Cofnięcie lub obniżenie dodatku motywacyjnego nauczyciela

Dodatek motywacyjny nauczyciela – z czego wynika?

Wynagrodzenie nauczyciela obejmuje między innymi wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny i za warunki pracy. Wynika to wprost z art. 30 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.

Organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego określa w regulaminie wysokość stawek dodatków i szczegółowe warunki ich przyznawania. Podstawą jest art. 30 ust. 6 pkt 1 Karty Nauczyciela. Regulamin ten podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi na podstawie art. 30 ust. 6a Karty Nauczyciela.

Ogólne warunki przyznawania dodatku motywacyjnego wskazuje § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy. Przepis ten odwołuje się między innymi do osiągnięć dydaktycznych, wychowawczo-opiekuńczych, innowacji pedagogicznych, zaangażowania w realizację zadań statutowych szkoły oraz szczególnie efektywnego wykonywania obowiązków.

Czy dyrektor może cofnąć przyznany dodatek motywacyjny?

Najpierw trzeba ustalić, czy dodatek został już przyznany na konkretny okres, czy chodzi jedynie o brak przyznania dodatku na kolejny okres. To dwie różne sytuacje.

Jeżeli nauczyciel otrzymał pismo, zarządzenie albo inną informację o przyznaniu dodatku na oznaczony czas, dodatek staje się elementem jego wynagrodzenia za ten okres. Wtedy jego jednostronne odebranie wymaga podstawy prawnej i faktycznej. Samo stwierdzenie dyrektora, że dodatek zostaje cofnięty, bez wskazania przyczyny, jest niewystarczające.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której upłynął okres, na jaki dodatek przyznano. Dodatek motywacyjny jest z natury świadczeniem okresowym i uzależnionym od spełniania kryteriów. Po zakończeniu okresu dyrektor może nie przyznać go ponownie, jeżeli nauczyciel nie spełnia warunków określonych w regulaminie. Decyzja powinna jednak dać się powiązać z konkretnymi kryteriami, a nie z dowolną oceną albo konfliktem osobistym.

Znaczenie regulaminu wynagradzania nauczycieli

Regulamin wydany na podstawie art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela jest kluczowy. To w nim powinny znaleźć się szczegółowe zasady dotyczące wysokości dodatku, okresu jego przyznawania, kryteriów oceny pracy nauczyciela oraz trybu podejmowania decyzji.

Regulamin nie może jednak wykraczać poza upoważnienie ustawowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. IV SA/Wr 179/07, oraz w wyroku z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. IV SA/Wr 560/06, akcentował, że organ prowadzący nie może w regulaminie tworzyć dowolnych, pozaustawowych przesłanek pozbawiania nauczycieli dodatków do wynagrodzenia.

Jeżeli regulamin przewiduje możliwość zmniejszenia albo cofnięcia dodatku w trakcie okresu, trzeba sprawdzić, czy taki zapis jest zgodny z art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela i czy został zastosowany prawidłowo. Sama obecność zapisu w regulaminie nie zawsze przesądza, że cofnięcie dodatku było legalne. Innym wariantem niż całkowite odebranie świadczenia jest jego zmniejszenie; osobno omawiamy obniżenie dodatku motywacyjnego.

Zawieszenie nauczyciela a dodatek motywacyjny

Wyraźną ustawową sytuacją, w której dodatki nie przysługują, jest zawieszenie nauczyciela w pełnieniu obowiązków. Zgodnie z art. 83 ust. 1 Karty Nauczyciela dyrektor szkoły może zawiesić nauczyciela, przeciwko któremu wszczęto postępowanie karne lub złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jeżeli ze względu na powagę i wiarygodność zarzutów celowe jest odsunięcie nauczyciela od wykonywania obowiązków w szkole.

Art. 84 ust. 2 Karty Nauczyciela stanowi wprost, że w okresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków nauczycielowi nie przysługują dodatki oraz wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. Dotyczy to również dodatku motywacyjnego.

Jeżeli postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończy się umorzeniem z braku dowodów winy albo uniewinnieniem, nauczycielowi należy zwrócić zatrzymane kwoty wynagrodzenia. Wynika to z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela.

Więcej o skutkach zawieszenia dla wynagrodzenia nauczyciela, w tym o tym, kiedy nie przysługują dodatki wynagrodzenia, omawiamy w osobnym materiale.

Czy brak uzasadnienia decyzji jest problemem?

Karta Nauczyciela nie wprowadza jednolitej, formalnej procedury odwołania od decyzji dyrektora o nieprzyznaniu dodatku motywacyjnego. Nie oznacza to jednak, że dyrektor może działać bez uzasadnienia. Jeżeli regulamin przewiduje kryteria, dyrektor powinien być w stanie wykazać, że zastosował je w sposób obiektywny.

Jeżeli nauczyciel jest jedyną osobą, której odebrano dodatek, warto ustalić, czy istnieje konkretna przyczyna związana z kryteriami regulaminu. Sam fakt, że inni nauczyciele otrzymują dodatek, nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa, ale może być ważnym argumentem, jeżeli nauczyciel wykonuje porównywalne zadania i osiąga porównywalne wyniki.

Znaczenie może mieć także zasada równego traktowania w zatrudnieniu. Art. 183a § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy zakazuje dyskryminacji w zatrudnieniu między innymi ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, przekonania polityczne, przynależność związkową, zatrudnienie na czas określony albo nieokreślony oraz wymiar czasu pracy. Przepis ten stosuje się do nauczycieli w zakresie nieuregulowanym Kartą Nauczyciela na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Co może zrobić nauczyciel?

W pierwszej kolejności nauczyciel powinien pisemnie zwrócić się do dyrektora o wskazanie podstawy cofnięcia albo nieprzyznania dodatku motywacyjnego. W piśmie warto poprosić o wskazanie konkretnego przepisu regulaminu, okresu, którego dotyczy decyzja, oraz przyczyn faktycznych.

Jeżeli dodatek był przyznany na określony okres i nie został wypłacony, nauczyciel może dochodzić zapłaty przed sądem pracy. Wynika to z tego, że roszczenie dotyczy wynagrodzenia ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela w sprawach ze stosunku pracy nieuregulowanych Kartą Nauczyciela stosuje się Kodeks pracy, a art. 291 § 1 Kodeksu pracy przewiduje 3-letni termin przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy.

Jeżeli problem wynika z samego regulaminu organu prowadzącego, a regulamin narusza ustawowe upoważnienie z art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela, możliwa jest także analiza legalności tego aktu prawa miejscowego. W praktyce wymaga to odrębnej oceny, bo inna jest droga dochodzenia niewypłaconego wynagrodzenia, a inna kontrola legalności regulaminu.

Obniżenie dodatku na kolejny okres a cofnięcie dodatku w trakcie okresu

Trzeba odróżnić obniżenie stawki na nowy okres od odebrania albo zmniejszenia dodatku już przyznanego na okres, który jeszcze trwa. Jeżeli poprzednia stawka obowiązywała do określonego dnia, a następnie organ ustala niższą stawkę na kolejny okres, samo obniżenie nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa. Kluczowa jest treść regulaminu wynagradzania, kryteria przyznawania dodatku i właściwość organu.

Inaczej należy oceniać ingerencję w dodatek już przyznany na trwający okres. Jeżeli regulamin nie przewiduje podstawy do jego cofnięcia lub zmniejszenia, a okoliczności uzasadniające zmianę nie wystąpiły, nauczyciel może mieć podstawy do żądania wyrównania wynagrodzenia.

Dodatek motywacyjny dyrektora szkoły lub przedszkola

W przypadku dyrektora publicznej szkoły lub przedszkola trzeba sprawdzić lokalny regulamin wynagradzania wydany na podstawie art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela. Regulamin powinien określać stawki lub przedziały dodatku, okres jego przyznawania, kryteria oceny oraz podmiot właściwy do ustalenia wysokości świadczenia. W odniesieniu do dyrektora kompetencja ta należy zwykle do organu prowadzącego albo osoby działającej w jego imieniu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać ocena prawna w zależności od okresu przyznania dodatku i treści regulaminu.

FAQ

Podsumowanie

Dyrektor nie może dowolnie cofnąć nauczycielowi dodatku motywacyjnego przyznanego na określony okres. Kluczowe znaczenie mają: pismo o przyznaniu dodatku, okres jego obowiązywania, regulamin wynagradzania oraz ewentualne ustawowe przesłanki, takie jak zawieszenie nauczyciela w pełnieniu obowiązków.

Jeżeli okres przyznania dodatku już upłynął, brak dodatku w kolejnym okresie nie zawsze będzie bezprawny. Decyzja nadal powinna jednak wynikać z regulaminowych kryteriów i nie może naruszać zasady równego traktowania.

Źródła

• Art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 6, art. 30 ust. 6a, art. 83, art. 84, art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.
• § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy.
• Art. 183a § 1 oraz art. 291 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. IV SA/Wr 179/07.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. IV SA/Wr 560/06.