Czy odszkodowanie za bezczynność organu w sprawie świadczenia wspierającego podlega dziedziczeniu

Charakter świadczenia wspierającego

Świadczenie wspierające nie wchodzi do masy spadkowej. Oznacza to, że gdy osoba uprawniona umrze przed wydaniem decyzji i realizacją świadczenia, nie przechodzi ono na spadkobierców i nie jest dziedziczone.
Organ nie ma możliwości ustalenia prawa do tego świadczenia po śmierci wnioskodawcy, ponieważ warunkiem uzyskania świadczenia jest m.in.:

• posiadanie decyzji WZON o odpowiedniej liczbie punktów,

• złożenie wniosku do ZUS po uzyskaniu ostatecznej decyzji WZON,

• pełnoletność,

• zamieszkanie w Polsce,

• posiadanie obywatelstwa polskiego, UE, EFTA lub legalny pobyt z dostępem do rynku pracy.

Jeśli dana osoba umrze przed wydaniem decyzji, ZUS nie może kontynuować postępowania ani ustalić prawa do świadczenia.

Odszkodowanie za bezczynność organu

Co do zasady spadkobiercy mogą żądać odszkodowania, jeśli doszło do szkody majątkowej powstałej wskutek bezczynności organu. Podstawą prawną jest:

art. 417 § 1 KC – odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej,
art. 417(1) § 3 KC – możliwość żądania naprawienia szkody powstałej wskutek niewydania decyzji, gdy przepis prawa nakazuje jej wydanie.

Aby dochodzić roszczeń, konieczne jest wcześniejsze stwierdzenie niezgodności z prawem bezczynności w odpowiednim postępowaniu.

Problem z dochodzeniem odszkodowania w sprawach o świadczenie wspierające

Pomimo ogólnych zasad dziedziczenia roszczeń odszkodowawczych, w praktyce pojawia się problem:

• Postępowanie o świadczenie wspierające nie jest kontynuowane po śmierci wnioskodawcy.

• Skoro postępowanie wygasa, może być trudne wykazanie bezczynności organu w sensie prawnym.

• W orzecznictwie nie ma jeszcze utrwalonej linii dotyczącej takich sytuacji.

Warto też odróżnić odszkodowanie od tzw. sumy pieniężnej przyznawanej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. – nie jest to odszkodowanie sensu stricto. Jak wskazał NSA (II OSK 1360/19), jest to forma rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a nie naprawienie szkody majątkowej.

Brak jednolitego stanowiska sądów

Z uwagi na to, że zagadnienie jest nowe i nie były jeszcze rozpoznawane podobne sprawy dotyczące świadczeń wspierających oraz spadkobierców, brak jest ukształtowanego orzecznictwa. W ocenie prawnika, jeśli samo postępowanie wygasa po śmierci osoby ubiegającej się o świadczenie, może brakować podstaw do formalnego stwierdzenia bezczynności organu, a tym samym możliwości dochodzenia odszkodowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93