Sprzęt budowlany porzucony na budowie – co wolno zrobić?

Czy zatrzymanie porzuconego sprzętu to przywłaszczenie?

Co do zasady samo zabezpieczenie cudzych rzeczy pozostawionych na Pani nieruchomości nie oznacza jeszcze przywłaszczenia. Przestępstwo przywłaszczenia reguluje art. 284 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

O przywłaszczeniu mówimy wtedy, gdy posiadacz rzeczy zaczyna zachowywać się wobec niej jak właściciel, czyli np. sprzedaje ją, zatrzymuje definitywnie dla siebie, używa wbrew prawu albo odmawia jej wydania osobie uprawnionej. Sam fakt, że rzeczy nadal znajdują się na Pani posesji, nie przesądza więc o odpowiedzialności karnej.

To rozróżnienie jest ważne także praktycznie: inaczej ocenia się przechowanie rzeczy do czasu odbioru, a inaczej jej bezprawne zatrzymanie lub rozporządzenie nią. Przy przywłaszczeniu znalezionego telefonu sądy badają przede wszystkim, czy sprawca ujawnił zamiar traktowania cudzej rzeczy jak własnej.

Czy można wynieść sprzęt z budynku i zostawić go na ulicy?

Nie jest to bezpieczne rozwiązanie. Jeżeli sprzęt zostanie zniszczony, skradziony albo uszkodzony wskutek wystawienia go na zewnątrz, właściciel może dochodzić od Pani naprawienia szkody na podstawie art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z własnej winy wyrządza drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Dodatkowo właściciel rzeczy może żądać jej wydania na podstawie art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeśli rzecz nadal istnieje, a jeżeli z powodu Pani działania nie będzie możliwy jej zwrot w naturze – może pojawić się roszczenie odszkodowawcze.

W praktyce nie powinno się więc: wyrzucać sprzętu, przekazywać go osobie trzeciej bez upoważnienia, sprzedawać, rozbierać na części ani używać go na własne potrzeby. Takie działania mogłyby zostać ocenione znacznie surowiej niż samo bierne przechowywanie rzeczy.

Jak postąpić zgodnie z prawem krok po kroku?

Najbezpieczniejszy schemat działania wygląda następująco:

W wezwaniu warto wskazać konkretną datę, godziny odbioru, adres, opis rzeczy oraz zastrzec, że do czasu odbioru sprzęt pozostaje zabezpieczony, ale jego dalsze przechowywanie generuje koszty. Jeżeli zna Pani adres wykonawcy, najlepiej nadać pismo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Równolegle można wysłać e-mail i SMS.

Czy można domagać się zwrotu kosztów przechowania?

Tak, ale zależy to od okoliczności. Jeżeli cudze rzeczy są przechowywane u Pani nie z własnej woli, lecz dlatego, że właściciel ich nie odbiera, można rozważać dochodzenie uzasadnionych kosztów związanych z ich zabezpieczeniem lub przechowaniem. Znaczenie mogą mieć tu przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, oraz przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, w tym art. 752 i następne tej ustawy – jeżeli działania były podejmowane w interesie właściciela rzeczy.

Nie oznacza to jednak, że można dowolnie naliczyć „karę za każdy dzień”. Koszty muszą być realne, uzasadnione i możliwe do wykazania, np. koszt transportu do bezpiecznego pomieszczenia, zamknięcia, dodatkowego zabezpieczenia czy wynajęcia miejsca magazynowego. Gdy sprawa jest sporna, warto przed naliczeniem wyższych kwot skonsultować model rozliczenia.

Jeżeli problem dotyczy także pozostawienia rzeczy po zakończeniu współpracy, pomocne bywają również art. 284 K.k. i praktyka dotycząca sporów o porzucone rzeczy, ale każdą sprawę trzeba oceniać na tle konkretnych ustaleń między stronami.

Co z kluczami do nieruchomości?

Brak zwrotu kluczy to osobny problem. Jeżeli wykonawca po zakończeniu współpracy nie oddaje kluczy, należy wezwać go do ich niezwłocznego wydania. Jeżeli istnieje ryzyko wejścia na teren nieruchomości bez zgody właściciela albo naruszenia bezpieczeństwa, praktycznie uzasadniona może być wymiana wkładek lub zamków.

