Bezprawne wykorzystanie zdjęć produktów na Allegro

Bezprawne wykorzystanie zdjęć produktów na aukcjach internetowych nie powinno być traktowane jedynie jako „niegrzeczne zachowanie konkurencji”. Jeżeli zdjęcia są Pana autorstwa albo przysługują Panu autorskie prawa majątkowe, konkurent korzystający z nich bez zgody może naruszać przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Gdy robi to w celu promowania własnej sprzedaży, dochodzi również ryzyko naruszenia zasad uczciwej konkurencji.

W praktyce najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów i przygotowanie konkretnego wezwania. Sam telefon do konkurenta zwykle nie wystarczy, bo w razie sporu trudno wykazać jego treść, datę oraz reakcję drugiej strony.

Jak zabezpieczyć dowody wykorzystania zdjęć na aukcji

Przed wysłaniem ostatecznego wezwania warto utrwalić naruszenie w taki sposób, aby później można było wykazać je przed sądem, platformą sprzedażową albo organami ścigania. Należy zapisać pełne adresy URL aukcji, numery ofert, daty publikacji, dane sprzedawcy, zrzuty ekranu całej oferty oraz widoczne użycie zdjęć w reklamie. Dobrze jest zachować również pliki źródłowe, daty ich utworzenia, pliki RAW, historię publikacji na własnym koncie oraz dowody umieszczenia znaku wodnego.

Przy większej wartości sporu albo uporczywym działaniu konkurenta można rozważyć notarialne poświadczenie treści strony internetowej albo skorzystanie z sądowego zabezpieczenia dowodów. Nie jest to konieczne w każdej sprawie, ale bywa przydatne, gdy druga strona może szybko usunąć aukcje po otrzymaniu wezwania.

Czy zdjęcia produktów są chronione prawem autorskim

Zgodnie z art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ustawa wprost wymienia utwory fotograficzne. Ochrona powstaje od chwili ustalenia zdjęcia i nie wymaga rejestracji, zgłoszenia ani oznaczania zdjęcia notą copyright.

Nie każde zdjęcie produktu automatycznie daje taki sam poziom ochrony. Jeżeli fotografia jest wyłącznie prostą, techniczną reprodukcją przedmiotu, druga strona może próbować twierdzić, że brak jej indywidualnego charakteru. W przypadku zdjęć ofertowych często jednak o twórczym charakterze mogą świadczyć: kadr, światło, tło, kompozycja, ujęcie produktu, obróbka graficzna, sposób pokazania szczegółów oraz rozpoznawalny znak wodny. Im bardziej autorski jest sposób przedstawienia produktu, tym mocniejsza podstawa do dochodzenia roszczeń.

Warto odróżnić prawa do zdjęcia od praw do samego produktu. Konkurent może sprzedawać podobny komputer albo podobny zestaw części, ale nie oznacza to, że może skopiować Pana zdjęcia, opis, układ materiałów sprzedażowych lub oznaczenia. Przy ochronie własnych materiałów sprzedażowych pomocne może być także uporządkowanie zasad korzystania z opisów i fotografii, zwłaszcza gdy chodzi o prawa do zdjęć i opisów w sprzedaży internetowej.

Jakie prawa narusza konkurent wykorzystujący cudze zdjęcia

Jeżeli zdjęcia są chronione prawem autorskim, bezprawne wykorzystanie ich w cudzych aukcjach może naruszać zarówno autorskie prawa osobiste, jak i majątkowe. Autorskie prawa osobiste, opisane w art. 16 ustawy, obejmują m.in. prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem oraz nadzoru nad sposobem korzystania z utworu. Autorskie prawa majątkowe, o których mowa w art. 17 ustawy, dają uprawnionemu wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim i pobierania wynagrodzenia.

