Jakie opłaty i podatki płaci fundacja?

Założenie fundacji i moment przekazania nieruchomości

Fundację ustanawia fundator w oświadczeniu woli złożonym w formie aktu notarialnego, chyba że ustanowienie następuje w testamencie. Wynika to z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. W akcie fundacyjnym fundator wskazuje cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację, na przykład pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome lub nieruchomość.

Trzeba jednak odróżnić wskazanie nieruchomości jako składnika funduszu założycielskiego od skutecznego przeniesienia własności. Fundacja uzyskuje osobowość prawną dopiero z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, co wynika z art. 7 ust. 2 ustawy o fundacjach. Przed wpisem do KRS nie istnieje jeszcze osoba prawna, która mogłaby wystąpić jako właściciel nieruchomości.

W praktyce najbezpieczniejsze są dwa rozwiązania:

• w akcie fundacyjnym fundator przeznacza na fundusz założycielski środki pieniężne, a po wpisie fundacji do KRS zawiera z fundacją umowę darowizny nieruchomości w formie aktu notarialnego,
• w akcie fundacyjnym fundator deklaruje przeznaczenie nieruchomości na fundusz, ale samo przeniesienie własności następuje dopiero po rejestracji fundacji, na podstawie aktu notarialnego z udziałem fundacji reprezentowanej przez zarząd lub pełnomocnika.

Jeżeli budynek ma przekazać zaprzyjaźniona firma, trzeba dodatkowo ustalić, czy po stronie tej firmy powstanie obowiązek rozliczenia VAT albo korekty podatku naliczonego. To zależy między innymi od tego, czy firma jest podatnikiem VAT, czy odliczyła VAT przy budowie oraz czy dostawa budynku korzysta ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10 albo pkt 10a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Podstawowe opłaty przy rejestracji fundacji

Fundacja powstaje po wpisie do KRS. Wniosek składa się do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, wpisuje się ją także do rejestru przedsiębiorców.

Art. 5 ust. 5 ustawy o fundacjach pozwala fundacji prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, wartość środków majątkowych przeznaczonych na tę działalność nie może być niższa niż 1000 zł.

Jeżeli potrzebujesz szerszego omówienia organizacyjnych zasad funkcjonowania fundacji, zobacz także poradę o tym, jak wygląda działalność fundacji w praktyce.

Podatek od spadków i darowizn przy przekazaniu działki lub budynku

Fundacja jako osoba prawna nie jest podatnikiem podatku od spadków i darowizn. Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn obejmuje nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby fizyczne. Fundacja nie jest osobą fizyczną, więc darowizna działki lub budynku na jej rzecz nie podlega temu podatkowi.

Dodatkowo art. 16 ustawy o fundacjach przewiduje, że nabycie przez fundację w drodze spadku, zapisu lub darowizny pieniędzy albo innych rzeczy ruchomych lub praw majątkowych jest wolne od podatku od spadków i darowizn. Przy nieruchomościach kluczowe znaczenie ma jednak przede wszystkim to, że ustawa o podatku od spadków i darowizn dotyczy osób fizycznych.

Podatek od czynności cywilnoprawnych przy darowiźnie nieruchomości

Umowa darowizny podlega PCC tylko w szczególnym zakresie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowaniu podlegają umowy darowizny wyłącznie w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy.

Jeżeli więc fundacja otrzymuje działkę lub budynek bez przejmowania kredytu, długu, ciężaru albo innego zobowiązania darczyńcy, PCC nie wystąpi. Jeżeli natomiast fundacja przejmuje na przykład dług zabezpieczony hipoteką, notariusz powinien ocenić obowiązek pobrania PCC od tej części czynności. Przy czynnościach dokonywanych w formie aktu notarialnego płatnikiem PCC jest notariusz na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

CIT od otrzymanej nieruchomości i darowizn

Fundacja jest osobą prawną, a więc podlega podatkowi dochodowemu od osób prawnych na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Nieodpłatnie otrzymane rzeczy lub prawa mogą stanowić przychód podatkowy fundacji zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT.

Nie oznacza to jednak automatycznie zapłaty podatku. Najważniejsze zwolnienie dla fundacji wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Zgodnie z tym przepisem wolne od podatku są dochody podatników, których celem statutowym jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz kultu religijnego, w części przeznaczonej na te cele.

Warunek przeznaczenia i wydatkowania dochodu doprecyzowuje art. 17 ust. 1b ustawy o CIT. Zwolnienie ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i wydatkowany, bez względu na termin, na cele wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów.

Jeżeli fundacja uzyska status organizacji pożytku publicznego, może korzystać także ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 6c ustawy o CIT. Przepis ten obejmuje dochody organizacji pożytku publicznego w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej.

W praktyce oznacza to, że dom wykorzystywany jako siedziba fundacji i miejsce spotkań może korzystać ze zwolnienia w CIT, ale tylko wtedy, gdy statutowe cele fundacji i faktyczne wykorzystanie nieruchomości mieszczą się w ustawowym zwolnieniu. Jeżeli nieruchomość będzie wynajmowana komercyjnie albo używana do działalności gospodarczej, skutki podatkowe trzeba ocenić odrębnie.

VAT przy przekazaniu budynku przez firmę

Jeżeli budynek przekazuje firma będąca podatnikiem VAT, trzeba ocenić skutki na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług. Art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT obejmuje odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, ale art. 7 ust. 2 ustawy o VAT zrównuje z odpłatną dostawą także niektóre nieodpłatne przekazania towarów, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy ich nabyciu, imporcie lub wytworzeniu.

