Rezygnacja z zamówionych mebli na wymiar

Jaka to umowa: sprzedaż, dostawa czy umowa o dzieło?

Przy meblach wykonywanych na wymiar trzeba najpierw ustalić, jaki charakter ma zawarta umowa. Jeżeli klient zamawia gotowy zestaw z katalogu, bez istotnej indywidualizacji, spór może być bliższy sprzedaży. Jeżeli jednak strony uzgadniają wymiary, projekt, materiały, kolorystykę, sposób montażu i konkretny rezultat dopasowany do pomieszczenia, w praktyce najczęściej stosuje się przepisy o umowie o dzieło albo o umowie mieszanej, w której kluczowe znaczenie ma wykonanie oznaczonego dzieła.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Przy umowie o dzieło zamawiający nie zawsze może po prostu powiedzieć, że rezygnuje i nie płaci. Kodeks cywilny przyznaje mu prawo odstąpienia przed ukończeniem dzieła, ale jednocześnie chroni wykonawcę przed stratą wynikającą z nagłego przerwania zlecenia.

Odstąpienie zamawiającego od umowy o dzieło

Jeżeli umowa nie reguluje szczegółowo rezygnacji z zamówienia, zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 644 K.c.: „Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła”.

Oznacza to, że klient może zrezygnować z zamówionych mebli przed ich ukończeniem, ale nie jest to rezygnacja bezkosztowa. Wykonawca może domagać się zapłaty umówionego wynagrodzenia, a zamawiający może pomniejszyć tę kwotę o rzeczywiste oszczędności wykonawcy, na przykład niewykorzystane materiały, nieponiesione koszty montażu, transportu albo pracy, której wykonawca już nie musiał wykonać.

Jeżeli meble są już ukończone i gotowe do wydania albo zostały wydane zamawiającemu, sprawa nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat art. 644 K.c. W takiej sytuacji odmowa odbioru lub zapłaty może być nienależytym wykonaniem zobowiązania przez zamawiającego, a wykonawca może dochodzić zapłaty, odsetek, kosztów przechowywania i ewentualnego odszkodowania, zależnie od treści umowy i okoliczności.

Ile może żądać wykonawca po rezygnacji klienta?

Podstawą rozliczenia jest umówione wynagrodzenie, a nie tylko suma poniesionych kosztów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wykonawca zawsze otrzyma całą cenę. Od wynagrodzenia trzeba odjąć to, co wykonawca rzeczywiście zaoszczędził dzięki temu, że nie kończy dzieła.

W praktyce przy obliczaniu należności znaczenie mają przede wszystkim:

• stopień zaawansowania prac projektowych i stolarskich,
• wartość zakupionych materiałów i możliwość wykorzystania ich przy innych zleceniach,
• koszt elementów wykonanych indywidualnie, których nie da się rozsądnie odsprzedać,
• koszt pracy już wykonanej przez projektanta, stolarza, lakiernika albo montażystę,
• koszty, których wykonawca uniknął, na przykład niewykonany montaż, transport albo niewykorzystane okucia,
• możliwość przyjęcia innego zlecenia w czasie zwolnionym przez rezygnację klienta.

Ciężar wykazania roszczenia spoczywa w praktyce na wykonawcy. Dlatego warto zachować umowę, zaakceptowany projekt, korespondencję, faktury za materiały, dokumentację zdjęciową, kalkulację robocizny i notatkę z etapu zaawansowania prac na dzień rezygnacji.

Gdy klient utrudnia wykonanie dzieła

Odrębną podstawą jest art. 639 K.c. Jeżeli wykonawca był gotów wykonać dzieło, ale nie mógł tego zrobić z przyczyn dotyczących zamawiającego, zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia. Również w tym przypadku można odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Przykładem może być sytuacja, w której klient nie udostępnia mieszkania do pomiarów albo montażu, nie zatwierdza projektu mimo wcześniejszych ustaleń, nie przekazuje koniecznych danych technicznych albo po rozpoczęciu prac całkowicie zrywa kontakt. Jeżeli współdziałanie klienta jest konieczne, wykonawca powinien pisemnie wezwać go do współpracy, wyznaczyć rozsądny termin i uprzedzić o skutkach braku reakcji.

