Darowizna pieniężna dla syna a wspólne konto z żoną

Darowizna pieniężna dla syna a zwolnienie z podatku

Umowa darowizny polega na tym, że darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Wynika to z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

W podatku od spadków i darowizn syn jest zstępnym darczyńcy. Zstępni są wymienieni w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn jako osoby z najbliższej rodziny, które mogą skorzystać z pełnego zwolnienia podatkowego.

Jeżeli darowizna od ojca dla syna nie została zawarta w formie aktu notarialnego, syn powinien spełnić dwa podstawowe warunki z art. 4a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

• zgłosić nabycie pieniędzy właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy,
• udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli limit z art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy został przekroczony.

Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a gdy umowa nie ma takiej formy, z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Tak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce przy przelewie lub wpłacie na rachunek termin 6 miesięcy liczy się od dnia przekazania pieniędzy.

Jaki limit ma znaczenie przy darowiźnie od ojca dla syna?

Od 1 lipca 2023 r. kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Wynika to z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy ocenie limitu sumuje się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Jeżeli syn otrzymał od ojca 40 000 zł, a darowizna nie była objęta aktem notarialnym, dla zachowania pełnego zwolnienia powinien złożyć SD-Z2 i mieć dowód przekazania pieniędzy na rachunek. Sam fakt, że syn należy do najbliższej rodziny, nie wystarcza przy przekroczeniu limitu.

Czy wspólne konto syna i synowej odbiera zwolnienie?

Nie powinno odbierać zwolnienia, jeżeli z dokumentów wynika, że darowizna została dokonana wyłącznie na rzecz syna. Rachunek bankowy może być rachunkiem wspólnym kilku osób fizycznych, co wynika z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Jeżeli syn jest współposiadaczem rachunku, wpływ na taki rachunek jest wpływem na rachunek, z którego syn może korzystać jako posiadacz.

Istotne jest jednak, aby nie tworzyć wątpliwości, kto jest obdarowanym. Z umowy darowizny powinno wynikać, że ojciec daruje pieniądze synowi. Potwierdzenie wpłaty lub przelewu powinno wskazywać darczyńcę, rachunek odbiorcy oraz tytuł, np. darowizna dla syna. Sama informacja bankowa, że rachunek należy do małżonków, nie oznacza automatycznie, że synowa została obdarowana.

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Jeżeli nabywcą pieniędzy jest wyłącznie syn, to synowa nie jest podatnikiem z tytułu tej darowizny i nie składa SD-Z2.

Takie podejście jest zgodne również z art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę należą do majątku osobistego małżonka, chyba że darczyńca inaczej postanowił. Jeżeli ojciec darował pieniądze tylko synowi i nie zastrzegł, że mają trafić do majątku wspólnego małżonków, darowizna należy do majątku osobistego syna.

Wpłata gotówkowa na konto a warunek udokumentowania darowizny

Najbezpieczniejszym sposobem przekazania darowizny pieniężnej jest przelew z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego. Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie wymaga jednak wyłącznie przelewu. Wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.

Jeżeli ojciec wpłacił gotówkę bezpośrednio w banku na rachunek syna albo na wspólny rachunek syna i jego żony, a z potwierdzenia wynika, kto wpłacał pieniądze i na czyją rzecz, argumenty za zwolnieniem są mocne. W orzecznictwie wskazywano, że wymóg przekazania na rachunek bankowy nie powinien być interpretowany skrajnie formalistycznie, jeżeli cel przepisu został spełniony, czyli istnieje kontrolowalny dowód przepływu pieniędzy. Tak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 19 lipca 2011 r., sygn. I SA/Gd 454/11.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy ojciec wręczył synowi pieniądze w gotówce, a następnie syn sam wpłacił je na własne konto. W takim przypadku dokument potwierdza jedynie wpłatę gotówki przez syna, a nie przekazanie darowizny od ojca na rachunek syna. Urząd skarbowy może wtedy uznać, że warunek z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie został spełniony.

Czy synowa powinna składać SD-Z2?

