Sprawdzenie komornika przez dłużnika

Czy dłużnik może żądać od komornika rozliczenia egzekucji?

Tak. Dłużnik, tak samo jak wierzyciel, jest stroną postępowania egzekucyjnego i ma prawo wiedzieć, jaki jest aktualny stan sprawy. Wynika to przede wszystkim z art. 763 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym komornik zawiadamia stronę o dokonanej czynności, o której terminie strona nie była zawiadomiona i przy której nie była obecna, a na jej żądanie udziela wyjaśnień o stanie sprawy.

W praktyce dłużnik może więc żądać nie ogólnego zapewnienia, że „dług nadal istnieje”, lecz konkretnej informacji: ile wyegzekwowano, kiedy, z jakiego źródła, ile zaliczono na koszty egzekucyjne, ile przekazano poszczególnym wierzycielom, ile zaliczono na odsetki, a ile na należność główną.

Dłużnik może też wnosić o wgląd do akt egzekucyjnych i o wydanie odpisów lub kopii dokumentów. Podstawą jest art. 9 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o procesie także w innych rodzajach postępowań cywilnych, w tym w postępowaniu egzekucyjnym.

Co powinien zawierać wniosek o rozliczenie komornika?

Najlepiej złożyć do komornika pisemny wniosek, zachowując dowód nadania albo potwierdzenie złożenia w kancelarii. We wniosku warto powołać art. 763 Kodeksu postępowania cywilnego i zażądać informacji według konkretnych punktów.

Wniosek powinien obejmować w szczególności:

• sygnaturę sprawy egzekucyjnej, a jeżeli jest ich kilka – wszystkie znane sygnatury,
• wskazanie wszystkich wierzycieli objętych egzekucją, jeżeli dłużnik zna te dane,
• żądanie podania łącznej kwoty wyegzekwowanej od początku sprawy,
• zestawienie wpłat z datami i źródłem potrącenia, np. wynagrodzenie, rachunek bankowy, ruchomości,
• wskazanie, jaka część każdej kwoty została zaliczona na opłaty i wydatki egzekucyjne,
• wskazanie, jakie kwoty przekazano konkretnym wierzycielom,
• informację, ile pozostało do zapłaty na należności głównej, odsetkach i kosztach każdego wierzyciela,
• kopię planu podziału, jeżeli został sporządzony.

Jeżeli egzekucja prowadzona jest z wynagrodzenia obojga małżonków albo z kilku składników majątku, warto wyraźnie zażądać osobnego zestawienia dla każdego źródła potrąceń. Ułatwia to sprawdzenie, czy nie doszło do omyłkowego dublowania kwot.

Czy komornik musi sporządzić plan spłaty zadłużenia?

Komornik nie układa dłużnikowi harmonogramu spłat i nie decyduje o ratach. Komornik działa w granicach tytułu wykonawczego i wniosku wierzyciela. Wynika to z art. 804 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Rozłożenie długu na raty, zawieszenie egzekucji albo ograniczenie egzekucji zależy co do zasady od wierzyciela. Jeżeli dłużnik chce płacić w ratach, powinien negocjować bezpośrednio z wierzycielem. Gdy wierzyciel zgodzi się na ugodę, może złożyć wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 820 Kodeksu postępowania cywilnego albo wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Trzeba odróżnić „plan spłaty” od „planu podziału”. Plan spłaty jest ustaleniem między dłużnikiem a wierzycielem. Plan podziału to formalny dokument procesowy, w którym organ egzekucyjny określa, jak podzielić wyegzekwowaną sumę między wierzycieli.

Kiedy powstaje plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji?

Plan podziału nie jest sporządzany w każdej sprawie. Zgodnie z art. 1023 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny sporządza plan podziału pomiędzy wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Natomiast art. 1023 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że plan podziału sporządza się również wtedy, gdy suma uzyskana z egzekucji z ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności albo innych praw majątkowych nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli.

Jeżeli więc jest dziewięciu wierzycieli, a potrącenia z wynagrodzenia nie wystarczają na pełne zaspokojenie wszystkich należności, dłużnik ma podstawy, aby zapytać komornika, czy został sporządzony plan podziału oraz według jakiej kolejności dzielone są pieniądze.

Zasady pierwszeństwa określa art. 1025 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W pierwszej kolejności zaspokaja się koszty egzekucyjne, o czym stanowi art. 1025 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Dalej uprzywilejowane są m.in. należności alimentacyjne wskazane w art. 1025 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Należności wierzycieli prowadzących egzekucję mieszczą się w dalszej kolejności określonej w art. 1025 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania cywilnego, a inne należności w art. 1025 § 1 pkt 9 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli suma przypadająca na daną kategorię nie wystarcza na pełne zaspokojenie wszystkich należności z tej samej kategorii, stosuje się zasadę proporcjonalnego zaspokojenia wynikającą z art. 1026 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy kilku wierzycieli ma podobny status, a egzekwowane kwoty są niewystarczające.