Jeżeli poniesie Pani z tego tytułu koszt, może Pani rozważyć dochodzenie jego zwrotu, jeżeli da się wykazać związek między brakiem oddania kluczy a koniecznością wymiany zabezpieczeń. Podstawą roszczenia odszkodowawczego może być art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli niewydanie kluczy pozostaje nienależytym wykonaniem zobowiązania, albo art. 415 tej ustawy, jeśli szkoda wynika z czynu niedozwolonego. Wybór podstawy zależy od tego, czy strony łączyła umowa i jakie były jej ustalenia.

Czy warto zgłosić sprawę na policję?

Policja nie zastąpi procedury cywilnej związanej z odbiorem rzeczy, ale zawiadomienie może mieć znaczenie, gdy druga strona formułuje wobec Pani bezpodstawne oskarżenia albo gdy istnieją dodatkowe okoliczności, np. groźby, wtargnięcie, zabranie innych rzeczy czy spór o stan pozostawionego mienia.

Jeżeli wykonawca twierdzi, że doszło do przywłaszczenia, Pani obrona będzie opierała się przede wszystkim na wykazaniu, że rzeczy były przechowywane wyłącznie w celu ich wydania, a właściciel był wielokrotnie wzywany do odbioru. W takim układzie kluczowe są dokumenty, a nie same ustne wyjaśnienia.

Przy przywłaszczeniu pieniędzy po błędzie banku istotne jest zachowanie po wezwaniu do zwrotu. Podobnie przy cudzej rzeczy znaczenie ma to, czy posiadacz odmawia jej wydania, czy przeciwnie – organizuje odbiór i zabezpiecza mienie do czasu wydania.

Jakie rozwiązanie jest najbezpieczniejsze w opisanej sytuacji?

Najbezpieczniej nie wyrzucać sprzętu, nie wystawiać go na ulicę i nie używać go. Proszę sporządzić dokumentację, wezwać wykonawcę na piśmie do odbioru rzeczy oraz zwrotu kluczy w określonym terminie, a do tego czasu przechowywać sprzęt w sposób rozsądny i możliwie bezpieczny.

Jeżeli termin minie bezskutecznie, proszę wysłać ponowne wezwanie i wyraźnie wskazać, że dalsze przechowywanie powoduje koszty. Jeżeli sprawa się komplikuje, warto zlecić przygotowanie pisma przez pełnomocnika. W wielu przypadkach już profesjonalne wezwanie porządkuje sytuację i ogranicza ryzyko sporu karnego lub cywilnego.

W podobnych konfliktach dotyczących rzeczy pozostawionych po rozstaniu lub zerwaniu współpracy pomocny może być też przykład przywłaszczenia samochodu i rzeczy przez byłą partnerkę, gdy strony inaczej oceniają obowiązek wydania cudzego mienia.

FAQ

Czy mogę sprzedać porzucony sprzęt, jeśli właściciel długo się nie zgłasza?

Nie, samodzielna sprzedaż cudzej rzeczy jest bardzo ryzykowna. Może zostać potraktowana jako zachowanie właścicielskie wobec cudzej rzeczy, a więc prowadzić do zarzutu przywłaszczenia oraz do odpowiedzialności odszkodowawczej.

Czy mogę żądać pieniędzy za przechowywanie sprzętu?

Można rozważać żądanie zwrotu realnych i uzasadnionych kosztów zabezpieczenia lub przechowania, ale ich wysokość musi wynikać z konkretnych wydatków albo dającego się wykazać nakładu. W razie sporu dobrze oprzeć takie żądanie na pisemnym wezwaniu.

Czy brak odbioru rzeczy oznacza, że właściciel się ich zrzekł?

Zwykle nie. Sam brak kontaktu albo opóźnienie w odbiorze nie oznacza jeszcze skutecznego wyzbycia się własności. Aby przyjąć porzucenie rzeczy w sensie prawnym, potrzebny jest zamiar wyzbycia się własności, a to w sporze bywa trudne do udowodnienia.

Czy mogę wymienić zamki, jeśli wykonawca nie oddał kluczy?

Tak, jeżeli z punktu widzenia bezpieczeństwa jest to uzasadnione. Warto jednak wcześniej lub równolegle wezwać do zwrotu kluczy i zachować dowód tego wezwania, aby potem łatwiej dochodzić zwrotu kosztów wymiany zabezpieczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1978 r., sygn. akt V KR 197/77