Synowa nie składa SD-Z2, jeżeli nie jest obdarowaną. Z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, że opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny. Jeżeli synowa niczego nie nabywa tytułem darowizny, nie powstaje po jej stronie obowiązek podatkowy.

Fakt, że synowa jest współposiadaczką rachunku bankowego, nie jest jeszcze równoznaczny z otrzymaniem przez nią darowizny. Dla bezpieczeństwa nie należy jednak wpisywać jej jako obdarowanej w umowie ani w tytule wpłaty, jeżeli rzeczywistą wolą ojca było obdarowanie wyłącznie syna.

Jeżeli natomiast umowa albo opis przelewu wskazuje, że darowizna jest dla syna i synowej, wtedy każda z tych osób może być traktowana jako osobny obdarowany. W takiej sytuacji trzeba oddzielnie ocenić zwolnienie i obowiązki zgłoszeniowe każdej z nich.

Darowizna z majątku wspólnego rodziców

Jeżeli darowizny dokonuje ojciec z własnego majątku osobistego, sprawa jest prostsza: darczyńcą jest ojciec, a obdarowanym syn. Jeżeli jednak pieniądze pochodzą z majątku wspólnego małżonków, trzeba odróżnić zgodę drugiego małżonka od dokonania darowizny przez oboje rodziców.

Art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga zgody drugiego małżonka na dokonanie darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Zgoda matki na darowiznę dokonaną przez ojca nie musi jeszcze oznaczać, że matka jest podatkowo drugim darczyńcą. Jeżeli jednak z umowy wynika, że darczyńcami są oboje rodzice, syn powinien wykazać nabycie od każdego z nich.

W przypadku darowizny od obojga rodziców każdą darowiznę odrębnie ocenia się pod kątem limitu z art. 9 ust. 1 pkt 1 i zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce w SD-Z2 wskazuje się darczyńcę lub darczyńców zgodnie z rzeczywistą treścią umowy.

Jak bezpiecznie przygotować dokumenty?

Przy darowiźnie 40 000 zł dla syna warto zadbać o komplet dokumentów. Powinny one pozwalać urzędowi skarbowemu odtworzyć, kto przekazał pieniądze, komu, kiedy i z jakiego tytułu.

• Umowa darowizny powinna wskazywać ojca jako darczyńcę i syna jako obdarowanego.
• W tytule przelewu lub wpłaty warto wpisać: darowizna dla syna, wraz z datą umowy.
• Potwierdzenie bankowe powinno wskazywać rachunek, na który trafiły pieniądze, oraz dane wpłacającego albo nadawcy.
• Syn powinien zachować umowę, potwierdzenie przelewu lub wpłaty oraz kopię złożonego SD-Z2.
• SD-Z2 należy złożyć w terminie 6 miesięcy od przekazania pieniędzy.

Formularz SD-Z2 wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie wzoru zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Zgłoszenie można złożyć w urzędzie skarbowym właściwym według zasad przewidzianych w przepisach wykonawczych albo elektronicznie, jeżeli podatnik korzysta z dostępnych usług administracji skarbowej.

Co grozi za brak SD-Z2 albo zły sposób przekazania pieniędzy?

Jeżeli syn nie spełni warunków z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zastosowanie ma art. 4a ust. 3 tej ustawy. Oznacza to, że nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Jeżeli darowizna zostanie ujawniona dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej albo postępowania podatkowego, organ może określić podatek wraz z odsetkami za zwłokę na zasadach wynikających z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W określonych sytuacjach mogą powstać również konsekwencje karnoskarbowe, zwłaszcza gdy podatnik nie ujawnił opodatkowanego nabycia mimo obowiązku.

Późniejsze wypłacanie pieniędzy z konta wyłącznie przez syna nie zastępuje prawidłowego zgłoszenia i udokumentowania darowizny. Dla zwolnienia najważniejsze są: treść umowy, sposób przekazania środków, potwierdzenie wpływu oraz terminowe SD-Z2.

FAQ

Źródła

• art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
• art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1, art. 4a ust. 3, art. 4a ust. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 33 pkt 2 oraz art. 37 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie wzoru zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 19 lipca 2011 r., sygn. I SA/Gd 454/11