Dopłata niezwiązana do tytoniu po dzierżawie gospodarstwa

Czy po wydzierżawieniu gospodarstwa przysługuje dopłata niezwiązana do tytoniu?

W opisanym stanie faktycznym odpowiedź co do zasady jest negatywna: sama dzierżawa gospodarstwa rolnego nie przenosi prawa do płatności niezwiązanej do tytoniu. Tego rodzaju płatność była oparta na historycznym uprawnieniu związanym z konkretnym podmiotem wpisanym do rejestru, a możliwość jej przejścia na inną osobę została przewidziana tylko w ściśle określonych przypadkach.

Jeżeli więc mama była osobą uprawnioną, a Pan jedynie wydzierżawił całe gospodarstwo, to sama zgoda mamy nie wystarcza do uzyskania tej płatności. Inaczej byłoby przy nabyciu całego gospodarstwa albo przy dziedziczeniu, jeśli spełnione byłyby pozostałe warunki.

W praktyce warto też odróżnić status właściciela gospodarstwa od statusu osoby prowadzącej produkcję rolną. W wielu sprawach ARiMR bada, kto jest faktycznym posiadaczem gospodarstwa i na jakiej podstawie prawnej działa. Jeżeli chcesz uporządkować swoją sytuację jako rolnik, znaczenie mogą mieć również skutki podatkowe i ewidencyjne.

Skąd wynikało prawo do tej płatności?

Płatność niezwiązana do tytoniu była szczególnym mechanizmem wsparcia opartym na historycznych uprawnieniach. Podstawy tej instytucji wynikały z przepisów krajowych wdrażających system płatności bezpośrednich oraz z regulacji dotyczących rynku tytoniu. Kluczowe znaczenie miało to, że uprawnienie było przypisane do osoby wpisanej do rejestru podmiotów posiadających prawo do uzyskania płatności niezwiązanej do tytoniu.

W poprzednim stanie prawnym i praktyce organów warunkiem było w szczególności, aby uprawniony albo:

• sam był wpisany do odpowiedniego rejestru,
• należał do kręgu osób, na które prawo mogło przejść na podstawie przepisów szczególnych,
• złożył prawidłowy wniosek w ramach systemu obsługiwanego przez ARiMR.

To oznacza, że nie każda osoba faktycznie prowadząca gospodarstwo mogła taką płatność otrzymać. Sama kontynuacja produkcji rolnej albo faktyczne użytkowanie gruntów nie zastępowały ustawowych przesłanek przejścia prawa.

Kiedy płatność mogła przejść na inną osobę?

W praktyce stosowania tych przepisów dopuszczano przejście uprawnienia przede wszystkim wtedy, gdy:

• uprawnionym był małżonek osoby składającej wniosek,
• doszło do dziedziczenia gospodarstwa po osobie wpisanej do rejestru,
• nastąpiło nabycie w całości gospodarstwa rolnego od osoby wpisanej do rejestru, a zbywca wyraził pisemną zgodę na przyznanie płatności nabywcy,
• prawo zostało nabyte z mocy ustawy, ale nie było jeszcze formalnie potwierdzone decyzją właściwego organu.

Najważniejsze dla Pana pytania jest rozróżnienie między nabyciem a dzierżawą. Nabycie oznacza przeniesienie własności, np. przez sprzedaż lub darowiznę. Dzierżawa jest jedynie umową dającą prawo do używania gospodarstwa i pobierania z niego pożytków, bez przeniesienia własności. Wynika to z art. 693 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym przez umowę dzierżawy wydzierżawiający oddaje rzecz do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca płaci umówiony czynsz.

Jeżeli więc doszło wyłącznie do dzierżawy, nie można jej utożsamiać z nabyciem całego gospodarstwa.

Dlaczego zgoda mamy nie wystarczy?

Zgoda zbywcy gospodarstwa była istotna tylko wtedy, gdy przepisy dopuszczały przejęcie uprawnienia przez nabywcę całego gospodarstwa. Innymi słowy, zgoda nie funkcjonowała samodzielnie, lecz jako dodatkowy element towarzyszący przeniesieniu własności.

Jeżeli więc mama pozostała właścicielem gospodarstwa, a Pan zawarł jedynie wieloletnią umowę dzierżawy, to brak jest podstaw, aby traktować Pana jak nabywcę całego gospodarstwa. W takim układzie sama pisemna zgoda mamy nie tworzy prawa do płatności.

Inaczej należałoby oceniać sprawę tylko wtedy, gdyby stan faktyczny był szerszy niż wynika z pytania, np. gdyby obok dzierżawy doszło równocześnie do darowizny lub sprzedaży całego gospodarstwa, albo gdyby istniała decyzja administracyjna potwierdzająca przejście uprawnienia.

Dzierżawa a nabycie gospodarstwa – najważniejsza różnica

Jeżeli łączy Pan prowadzenie gospodarstwa z zatrudnieniem poza rolnictwem, pomocny może być też materiał o tym, jak wygląda praca poza gospodarstwem przy jednoczesnym wykonywaniu działalności rolniczej.