Przekazanie budynku może być opodatkowane VAT albo zwolnione z VAT. Zwolnienie dla dostawy budynków, budowli lub ich części po pierwszym zasiedleniu wynika z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, a odrębne zwolnienie, przy spełnieniu dodatkowych warunków, z art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy o VAT. Dostawa gruntu związanego z budynkiem co do zasady dzieli los podatkowy budynku zgodnie z art. 29a ust. 8 ustawy o VAT.

To rozliczenie dotyczy przede wszystkim darczyńcy. Fundacja powinna jednak znać skutki VAT, bo mogą wpływać na treść aktu notarialnego, wartość darowizny, ewentualne korekty podatku i dokumentację księgową.

Podatek od nieruchomości po nabyciu działki lub budynku

Po wpisaniu fundacji jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej fundacja staje się podatnikiem podatku od nieruchomości. Wynika to z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Podatek obejmuje grunty, budynki lub ich części oraz budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Stawki podatku określa rada gminy w uchwale, ale nie mogą one przekraczać stawek maksymalnych ogłaszanych na dany rok. Dlatego wysokość podatku od nieruchomości zależy od położenia działki, powierzchni, sposobu wykorzystania budynku i tego, czy nieruchomość jest związana z działalnością gospodarczą.

Jeżeli fundacja uzyska status organizacji pożytku publicznego, warto sprawdzić zwolnienie z art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Przepis ten obejmuje nieruchomości lub ich części zajęte na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego. Nie wystarczy więc samo posiadanie statusu OPP; nieruchomość musi być faktycznie zajęta na taką działalność.

Darowizny dla fundacji a ulgi podatkowe darczyńców

Osoba fizyczna przekazująca darowiznę na rzecz fundacji może odliczyć darowiznę od dochodu na zasadach z art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli darowizna jest przekazana na cele określone w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacji prowadzącej działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych. Limit odliczenia wynosi 6% dochodu.

Podatnik CIT może odliczyć darowiznę na analogiczne cele na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT. Łączny limit odliczenia dla takich darowizn wynosi 10% dochodu, z uwzględnieniem szczegółowych zasad z art. 18 ustawy o CIT.

Nie każda wpłata na fundację daje darczyńcy ulgę. Znaczenie ma cel darowizny, status i działalność obdarowanej organizacji oraz dokumentacja. Więcej o korzyściach i ograniczeniach przeczytasz w opracowaniu o ulgach podatkowych przy założeniu fundacji.

Obowiązki księgowe i sprawozdawcze fundacji

Fundacja musi prowadzić księgi rachunkowe, ponieważ art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości obejmuje osoby prawne. Obowiązek prowadzenia ksiąg istnieje niezależnie od tego, czy fundacja prowadzi działalność gospodarczą.

Fundacja składa zeznanie CIT-8 w terminie do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Wynika to z art. 27 ust. 1 ustawy o CIT. Jeżeli rokiem podatkowym fundacji jest rok kalendarzowy, termin przypada co do zasady na 31 marca następnego roku.

Fundacja składa także coroczne sprawozdanie z działalności właściwemu ministrowi wskazanemu ze względu na cele fundacji. Obowiązek ten wynika z art. 12 ust. 2 ustawy o fundacjach. Niezależnie od tego fundacje wpisane do KRS składają dokumenty finansowe do Repozytorium Dokumentów Finansowych na zasadach wynikających z ustawy o rachunkowości i ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Fundacje mają także obowiązek zgłoszenia informacji o beneficjentach rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Obowiązek ten wynika z art. 58 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, a termin zgłoszenia i aktualizacji co do zasady wynosi 14 dni zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy.

Czy fundacja powinna prowadzić działalność gospodarczą?

Działalność gospodarcza fundacji nie jest zakazana, ale zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy o fundacjach ma mieć rozmiary służące realizacji celów fundacji. Oznacza to, że działalność gospodarcza nie powinna stać się celem samym w sobie.

Jeżeli fundacja będzie wynajmować część budynku, prowadzić odpłatne szkolenia, sprzedawać publikacje albo świadczyć usługi, trzeba ocenić skutki w CIT, VAT, kasach rejestrujących, rachunkowości oraz ewentualnie w podatku od nieruchomości. W niektórych przypadkach działalność gospodarcza może również wpływać na możliwość korzystania ze zwolnień podatkowych.

Przy finansowaniu fundacji przez podmioty powiązane lub przez fundatora trzeba zachować szczególną ostrożność, aby nie powstał konflikt interesów. Praktyczne ryzyka opisuje materiał o źródłach finansowania fundacji i działalności gospodarczej fundatora.

FAQ

Podsumowanie

Założenie fundacji i przekazanie jej działki lub budynku wymaga zaplanowania kilku obszarów naraz: aktu fundacyjnego, rejestracji w KRS, aktu notarialnego przenoszącego własność, wpisu w księdze wieczystej oraz rozliczeń podatkowych. Najczęściej nie wystąpi podatek od spadków i darowizn ani PCC, o ile fundacja nie przejmuje długów darczyńcy. Kluczowe pozostają jednak CIT, VAT po stronie firmy przekazującej budynek, podatek od nieruchomości oraz obowiązki księgowe i sprawozdawcze fundacji.

Źródła

• Art. 3, art. 5 ust. 5, art. 7 ust. 2, art. 12 ust. 2 i art. 16 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.
• Art. 52 ust. 1, art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 55 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.
• Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 1 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1 pkt 6c, art. 17 ust. 1b, art. 18 ust. 1 pkt 1 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
• Art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
• Art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 2, art. 29a ust. 8, art. 43 ust. 1 pkt 9, pkt 10 i pkt 10a oraz art. 113 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
• Art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.
• Art. 58 i art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.