Licencja transportowa po śmierci przedsiębiorcy – czy można ją odziedziczyć?

Czy licencję na transport można odziedziczyć w testamencie?

Nie wprost. Jeżeli licencja lub zezwolenie transportowe zostały udzielone osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, to są one związane z konkretnym przedsiębiorcą. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym licencja wygasa w razie śmierci posiadacza licencji. Taki sam mechanizm dotyczy również zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego w modelu przewidzianym przez tę ustawę.

Oznacza to, że sam zapis testamentowy nie powoduje przejścia licencji na spadkobiercę. W testamencie można rozrządzić przedsiębiorstwem, pojazdami, wyposażeniem, wierzytelnościami czy ogółem praw majątkowych, ale nie „przenieść” automatycznie decyzji administracyjnej, która wygasa wskutek śmierci przedsiębiorcy.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy działalność była prowadzona nie jako jednoosobowa firma, lecz np. w spółce będącej odrębnym przedsiębiorcą. Wtedy trzeba badać, komu formalnie udzielono licencji i czy zgon wspólnika w ogóle wpływa na byt przedsiębiorcy. To zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, dokumentów rejestrowych i treści decyzji transportowej.

Skąd wynika wygaśnięcie licencji po śmierci przedsiębiorcy?

Podstawą jest art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, zgodnie z którym licencja wygasa w razie śmierci posiadacza licencji. Jest to skutek ustawowy, a nie decyzja uznaniowa urzędu. Organ nie „odbiera” licencji według własnej oceny, lecz stwierdza skutek wynikający z ustawy.

Powód jest praktyczny: licencja transportowa jest wydawana po sprawdzeniu, czy konkretny przedsiębiorca spełnia warunki ustawowe, w tym związane z dobrą reputacją, bazą eksploatacyjną, zdolnością finansową czy kompetencjami zawodowymi – zależnie od rodzaju uprawnienia. Dlatego nie działa tu zwykła zasada spadkobrania jak przy własności rzeczy.

Jeżeli prowadzisz działalność w branży przewozowej, warto też odróżnić różne podstawy wykonywania usług, np. klasyczny przewóz drogowy od sytuacji takiej jak najem ciężarówki, bo wymagane uprawnienia zależą od rzeczywistego modelu działalności.

Co może zrobić spadkobierca po śmierci właściciela licencji?

Mimo wygaśnięcia licencji ustawa przewiduje rozwiązanie przejściowe. Zgodnie z art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w razie śmierci osoby fizycznej posiadającej zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo licencję organ, który ich udzielił, na wniosek osoby, która złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku albo dysponuje aktem poświadczenia dziedziczenia, wyraża zgodę, w drodze decyzji administracyjnej, na wykonywanie uprawnień wynikających z zezwolenia albo licencji przez okres nie dłuższy niż 18 miesięcy od dnia śmierci posiadacza.

W praktyce oznacza to, że spadkobierca nie przejmuje licencji na stałe, ale może uzyskać czasową możliwość dalszego wykonywania przewozów. Celem tej regulacji jest zapewnienie ciągłości działalności do czasu uporządkowania spraw spadkowych i uzyskania własnych uprawnień.

Jeżeli urząd odmówił wyłącznie dlatego, że testament przewiduje przekazanie licencji, to co do samej zasady odmowa „przepisania” licencji może być prawidłowa. Jeżeli jednak złożył Pan odpowiedni wniosek o czasową zgodę i wykazał spełnienie ustawowych warunków formalnych, urząd powinien oceniać sprawę właśnie w tym trybie.

Jakie dokumenty trzeba złożyć do organu?

Najczęściej potrzebne będą:

• wniosek do organu, który udzielił licencji lub zezwolenia,
• odpis aktu zgonu przedsiębiorcy,
• potwierdzenie złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza,
• dane identyfikujące licencję lub zezwolenie,
• w zależności od sprawy także dokumenty potwierdzające dalsze spełnianie warunków wykonywania przewozów.

W konkretnym postępowaniu organ może wezwać do uzupełnienia braków na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Jeżeli wezwanie nie zostanie wykonane w terminie, podanie może zostać pozostawione bez rozpoznania.

W sprawach spornych znaczenie ma też to, czy spadkobierca rzeczywiście zamierza kontynuować działalność przewozową i czy posiada lub zapewnia osobę zarządzającą transportem z wymaganymi kwalifikacjami. W tym kontekście istotny bywa również certyfikat kompetencji zawodowych.

Na jak długo można wykonywać przewozy po śmierci przedsiębiorcy?

Maksymalny okres wynosi 18 miesięcy od dnia śmierci posiadacza licencji albo zezwolenia – wynika to wprost z art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. To termin ustawowy, którego organ nie może dowolnie wydłużyć.

