenia, znaczenie mogą mieć także art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego dotyczące świadczenia nienależnego.

Problem polega na tym, że trzeba wykazać łącznie:

• jaką konkretnie korzyść uzyskała ta osoba,
• że korzyść pochodziła z majątku wspólnego albo z Pani majątku,
• że po jej stronie brak było podstawy prawnej do zatrzymania tej korzyści,
• jaka jest aktualna wartość roszczenia.

Jeżeli mąż dobrowolnie przekazywał pieniądze lub prezenty, osoba obdarowana zwykle będzie twierdziła, że otrzymała ważną darowiznę i nie ma obowiązku niczego zwracać. Spór będzie więc dotyczył tego, czy darowizna była skuteczna oraz z jakiego majątku pochodziły środki.

Najczęściej skuteczniejsze: rozliczenie przy podziale majątku

W wielu sprawach najbardziej praktycznym rozwiązaniem nie jest pozew przeciwko kochance, ale dochodzenie rozliczenia wobec męża przy podziale majątku wspólnego. Jeżeli jeden z małżonków przeznaczał wspólne środki na cele wyłącznie osobiste, niezwiązane z rodziną, można argumentować, że doszło do uszczuplenia majątku wspólnego z naruszeniem zasad współdziałania w zarządzie majątkiem.

Podstawą rozliczeń między małżonkami po ustaniu wspólności ustawowej jest art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten mówi wprost o zwrocie wydatków i nakładów między majątkiem wspólnym a osobistym, ale w praktyce postępowania działowe obejmują także ocenę nieusprawiedliwionego rozdysponowania wspólnych składników przez jednego z małżonków. Sąd bierze pod uwagę, jaki był skład i wartość majątku wspólnego na moment ustania wspólności oraz czy któryś z małżonków nie doprowadził wcześniej do jego bezprawnego pomniejszenia.

Jeżeli przewiduje Pani rozwód lub podział majątku, trzeba gromadzić materiał dowodowy już teraz. Warto też sprawdzić, czy nie dochodziło do działań takich jak przekazanie majątku małżonkowi albo ukrywanie środków pod pozorem innych rozliczeń.

Jakie dowody są najważniejsze?

Bez dowodów nawet trafna prawnie koncepcja może nie wystarczyć. W praktyce przydają się przede wszystkim:

Warto zadbać, by dowody były pozyskane legalnie. Korzystanie z cudzego konta, przełamywanie zabezpieczeń telefonu czy poczty może rodzić odrębne ryzyka prawne.

Kiedy sprawa przeciwko kochance jest mało realna?

Najczęściej wtedy, gdy:

• brakuje dokumentów potwierdzających przepływy pieniędzy,
• wydatki miały charakter drobnych prezentów,
• nie da się wykazać, że środki pochodziły z majątku wspólnego,
• korzyść została już zużyta, a pozwany może podnosić zarzuty z art. 409 Kodeksu cywilnego, czyli że nie jest już wzbogacony,
• realnie łatwiej dochodzić rozliczenia od męża niż od osoby trzeciej.

Nie oznacza to, że pozew jest zawsze wykluczony. Oznacza tylko, że trzeba bardzo ostrożnie ocenić szanse przed skierowaniem sprawy do sądu.

Czy znaczenie ma rozdzielność majątkowa?

Tak. Jeżeli między małżonkami została ustanowiona rozdzielność majątkowa, ocena zależy od daty jej powstania i źródła pieniędzy wydanych na osobę trzecią. Jeżeli środki pochodziły już z majątku osobistego męża, możliwości działania drugiego małżonka są zwykle mniejsze. Inaczej będzie, gdy wartościowe składniki były wcześniej wspólne i dopiero potem doszło do przesunięć majątkowych, np. przez przeniesienie własności na małżonka albo inne czynności zmieniające strukturę majątku.

Zobacz również:

partner wyrzucił z domu

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi obecnie 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konkretnej sprawie trzeba jednak ustalić, od kiedy termin biegnie i jaki charakter ma dane roszczenie. Przy długotrwałym finansowaniu osoby trzeciej poszczególne świadczenia mogą być oceniane odrębnie.

Co zrobić praktycznie krok po kroku?

1. Zabezpieczyć historię rachunków, potwierdzenia przelewów, faktury i wiadomości.
2. Oddzielić wydatki drobne od dużych i regularnych przysporzeń.
3. Ustalić, czy środki pochodziły z majątku wspólnego, osobistego czy z firmy.
4. Ocenić, czy celem ma być rozwód, podział majątku, czy odrębny pozew przeciwko osobie trzeciej.
5. Policzyć realną wartość roszczenia i ryzyko dowodowe przed wszczęciem sprawy.

FAQ

Czy sama zdrada daje prawo do pozwu przeciwko kochance?

Nie. Sam romans nie tworzy automatycznie roszczenia majątkowego wobec osoby trzeciej. Potrzebna jest konkretna podstawa prawna, np. darowizna z majątku wspólnego bez zgody albo bezpodstawne wzbogacenie.

Czy można odzyskać kosztowne prezenty kupione za wspólne pieniądze?

Bywa to możliwe, ale tylko przy dobrych dowodach. Trzeba wykazać, że prezenty miały istotną wartość, zostały sfinansowane z majątku wspólnego i nie były drobnymi darowiznami zwyczajowo przyjętymi w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy lepiej pozywać kochankę czy rozliczać się z mężem?

W wielu sprawach skuteczniejsze okazuje się rozliczenie z mężem przy podziale majątku wspólnego. Pozew przeciwko osobie trzeciej jest trudniejszy dowodowo i nie zawsze daje większe szanse na odzyskanie pieniędzy.

Czy wydatki z firmowego konta też mają znaczenie?

Tak. Jeżeli działalność gospodarcza była prowadzona w czasie wspólności ustawowej, trzeba ustalić, czy wydane środki stanowiły dochód należący do majątku wspólnego, czy były związane z innymi składnikami majątkowymi. W takiej sprawie ważne są dokumenty księgowe i podatkowe.

Czy można działać jeszcze przed rozwodem?

Tak. Można gromadzić dowody, rozważyć ustanowienie rozdzielności majątkowej, a w niektórych przypadkach wystąpić do sądu o jej ustanowienie na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli istnieją ważne powody.

Źródła

• art. 31 § 1 i § 2, art. 36 § 1 i § 2, art. 37 § 1 pkt 4, art. 45 § 1, art. 52 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 118, art. 405, art. 409, art. 410 § 1 i § 2, art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny