Przedawnienie przestępstwa kradzieży z włamaniem

Jak ocenić przedawnienie przestępstwa z 1991 r.?

W opisanej sprawie chodzi o czyn popełniony w 1991 r. z art. 208 Kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r. Przepis ten obejmował m.in. kradzież w sposób szczególnie zuchwały oraz kradzież z włamaniem i przewidywał karę pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Od 1 września 1998 r. obowiązuje Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje inna ustawa niż w czasie popełnienia czynu, art. 4 § 1 Kodeksu karnego nakazuje stosować ustawę nową, chyba że ustawa poprzednia jest względniejsza dla sprawcy. Zasada ta dotyczy kwalifikacji prawnej i wymiaru odpowiedzialności, natomiast dla przedawnienia czynów popełnionych przed wejściem w życie Kodeksu karnego z 1997 r. szczególne znaczenie ma art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny.

Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny do czynów popełnionych przed wejściem w życie Kodeksu karnego z 1997 r. stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu i zatarciu skazania, chyba że termin przedawnienia upłynął już wcześniej według poprzednich przepisów.

Kradzież z włamaniem a obecny Kodeks karny

Jeżeli czyn z 1991 r. polegał na kradzieży z włamaniem, jego odpowiednikiem w aktualnym Kodeksie karnym jest art. 279 § 1 Kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. Zgodnie z tym przepisem kto kradnie z włamaniem, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Kradzież z włamaniem jest występkiem zagrożonym karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat. Dlatego podstawowy termin przedawnienia karalności wynika z art. 101 § 1 pkt 3 Kodeksu karnego i wynosi 15 lat od czasu popełnienia czynu.

Jeżeli w tym podstawowym terminie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, art. 102 Kodeksu karnego wydłuża przedawnienie o 10 lat od zakończenia okresu z art. 101 Kodeksu karnego. W przypadku kradzieży z włamaniem daje to co do zasady łącznie 25 lat od daty popełnienia czynu.

Czy zawieszenie postępowania wstrzymuje przedawnienie?

Nie każde zawieszenie postępowania wpływa na przedawnienie. Art. 22 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala zawiesić postępowanie, jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca jego prowadzenie, w szczególności gdy nie można ująć oskarżonego albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby.

Jednak art. 104 § 1 Kodeksu karnego przewiduje spoczywanie przedawnienia tylko wtedy, gdy przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego. Chodzi o przeszkody prawne wynikające z ustawy, a nie o przeszkody faktyczne, takie jak choroba, wyjazd, ukrywanie się lub niemożność wykonania czynności procesowych.

W praktyce oznacza to, że zawieszenie postępowania z powodu choroby sprawcy albo jego wyjazdu za granicę nie zatrzymuje biegu terminu przedawnienia. Jeżeli nie występowała szczególna ustawowa przeszkoda z art. 104 § 1 Kodeksu karnego, termin biegł dalej mimo formalnego zawieszenia postępowania.

Kiedy przedawniła się kradzież z włamaniem z 1991 r.?

Jeżeli czyn był kradzieżą z włamaniem, a w podstawowym terminie 15 lat wszczęto postępowanie przeciwko konkretnej osobie, art. 101 § 1 pkt 3 w związku z art. 102 Kodeksu karnego prowadzi do łącznego terminu 25 lat od daty czynu. Dla czynu popełnionego w 1991 r. oznacza to zasadniczo przedawnienie w 2016 r.

Jeżeli postępowania przeciwko osobie nie wszczęto w podstawowym terminie z art. 101 § 1 pkt 3 Kodeksu karnego, karalność ustawała już po 15 latach od czynu, czyli zasadniczo w 2006 r.

Po upływie terminu przedawnienia postępowanie nie powinno być dalej prowadzone. Art. 17 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie karalności.

A jeżeli była to kradzież szczególnie zuchwała?

Art. 208 Kodeksu karnego z 1969 r. obejmował także kradzież w sposób szczególnie zuchwały. Obecnie Kodeks karny zawiera art. 278a § 1 Kodeksu karnego dotyczący kradzieży szczególnie zuchwałej, a definicję tego pojęcia przewiduje art. 115 § 9a Kodeksu karnego. Trzeba jednak pamiętać, że przez wiele lat po wejściu w życie Kodeksu karnego z 1997 r. taki odrębny typ czynu nie funkcjonował.

Dlatego dla czynu z 1991 r. konieczne jest porównanie ustaw według art. 4 § 1 Kodeksu karnego. W zależności od sposobu popełnienia czynu i wartości mienia sąd powinien ustalić, która ustawa jest względniejsza dla sprawcy. Jeżeli zachowanie kwalifikowałoby się jako zwykła kradzież z art. 278 § 1 Kodeksu karnego, termin przedawnienia mógł być krótszy niż przy kradzieży z włamaniem.

Niezależnie od tej różnicy, przy czynie z 1991 r. brak ustawowego spoczywania przedawnienia z art. 104 § 1 Kodeksu karnego oznacza, że obecnie sprawa powinna być oceniana jako przedawniona.

FAQ

Czy choroba sprawcy wstrzymuje przedawnienie?

Co do zasady nie. Choroba może uzasadniać zawieszenie postępowania na podstawie art. 22 § 1 Kodeksu postępowania karnego, ale nie jest sama w sobie ustawową przeszkodą z art. 104 § 1 Kodeksu karnego.

Czy wyjazd za granicę zatrzymuje bieg przedawnienia?

Sam wyjazd za granicę nie zatrzymuje przedawnienia. Może utrudniać prowadzenie postępowania i uzasadniać jego zawieszenie, ale art. 104 § 1 Kodeksu karnego dotyczy przeszkód prawnych wynikających z ustawy.

Co powinien zrobić organ po przedawnieniu?

Po stwierdzeniu przedawnienia organ powinien zastosować art. 17 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania karnego, czyli odmówić wszczęcia postępowania albo umorzyć postępowanie już wszczęte.

Czy przedawnienie można podnieść jako zarzut?

Tak. Strona może wskazać organowi, że nastąpiło przedawnienie karalności, i wnieść o umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania karnego. Warto powołać konkretne daty oraz art. 101, art. 102 i art. 104 § 1 Kodeksu karnego.

Czy skazanie zmienia ocenę?

Tak. Ten artykuł dotyczy przedawnienia karalności przed prawomocnym skazaniem. Jeżeli zapadł prawomocny wyrok, trzeba analizować przedawnienie wykonania kary na podstawie art. 103 Kodeksu karnego oraz ewentualne zatarcie skazania.

Źródła

• art. 4 § 1, art. 101 § 1 pkt 3 i pkt 4, art. 102, art. 103, art. 104 § 1, art. 115 § 9a, art. 278 § 1, art. 278a § 1, art. 279 § 1 Kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r.
• art. 17 § 1 pkt 6 i art. 22 § 1 Kodeksu postępowania karnego z dnia 6 czerwca 1997 r.
• art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny.
• art. 208 Kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r., sygn. III KK 99/02.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r., sygn. V KK 63/05.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 maja 2004 r., sygn. SK 44/03.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1975 r., sygn. II KZ 138/75.