Wykorzystanie zdjęć w aukcji, w reklamie lub w opisie produktu zwykle oznacza co najmniej zwielokrotnienie i publiczne udostępnienie zdjęcia. Jeżeli nie było zgody autora albo właściciela praw, a nie zachodzi żaden wyjątek ustawowy, jest to działanie bezprawne. W handlowej aukcji internetowej trudno powoływać się na własny użytek osobisty, ponieważ zdjęcia służą sprzedaży towarów i osiąganiu korzyści gospodarczej.

Czego można żądać z tytułu naruszenia praw autorskich

W razie naruszenia autorskich praw osobistych art. 78 ustawy pozwala żądać zaniechania działań, usunięcia skutków naruszenia, a przy naruszeniu zawinionym także zadośćuczynienia albo zapłaty określonej kwoty na cel społeczny. W praktyce może chodzić np. o usunięcie zdjęć, zaprzestanie korzystania z nich, wskazanie autorstwa albo publikację przeprosin.

W razie naruszenia autorskich praw majątkowych art. 79 ustawy pozwala żądać m.in. zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, wydania uzyskanych korzyści oraz podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu. Należy przy tym pamiętać, że możliwość dochodzenia trzykrotności stosownego wynagrodzenia została wyłączona w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, dlatego wysokość roszczenia trzeba dobrać ostrożnie i uzasadnić ją dowodami.

Kwotę żądania można kalkulować na podstawie typowego wynagrodzenia za komercyjną licencję na zdjęcia produktowe, liczby użytych zdjęć, czasu trwania naruszenia, zasięgu aukcji, wykorzystania zdjęć w reklamie, wpływu na sprzedaż oraz ewentualnych korzyści osiągniętych przez konkurenta. Przy dochodzeniu praw warto też sprawdzić praktyczne roszczenia za kopiowanie treści, bo podobny mechanizm dotyczy zdjęć, opisów i innych materiałów publikowanych w Internecie.

Wezwanie do zaprzestania naruszeń i próba ugody

Skoro wcześniejsza prośba telefoniczna nie przyniosła skutku, kolejnym krokiem powinno być pisemne wezwanie przedsądowe. W wezwaniu warto wskazać konkretne aukcje, skopiowane zdjęcia, daty naruszeń, podstawę prawną, żądanie natychmiastowego usunięcia zdjęć, zakaz dalszego wykorzystywania materiałów, propozycję zapłaty wynagrodzenia albo odszkodowania oraz termin na odpowiedź. Dobrze jest zaznaczyć, że brak reakcji spowoduje podjęcie dalszych działań: zgłoszenie naruszenia platformie, skierowanie sprawy do sądu oraz rozważenie zawiadomienia o przestępstwie.

Ugoda może być rozsądnym rozwiązaniem, jeżeli zależy Panu na szybkim zakończeniu sprawy. Powinna jednak obejmować nie tylko zapłatę, ale również trwałe usunięcie zdjęć, zakaz dalszego używania materiałów, potwierdzenie braku licencji na przyszłość oraz ewentualną karę umowną na wypadek ponownego naruszenia. Sama obietnica usunięcia zdjęć bywa niewystarczająca, jeżeli konkurent już wcześniej ignorował prośby.

Zgłoszenie naruszenia platformie sprzedażowej

Równolegle można zgłosić naruszenie operatorowi platformy, na której publikowane są aukcje. Takie zgłoszenie może doprowadzić do usunięcia ofert albo zablokowania materiałów, ale zwykle nie zastępuje roszczeń wobec naruszyciela. Platforma może oczekiwać wskazania, że jest Pan autorem zdjęć lub posiada prawa do ich wykorzystania, dlatego należy przygotować porównanie oryginalnych plików i aukcji konkurenta.

Zgłoszenie do platformy ma sens zwłaszcza wtedy, gdy zależy Panu na szybkim przerwaniu naruszenia. Jeżeli jednak chce Pan uzyskać zapłatę, przeprosiny lub odszkodowanie, trzeba skierować żądania bezpośrednio do konkurenta, a w razie braku reakcji rozważyć pozew.

Kiedy kopiowanie zdjęć może być czynem nieuczciwej konkurencji

Jeżeli obie strony prowadzą działalność gospodarczą i konkurują na tym samym rynku, wykorzystanie cudzych zdjęć może być oceniane także na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 3 tej ustawy czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

W opisanej sprawie znaczenie może mieć to, czy użycie Pana zdjęć wprowadza klientów w błąd co do pochodzenia towaru, jakości oferty, związku między sprzedawcami albo rzeczywistego wyglądu oferowanego zestawu komputerowego. Można też rozważać nieuczciwą reklamę, wykorzystywanie cudzej pracy i utrudnianie uczciwej rywalizacji rynkowej. Kwalifikacja zależy jednak od szczegółów: wyglądu aukcji, oznaczeń sprzedawcy, skali kopiowania i wpływu na klientów.

Na podstawie art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać m.in. zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia, naprawienia szkody, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a przy zawinionym czynie także zapłaty odpowiedniej kwoty na cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego.

Odpowiedzialność karna za wykorzystanie cudzych zdjęć

W niektórych przypadkach sprawa może mieć również wymiar karny. Art. 115 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje odpowiedzialność m.in. za przywłaszczenie autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa cudzego utworu. Art. 116 dotyczy rozpowszechniania cudzego utworu bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom, a surowsza odpowiedzialność grozi wtedy, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Nie każda sprawa o skopiowane zdjęcia musi od razu oznaczać postępowanie karne. Jeżeli głównym celem jest szybkie usunięcie zdjęć i zapłata wynagrodzenia, zwykle zaczyna się od wezwania i działań cywilnych. Przy uporczywym, świadomym, komercyjnym naruszeniu warto rozważyć także środki karne, przy czym trzeba sprawdzić właściwy tryb działania, bo część przestępstw z ustawy o prawie autorskim jest ścigana z oskarżenia prywatnego.

Pozew cywilny i zabezpieczenie roszczeń

Jeżeli wezwanie nie przyniesie efektu, można skierować sprawę do sądu. W pozwie należy precyzyjnie wskazać, które zdjęcia zostały naruszone, kto jest uprawniony, gdzie doszło do wykorzystania, jak długo trwało naruszenie i czego Pan się domaga. W zależności od sytuacji roszczenia mogą obejmować usunięcie zdjęć, zakaz dalszego korzystania, zapłatę, wydanie korzyści, publikację oświadczenia albo inne czynności usuwające skutki naruszenia.

W sprawach własności intelektualnej istotne jest również zabezpieczenie roszczeń i dowodów. Jeżeli naruszenie trwa, można wnosić o szybkie zabezpieczenie, np. nakazanie czasowego usunięcia zdjęć albo zakaz ich dalszego używania do czasu zakończenia procesu. Sąd ocenia jednak uprawdopodobnienie roszczenia i interes prawny, dlatego materiał dowodowy powinien być przygotowany starannie.

Co realnie można zyskać bez dużego zaangażowania czasu

Najmniej czasochłonnym wariantem jest przygotowanie profesjonalnego wezwania z konkretnym terminem i równoległe zgłoszenie naruszenia platformie. W wielu sprawach to wystarcza do usunięcia zdjęć albo rozpoczęcia rozmów ugodowych. Jeżeli druga strona zareaguje, można ustalić kwotę rekompensaty i podpisać krótką ugodę.

Jeżeli konkurent nadal ignoruje sprawę, pełne dochodzenie roszczeń wymaga zwykle udziału pełnomocnika i postępowania sądowego. Da się ograniczyć Pana osobiste zaangażowanie, ale nie zawsze można całkowicie uniknąć udziału w sprawie, zwłaszcza gdy sąd będzie chciał przesłuchać Pana jako stronę albo wyjaśnić okoliczności wykonania zdjęć.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 1, art. 16, art. 17, art. 78, art. 79, art. 115 i art. 116.
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w szczególności art. 3, art. 16, art. 18 i art. 20.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, dotyczący ograniczenia roszczenia o trzykrotność stosownego wynagrodzenia.