Po upływie tego czasu dalsze wykonywanie przewozów na podstawie uprawnień zmarłego przedsiębiorcy nie jest dopuszczalne. Jeżeli spadkobierca chce nadal prowadzić działalność transportową, powinien wcześniej uzyskać własne uprawnienie – odpowiednie do zakresu wykonywanych przewozów.

W praktyce nie warto czekać z tym do końca 18-miesięcznego okresu. Postępowania administracyjne, uzupełnianie dokumentów i organizacja działalności mogą zająć dużo czasu.

Czy urząd może odmówić zgody?

Urząd nie może odmówić tylko dlatego, że licencja „nie podlega spadkowi”, jeżeli wniosek dotyczy ustawowej zgody na czasowe wykonywanie uprawnień po śmierci przedsiębiorcy i spełnione są przesłanki z art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy:

• przeniesienie licencji na stałe – tego co do zasady nie ma,
• czasową zgodę na wykonywanie uprawnień – to rozwiązanie ustawowe, możliwe po śmierci przedsiębiorcy.

Jeżeli została wydana decyzja odmowna, zwykle przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto jasno wskazać, że chodzi o zgodę z art. 16 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym, a nie o trwałe „przepisanie” wygasłej licencji.

Co po zakończeniu sprawy spadkowej?

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobierca nadal nie nabywa automatycznie dawnej licencji. Dokument spadkowy potwierdza jedynie, kto jest następcą prawnym w sferze majątkowej po zmarłym.

Aby legalnie dalej wykonywać transport drogowy, trzeba uzyskać własne uprawnienie zgodnie z aktualnymi przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz – w przypadku przewoźników drogowych rzeczy lub osób – zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającym wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego.

W szczególności znaczenie mogą mieć warunki dotyczące:

• dobrej reputacji,
• zdolności finansowej,
• kompetencji zawodowych,
• rzeczywistej i stałej siedziby,
• bazy eksploatacyjnej – jeżeli jest wymagana dla danego rodzaju działalności.

Testament a przedsiębiorstwo po zmarłym

Testament nie jest bez znaczenia, ale działa inaczej, niż często zakładają spadkobiercy. Na jego podstawie można odziedziczyć przedsiębiorstwo lub poszczególne składniki majątku związane z firmą. Zgodnie z art. 55¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Do spadku mogą więc wejść np. pojazdy, wyposażenie, umowy, marka przedsiębiorstwa czy wierzytelności, ale nie oznacza to automatycznego przejęcia każdego publicznoprawnego uprawnienia. W przypadku licencji transportowej pierwszeństwo mają przepisy szczególne ustawy o transporcie drogowym.

Praktyczna ocena opisanej sytuacji

Jeżeli ojciec prowadził jednoosobową działalność gospodarczą i to on był wskazany w decyzji jako posiadacz licencji, to samo powołanie Pana w testamencie do tej licencji nie wystarcza do jej przejęcia. Starostwo mogło więc zasadnie odmówić „wpisania” Pana w miejsce zmarłego ojca.

Nie oznacza to jednak, że sprawa jest przegrana. Jeżeli od dnia śmierci nie upłynęło jeszcze 18 miesięcy, można rozważyć złożenie albo ponowienie wniosku o zgodę na wykonywanie uprawnień wynikających z licencji w trybie art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Jeżeli urząd wydał decyzję odmowną, trzeba sprawdzić jej treść, podstawę prawną i termin do odwołania.

FAQ

Czy można zapisać licencję transportową w testamencie?

Można tak sformułować testament, ale taki zapis nie wywoła skutku w postaci trwałego przejścia licencji na spadkobiercę, jeśli licencja była udzielona osobie fizycznej. Z chwilą śmierci posiadacza licencja wygasa na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia wystarczy do przejęcia licencji?

Nie do przejęcia na stałe. Akt poświadczenia dziedziczenia może natomiast posłużyć do uzyskania czasowej zgody na wykonywanie uprawnień wynikających z licencji lub zezwolenia, o której mowa w art. 16 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym.

Ile czasu można korzystać z uprawnień zmarłego przewoźnika?

Maksymalnie 18 miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy i tylko po uzyskaniu odpowiedniej decyzji organu.

Czy po 18 miesiącach urząd może jeszcze przedłużyć zgodę?

Co do zasady nie. Ustawa wskazuje maksymalny okres 18 miesięcy, więc trzeba wcześniej zadbać o własne uprawnienie transportowe.

Czy warto składać odwołanie od decyzji odmownej?

Tak, jeżeli urząd błędnie potraktował sprawę jako próbę zwykłego przepisania licencji, zamiast ocenić ją w trybie art. 16 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym. Trzeba jednak pilnować 14-dniowego terminu z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

• art. 16 ust. 2 pkt 3 oraz art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1539 ze zm.)
• art. 43¹ oraz art. 55¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.)
• art. 64 § 2, art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1–2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572)
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego