Rezygnacja z zamówionych mebli na wymiar

Jaka to umowa: sprzedaż, dostawa czy umowa o dzieło?

Przy meblach wykonywanych na wymiar trzeba najpierw ustalić, jaki charakter ma zawarta umowa. Jeżeli klient zamawia gotowy zestaw z katalogu, bez istotnej indywidualizacji, spór może być bliższy sprzedaży. Jeżeli jednak strony uzgadniają wymiary, projekt, materiały, kolorystykę, sposób montażu i konkretny rezultat dopasowany do pomieszczenia, w praktyce najczęściej stosuje się przepisy o umowie o dzieło albo o umowie mieszanej, w której kluczowe znaczenie ma wykonanie oznaczonego dzieła.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Przy umowie o dzieło zamawiający nie zawsze może po prostu powiedzieć, że rezygnuje i nie płaci. Kodeks cywilny przyznaje mu prawo odstąpienia przed ukończeniem dzieła, ale jednocześnie chroni wykonawcę przed stratą wynikającą z nagłego przerwania zlecenia.

Charakter umowy ma także znaczenie przy reklamacji. Gdy przedsiębiorca zobowiązuje się do wykonania i przeniesienia własności mebli na konsumenta, zgodność gotowego towaru z umową ocenia się według szczególnych przepisów ustawy o prawach konsumenta. Nie oznacza to, że wszystkie umowy dotyczące usług stolarskich podlegają identycznym zasadom.

Odstąpienie zamawiającego od umowy o dzieło

Jeżeli umowa nie reguluje szczegółowo rezygnacji z zamówienia, zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 644 K.c.: „Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła”.

Jeżeli problemem jest reklamacja mebli na wymiar, najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o wadę, opóźnienie wykonawcy czy rezygnację zamawiającego przed ukończeniem dzieła. Oznacza to, że klient może zrezygnować z zamówionych mebli przed ich ukończeniem, ale nie jest to rezygnacja bezkosztowa. Wykonawca może domagać się zapłaty umówionego wynagrodzenia, a zamawiający może pomniejszyć tę kwotę o rzeczywiste oszczędności wykonawcy, na przykład niewykorzystane materiały, nieponiesione koszty montażu, transportu albo pracy, której wykonawca już nie musiał wykonać.

Jeżeli meble są już ukończone i gotowe do wydania albo zostały wydane zamawiającemu, sprawa nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat art. 644 K.c. W takiej sytuacji odmowa odbioru lub zapłaty może być nienależytym wykonaniem zobowiązania przez zamawiającego, a wykonawca może dochodzić zapłaty, odsetek, kosztów przechowywania i ewentualnego odszkodowania, zależnie od treści umowy i okoliczności.

Ile może żądać wykonawca po rezygnacji klienta?

Podstawą rozliczenia jest umówione wynagrodzenie, a nie tylko suma poniesionych kosztów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wykonawca zawsze otrzyma całą cenę. Od wynagrodzenia trzeba odjąć to, co wykonawca rzeczywiście zaoszczędził dzięki temu, że nie kończy dzieła.

W praktyce przy obliczaniu należności znaczenie mają przede wszystkim:

• stopień zaawansowania prac projektowych i stolarskich,
• wartość zakupionych materiałów i możliwość wykorzystania ich przy innych zleceniach,
• koszt elementów wykonanych indywidualnie, których nie da się rozsądnie odsprzedać,
• koszt pracy już wykonanej przez projektanta, stolarza, lakiernika albo montażystę,
• koszty, których wykonawca uniknął, na przykład niewykonany montaż, transport albo niewykorzystane okucia,
• możliwość przyjęcia innego zlecenia w czasie zwolnionym przez rezygnację klienta.

Wykonawca powinien wykazać podstawę i wysokość dochodzonego wynagrodzenia, natomiast zamawiający powołujący się na konkretne oszczędności powinien wskazać i wykazać okoliczności uzasadniające ich odliczenie. Dlatego warto zachować umowę, zaakceptowany projekt, korespondencję, faktury za materiały, dokumentację zdjęciową, kalkulację robocizny i informację o stanie zaawansowania prac na dzień rezygnacji.

Gdy klient utrudnia wykonanie dzieła

Odrębną podstawą jest art. 639 K.c. Jeżeli wykonawca był gotów wykonać dzieło, ale nie mógł tego zrobić z przyczyn dotyczących zamawiającego, zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia. Również w tym przypadku można odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Przykładem może być sytuacja, w której klient nie udostępnia mieszkania do pomiarów albo montażu, nie zatwierdza projektu mimo wcześniejszych ustaleń, nie przekazuje koniecznych danych technicznych albo po rozpoczęciu prac całkowicie zrywa kontakt. Jeżeli współdziałanie klienta jest konieczne, wykonawca powinien pisemnie wezwać go do współpracy, wyznaczyć rozsądny termin i uprzedzić o skutkach braku reakcji.