W niektórych sytuacjach zastosowanie może mieć także art. 640 K.c., który pozwala wykonawcy odstąpić od umowy, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a zamawiający mimo wyznaczenia odpowiedniego terminu nie współdziała.

Zaliczka, zadatek i zakup materiałów

Przy zamówieniu mebli na wymiar strony często posługują się pojęciami zaliczki i zadatku, ale skutki prawne są różne. Zaliczka jest co do zasady częścią ceny albo wynagrodzenia i podlega rozliczeniu w ramach całej należności. Jeżeli po rezygnacji klienta wykonawcy należy się wynagrodzenie lub odszkodowanie, zaliczka może zostać zaliczona na poczet tych kwot.

Zadatek działa inaczej, ale tylko wtedy, gdy strony rzeczywiście umówiły się na zadatek w rozumieniu art. 394 K.c. Sama wpłata pieniędzy nie zawsze oznacza zadatek. Jeżeli z umowy, potwierdzenia zamówienia albo korespondencji wynika jedynie zaliczka, nie należy automatycznie stosować zasad o zatrzymaniu zadatku albo żądaniu sumy dwukrotnie wyższej.

Zakup materiałów nie przesądza jeszcze o prawie do całej ceny, ale jest bardzo ważnym elementem rozliczenia. Im bardziej indywidualne materiały, wymiary i półprodukty, tym łatwiej wykazać, że wykonawca nie zaoszczędził tych kosztów i nie może ich wykorzystać przy innym kliencie.

Umowa z konsumentem zawarta na odległość lub poza lokalem

Jeżeli zamawiającym jest konsument, a umowa została zawarta przez Internet, telefon, e-mail albo poza lokalem przedsiębiorstwa, trzeba dodatkowo sprawdzić ustawę o prawach konsumenta. Co do zasady konsument ma 14 dni na odstąpienie od takiej umowy, ale od tej zasady są ważne wyjątki.

Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem nie przysługuje m.in. w odniesieniu do umowy, w której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Meble na wymiar bardzo często mieszczą się w tym wyjątku, ale trzeba ocenić konkretny przypadek. Inaczej może wyglądać zwykły zakup standardowego stołu z katalogu, a inaczej zabudowa kuchenna wykonana według pomiarów konkretnego mieszkania.

Ten wyjątek nie oznacza jednak, że wykonawca może wykonać rzecz wadliwie albo niezgodnie z umową. Jeżeli spór dotyczy wad, opóźnienia, złego montażu lub istotnej niezgodności z projektem, należy ocenić uprawnienia zamawiającego z innych przepisów, zwłaszcza dotyczących wad dzieła i rękojmi.

Gdy problemem są wady albo opóźnienie wykonawcy

Rezygnację klienta z przyczyn osobistych należy odróżnić od sytuacji, w której wykonawca sam narusza umowę. Jeżeli wykonuje dzieło wadliwie albo sprzecznie z umową, zamawiający może korzystać z art. 636 K.c., czyli wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonywania i wyznaczyć odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie terminu może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Jeżeli meble zostały już wykonane, ale mają wady, zastosowanie może mieć art. 638 K.c., który odsyła do przepisów o rękojmi przy sprzedaży. Wtedy zamawiający może mieć inne roszczenia niż przy zwykłej rezygnacji, w szczególności żądać naprawy, obniżenia ceny, a przy istotnych wadach rozważać odstąpienie od umowy.

Co powinien zrobić wykonawca po rezygnacji klienta?

Wykonawca nie powinien ograniczać się do ustnej rozmowy. Najbezpieczniej potwierdzić rezygnację klienta na piśmie albo e-mailem, wskazać stan zaawansowania prac i przedstawić rozliczenie. W rozliczeniu warto oddzielić wynagrodzenie umówione, koszty już poniesione, prace wykonane, materiały możliwe do dalszego użycia oraz oszczędności wynikające z przerwania zlecenia.