Jakie dokumenty miały znaczenie w razie nabycia gospodarstwa?

Jeżeli doszło do nabycia całego gospodarstwa, organ zwykle wymagał dokumentów potwierdzających zarówno samo nabycie, jak i zgodę osoby dotychczas uprawnionej. W praktyce były to przede wszystkim:

• umowa sprzedaży albo darowizny gospodarstwa,
• dokument potwierdzający nabycie spadku – jeżeli sprawa wynikała z dziedziczenia,
• oświadczenie zbywcy o wyrażeniu zgody na przyznanie płatności nabywcy, jeżeli przepisy tego wymagały,
• inne formularze wymagane przez ARiMR według wzorów obowiązujących w danym okresie.

W opisanej przez Pana sytuacji umowa dzierżawy może być ważna dla wykazania, kto faktycznie prowadzi gospodarstwo, ale nie zastępuje dokumentu nabycia własności. To zasadnicza przeszkoda w przejęciu prawa do płatności niezwiązanej do tytoniu.

Znaczenie emerytury z KRUS

To, że mama przeszła na emeryturę z KRUS, nie powoduje automatycznie przejścia prawa do płatności niezwiązanej do tytoniu na dzierżawcę gospodarstwa. Przepisy emerytalno-rolnicze i przepisy o płatnościach bezpośrednich to odrębne reżimy prawne.

W praktyce przekazanie gospodarstwa na potrzeby ubezpieczenia lub emerytury rolniczej nie zawsze oznacza cywilnoprawne nabycie własności przez inną osobę. Dlatego trzeba dokładnie sprawdzić, czy miało miejsce tylko oddanie gospodarstwa do posiadania, czy również jego przeniesienie na własność.

Jeżeli dopiero planuje Pan zmianę formy prowadzenia gospodarstwa, przydatny może być też materiał wyjaśniający, jak formalnie zostać rolnikiem i jakie warunki trzeba spełnić.

Co warto zrobić w praktyce?

Jeżeli chce Pan ostatecznie wyjaśnić swoją sytuację, proszę sprawdzić:

1. czy mama nadal figuruje jako właściciel gospodarstwa i osoba historycznie uprawniona do tej płatności,
2. czy kiedykolwiek została wydana decyzja ARiMR lub ARR dotycząca przejścia prawa,
3. czy poza dzierżawą istniała jakakolwiek umowa przenosząca własność całego gospodarstwa,
4. czy nie zachodzi szczególny przypadek dziedziczenia albo uprawnienia małżonka.

Jeżeli odpowiedź na te pytania jest negatywna, to przy samej dzierżawie uzyskanie płatności przez Pana jest bardzo mało prawdopodobne.

Wniosek

Na podstawie podanych informacji nie przysługuje Panu dopłata niezwiązana do tytoniu wyłącznie dlatego, że wydzierżawił Pan od mamy całe gospodarstwo. Dzierżawa nie jest nabyciem gospodarstwa, a sama zgoda mamy nie zastępuje ustawowych warunków przejścia uprawnienia.

Szansa na przejęcie prawa mogłaby pojawić się dopiero wtedy, gdyby doszło do nabycia całego gospodarstwa, dziedziczenia albo wystąpił inny szczególny przypadek przewidziany w przepisach obowiązujących dla tego mechanizmu wsparcia.

FAQ

Czy długoletnia dzierżawa całego gospodarstwa daje prawo do tej dopłaty?

Nie. Nawet wieloletnia dzierżawa co do zasady nie zastępuje nabycia całego gospodarstwa i sama w sobie nie przenosi prawa do płatności niezwiązanej do tytoniu.

Czy pisemna zgoda właściciela gospodarstwa wystarczy?

Nie, jeżeli nie doszło wcześniej do nabycia całego gospodarstwa albo do innego przypadku przewidzianego w przepisach. Zgoda ma znaczenie pomocnicze, a nie samodzielne.

Czy emerytura z KRUS powoduje przejście prawa do dopłaty na dziecko?

Nie automatycznie. Przejście na emeryturę z KRUS nie zastępuje warunków wymaganych przez przepisy dotyczące płatności niezwiązanej do tytoniu.

Kiedy przejęcie prawa jest najbardziej realne?

Przede wszystkim przy nabyciu w całości gospodarstwa, przy dziedziczeniu albo w innych szczególnych sytuacjach przewidzianych dla osoby wpisanej do rejestru lub jej małżonka.

Źródła

• art. 693 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – w zakresie historycznych mechanizmów płatności obszarowych i ich obsługi przez ARiMR.
• Przepisy wykonawcze i formularze ARiMR dotyczące płatności niezwiązanej do tytoniu, obowiązujące w okresie funkcjonowania tego instrumentu.
• Ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu, suszu paszowego oraz rynków lnu i konopi uprawianych na włókno – w historycznym zakresie dotyczącym rynku tytoniu i uprawnień do płatności.