W niektórych sytuacjach zastosowanie może mieć także art. 640 K.c., który pozwala wykonawcy odstąpić od umowy, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a zamawiający mimo wyznaczenia odpowiedniego terminu nie współdziała.

Zaliczka, zadatek i zakup materiałów

Przy zamówieniu mebli na wymiar strony często posługują się pojęciami zaliczki i zadatku, ale skutki prawne są różne. Zaliczka jest co do zasady częścią ceny albo wynagrodzenia i podlega rozliczeniu w ramach całej należności. Jeżeli po rezygnacji klienta wykonawcy należy się wynagrodzenie lub odszkodowanie, zaliczka może zostać zaliczona na poczet tych kwot.

Zadatek działa inaczej, ale tylko wtedy, gdy strony rzeczywiście umówiły się na zadatek w rozumieniu art. 394 K.c. Sama wpłata pieniędzy nie zawsze oznacza zadatek. Jeżeli z umowy, potwierdzenia zamówienia albo korespondencji wynika jedynie zaliczka, nie należy automatycznie stosować zasad o zatrzymaniu zadatku albo żądaniu sumy dwukrotnie wyższej.

Również przy rzeczywiście zastrzeżonym zadatku trzeba ustalić przyczynę i podstawę zakończenia umowy. Skutki niewykonania zobowiązania przewidziane w art. 394 K.c. nie są automatycznie tożsame z rozliczeniem odstąpienia przez zamawiającego na podstawie art. 644 K.c. Znaczenie ma także treść uzgodnień stron.

Zakup materiałów nie przesądza jeszcze o prawie do całej ceny, ale jest bardzo ważnym elementem rozliczenia. Im bardziej indywidualne materiały, wymiary i półprodukty, tym łatwiej wykazać, że wykonawca nie zaoszczędził tych kosztów i nie może ich wykorzystać przy innym kliencie.

Umowa z konsumentem zawarta na odległość lub poza lokalem

Jeżeli zamawiającym jest konsument, a umowa została zawarta przez Internet, telefon, e-mail w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, trzeba dodatkowo sprawdzić ustawę o prawach konsumenta. Co do zasady konsument ma 14 dni na odstąpienie bez podawania przyczyny (w szczególnych sytuacjach termin wynosi 30 dni), ale od tej zasady są ważne wyjątki.

Na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem nie przysługuje m.in. w odniesieniu do umowy, w której przedmiotem świadczenia jest towar nieprefabrykowany, wyprodukowany według specyfikacji konsumenta lub służący zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Meble na wymiar bardzo często mieszczą się w tym wyjątku, ale trzeba ocenić konkretny przypadek. Inaczej może wyglądać zwykły zakup standardowego stołu z katalogu, a inaczej zabudowa kuchenna wykonana według pomiarów konkretnego mieszkania.

Wyłączenie prawa do odstąpienia bez podawania przyczyny nie oznacza jednak, że wykonawca może dostarczyć rzecz wadliwą albo niezgodną z ustaleniami. W przypadku umowy przedsiębiorcy z konsumentem zobowiązującej do przeniesienia własności mebli zastosowanie mają przepisy o niezgodności towaru z umową. Jeżeli dzieło jest jeszcze w toku, a problem dotyczy sposobu wykonywania lub opóźnienia, trzeba osobno ocenić przepisy Kodeksu cywilnego. Zwykłe odstąpienie przed ukończeniem dzieła na podstawie art. 644 K.c. również wymaga odrębnego rozliczenia.

Gdy problemem są wady albo opóźnienie wykonawcy

Rezygnację klienta z przyczyn osobistych należy odróżnić od sytuacji, w której wykonawca sam narusza umowę. Jeżeli wykonuje dzieło wadliwie albo sprzecznie z umową, zamawiający może korzystać z art. 636 K.c., czyli wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonywania i wyznaczyć odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie terminu może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub ukończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne jego ukończenie w umówionym czasie, art. 635 K.c. pozwala zamawiającemu odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu, jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Samo niewielkie opóźnienie nie musi jednak uzasadniać zastosowania tego przepisu.

Gotowe meble a niezgodność towaru z umową u konsumenta

Jeżeli przedsiębiorca wykonał i dostarczył konsumentowi meble, które są niezgodne z umową, zastosowanie mają przede wszystkim art. 43a i następne ustawy o prawach konsumenta. Art. 43a ust. 1 obejmuje umowy zobowiązujące do przeniesienia własności towaru na konsumenta, w tym umowy o dzieło będące towarem. W takim przypadku nie stosuje się do roszczeń konsumenta przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi przy sprzedaży.