Jeżeli klient nie płaci, kolejnym krokiem jest wezwanie do zapłaty z terminem i krótkim uzasadnieniem. W sprawach o wynagrodzenie z umowy o dzieło trzeba pamiętać o terminie przedawnienia z art. 646 K.c. Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.

FAQ

Czy klient może zrezygnować z mebli robionych na zamówienie?

Tak, jeżeli umowa jest umową o dzieło, klient może odstąpić od niej przed ukończeniem dzieła. Nie oznacza to jednak, że rezygnacja jest bezpłatna. Co do zasady powinien zapłacić umówione wynagrodzenie pomniejszone o oszczędności wykonawcy.

Czy wykonawca może zatrzymać całą zaliczkę?

Nie zawsze. Zaliczka powinna zostać rozliczona z należnym wynagrodzeniem, kosztami i ewentualnymi oszczędnościami. Jeżeli zaliczka przewyższa należną kwotę, nadwyżka może podlegać zwrotowi. Jeżeli jest niższa, wykonawca może żądać dopłaty.

Czy zadatek przy meblach na wymiar przepada automatycznie?

Tylko wtedy, gdy strony rzeczywiście zastrzegły zadatek. Jeżeli dokumenty mówią o zaliczce, przedpłacie albo pierwszej racie, nie należy automatycznie stosować zasad o zadatku. Treść umowy i potwierdzenia wpłaty ma tu kluczowe znaczenie.

Czy konsument ma 14 dni na odstąpienie od mebli na wymiar zamówionych online?

Nie w każdym przypadku. Ustawa o prawach konsumenta wyłącza prawo odstąpienia przy rzeczach nieprefabrykowanych, wyprodukowanych według specyfikacji konsumenta lub służących zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Typowe meble na wymiar często mieszczą się w tym wyjątku.

Co zrobić, gdy klient rezygnuje po zakupie materiałów?

Należy przygotować rozliczenie i dokumenty potwierdzające zakup materiałów, ich przeznaczenie, możliwość dalszego wykorzystania oraz etap wykonania prac. Im bardziej indywidualne materiały i wymiary, tym łatwiej wykazać, że wykonawca nie zaoszczędził tych kosztów.

Czy wykonawca może żądać zapłaty, jeśli meble nie zostały ukończone?

Tak, przepisy o umowie o dzieło przewidują takie sytuacje. Dotyczy to zwłaszcza odstąpienia przez zamawiającego przed ukończeniem dzieła albo przeszkód w wykonaniu dzieła wynikających z przyczyn dotyczących zamawiającego. Kwotę trzeba jednak prawidłowo pomniejszyć o oszczędności wykonawcy.

Co jeśli meble są wadliwe?

Wtedy sprawę należy ocenić inaczej niż zwykłą rezygnację z przyczyn osobistych klienta. Zamawiający może mieć roszczenia z tytułu wad, rękojmi albo wadliwego wykonywania dzieła. W takim sporze ważne są zdjęcia, protokół, korespondencja i opinia fachowa.

Podsumowanie

Rezygnacja z mebli wykonywanych na indywidualne zamówienie zwykle nie kończy sprawy bez rozliczenia. Jeżeli stosujemy przepisy o umowie o dzieło, zamawiający może odstąpić przed ukończeniem dzieła, ale powinien zapłacić umówione wynagrodzenie pomniejszone o oszczędności wykonawcy. Kluczowe jest więc nie samo hasło rezygnacja, lecz etap prac, treść umowy, rodzaj materiałów, dowody poniesionych kosztów i powód przerwania realizacji.

Wykonawca powinien działać spokojnie i dokumentować każdy element rozliczenia. Zamawiający powinien natomiast sprawdzić, czy chodzi o zwykłą rezygnację, wady dzieła, opóźnienie, brak współdziałania czy umowę konsumencką zawartą na odległość. Od tej kwalifikacji zależy, czy trzeba zapłacić całość, część wynagrodzenia, czy można skutecznie dochodzić innych roszczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795 - tekst aktu.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1796 z późn. zm. - tekst aktu.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., II CKN 5/98.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 365/2000.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1964 r., II CR 417/63.