Oznacza to, że przy reklamacji gotowych mebli na wymiar konsument powinien powoływać się na niezgodność towaru z umową, a nie na klasyczną rękojmię sprzedażową z Kodeksu cywilnego. Zasady te dotyczą zasadniczo umów konsumenckich zawieranych od 1 stycznia 2023 r.; do starszych umów trzeba stosować właściwe przepisy przejściowe.

Niezgodność może polegać na przykład na wykonaniu mebli z innych materiałów niż uzgodnione, zastosowaniu błędnych wymiarów, niewłaściwym układzie szafek, wadliwych frontach albo braku uzgodnionych funkcji. Jeżeli montaż należał do obowiązków przedsiębiorcy, nieprawidłowy montaż również może powodować niezgodność towaru z umową.

Zgodnie z art. 43d ustawy konsument może co do zasady żądać naprawy albo wymiany towaru. Przedsiębiorca powinien doprowadzić towar do zgodności z umową na swój koszt, w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta. W ustawowych przypadkach przedsiębiorca może zastosować inny sposób doprowadzenia towaru do zgodności albo odmówić naprawy lub wymiany, gdy byłoby to niemożliwe albo wiązało się z nadmiernymi kosztami.

Obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy przysługuje w sytuacjach wskazanych w art. 43e ustawy. Dotyczy to m.in. odmowy doprowadzenia towaru do zgodności z umową, nieskutecznej naprawy, utrzymującej się niezgodności albo okoliczności wskazujących, że przedsiębiorca nie usunie problemu w rozsądnym czasie. Jeżeli niezgodność jest na tyle istotna, że uzasadnia bezpośrednie zastosowanie tych środków ochrony, konsument może żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy bez wcześniejszego żądania naprawy lub wymiany. Odstąpienie nie przysługuje przy nieistotnym braku zgodności; ustawa przewiduje domniemanie jego istotności.

Reklamację najlepiej złożyć przedsiębiorcy na piśmie lub e-mailem, określając stwierdzoną niezgodność i konkretne żądanie. Warto dołączyć zdjęcia, projekt, potwierdzenie zamówienia oraz korespondencję dotyczącą uzgodnionych parametrów mebli. Przedsiębiorca powinien co do zasady odpowiedzieć na reklamację konsumenta w ciągu 14 dni od jej otrzymania. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uznanie reklamacji zgodnie z art. 7a ustawy o prawach konsumenta.

Wady dzieła w pozostałych umowach

Poza zakresem konsumenckiego rozdziału 5a ustawy o prawach konsumenta nadal znaczenie może mieć art. 638 K.c., który odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów o rękojmi przy sprzedaży. Dotyczy to między innymi umów o dzieło, do których szczególny reżim konsumencki nie znajduje zastosowania. Zakres uprawnień zależy od rodzaju wady, statusu stron, treści umowy i właściwych ograniczeń odpowiedzialności.

Trzeba zatem odróżnić zwykłą rezygnację przed ukończeniem dzieła na podstawie art. 644 K.c., wadliwe wykonywanie dzieła przed jego ukończeniem oraz reklamację mebli już wykonanych i dostarczonych. Każda z tych sytuacji może prowadzić do innego rozliczenia.

Co powinien zrobić wykonawca po rezygnacji klienta?

Wykonawca nie powinien ograniczać się do ustnej rozmowy. Najbezpieczniej potwierdzić rezygnację klienta na piśmie albo e-mailem, wskazać stan zaawansowania prac i przedstawić rozliczenie. W rozliczeniu warto oddzielić wynagrodzenie umówione, koszty już poniesione, prace wykonane, materiały możliwe do dalszego użycia oraz oszczędności wynikające z przerwania zlecenia.

Jeżeli klient nie płaci, kolejnym krokiem jest wezwanie do zapłaty z terminem i krótkim uzasadnieniem. W sprawach o wynagrodzenie z umowy o dzieło trzeba pamiętać o terminie przedawnienia z art. 646 K.c. Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. Nie należy tego terminu automatycznie utożsamiać z zasadami odpowiedzialności przedsiębiorcy za niezgodność towaru z umową przewidzianymi w ustawie o prawach konsumenta.

Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Izabela Nowacka-Marzeion

Magister prawa, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Doświadczenie zdobyła w ogólnopolskiej sieci kancelarii prawniczych, po czym podjęła samodzielną praktykę. Specjalizuje się w  prawie cywilnym ,...

>> więcej informacji