Jak komornik zalicza wyegzekwowane kwoty?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy chodzi o podział sumy między kilku wierzycieli, czy o zaliczenie pieniędzy w ramach jednego długu. Przy podziale między wierzycieli stosuje się art. 1023–1026 Kodeksu postępowania cywilnego. Przy zaliczaniu świadczenia na należność główną, odsetki i koszty znaczenie może mieć art. 451 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli dłużnik ma wobec tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, może wskazać, który dług chce zaspokoić, ale wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć to, co przypada na dany dług, na zaległe należności uboczne oraz zalegające świadczenia główne. W egzekucji komorniczej dłużnik zwykle nie dokonuje dobrowolnej wpłaty bezpośrednio wierzycielowi, dlatego praktyczne znaczenie ma przede wszystkim treść tytułu wykonawczego, wniosek wierzyciela oraz rozliczenie kosztów i odsetek.

Warto pamiętać, że odsetki mogą narastać aż do dnia zapłaty, jeżeli tytuł wykonawczy tak je obejmuje. Samo porównanie pierwotnej kwoty długu z sumą potrąceń może więc być mylące, jeżeli nie uwzględnia kosztów procesu, kosztów zastępstwa, opłat egzekucyjnych, wydatków oraz odsetek liczonych w czasie.

Czy komornik powinien przekazywać pieniądze wierzycielowi od razu?

Co do zasady komornik nie powinien bezpodstawnie przetrzymywać pieniędzy. Art. 22 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych przewiduje obowiązek przekazania uprawnionemu wyegzekwowanych należności w terminie 4 dni od dnia ich otrzymania. Jeżeli komornik dopuszcza do opóźnienia, powinien zapłacić odsetki ustawowe za opóźnienie.

W praktyce opóźnienie może wynikać z konieczności sporządzenia planu podziału, oczekiwania na uprawomocnienie się planu albo wyjaśnienia, komu dana suma ma przypaść. Jeżeli jednak pieniądze są regularnie potrącane, a dłużnik nie otrzymuje żadnego rozliczenia, warto zażądać informacji o datach wpływu i przekazania środków.

Osobny problem pojawia się wtedy, gdy dłużnik pyta, jak długo czekać na pieniądze od komornika po skutecznej egzekucji. Wówczas również punktem wyjścia jest art. 22 ustawy o komornikach sądowych, ale trzeba uwzględnić, czy środki nie podlegają podziałowi między kilka osób.

Co zrobić, gdy komornik nie odpowiada?

Jeżeli komornik nie udziela informacji o stanie sprawy mimo pisemnego wniosku, dłużnik może złożyć skargę na zaniechanie czynności. Podstawą jest art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który przewiduje skargę nie tylko na czynności komornika, ale także na zaniechanie dokonania czynności.

Skargę może wnieść strona albo inna osoba, której prawa zostały przez czynność lub zaniechanie komornika naruszone albo zagrożone. Wynika to z art. 767 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 767 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego skarga powinna spełniać wymagania pisma procesowego oraz określać zaskarżoną czynność albo czynność, której zaniechano. Trzeba też wskazać, czego dłużnik żąda, np. zobowiązania komornika do udzielenia informacji o stanie sprawy i sporządzenia rozliczenia pobranych kwot.

Termin jest krótki. Art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje termin tygodniowy. Przy skardze na zaniechanie termin liczy się od dnia, w którym czynność powinna być dokonana. Jeżeli trudno ustalić tę datę, należy działać niezwłocznie po stwierdzeniu, że komornik pomimo wezwania nie odpowiada.

Aktualnie skargę wnosi się za pośrednictwem komornika, którego czynność albo zaniechanie jest zaskarżane. Wynika to z art. 767 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego. Komornik może skargę uwzględnić albo przekazać ją wraz z aktami do właściwego sądu rejonowego. Opłata od skargi na czynności komornika wynosi 50 zł na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Co jeśli egzekucja trwa mimo spłaty długu?

Jeżeli dłużnik uważa, że należność została już spłacona, powinien najpierw ustalić, czy spłata nastąpiła do komornika, czy bezpośrednio do wierzyciela. To ma znaczenie praktyczne, ponieważ komornik rozlicza środki, które otrzymał w toku egzekucji, ale nie zawsze wie o wpłatach dokonanych poza postępowaniem.

Jeżeli wierzyciel otrzymał zapłatę bezpośrednio od dłużnika, powinien ograniczyć albo cofnąć wniosek egzekucyjny. Umorzenie postępowania na wniosek wierzyciela przewiduje art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Dłużnik powinien wezwać wierzyciela do złożenia takiego wniosku i do poinformowania komornika o spłacie.

Jeżeli wierzyciel nie reaguje, a obowiązek objęty tytułem wykonawczym wygasł po powstaniu tytułu, dłużnik może rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne. Podstawą jest art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części, jeżeli po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania albo niemożność jego egzekwowania.

W powództwie przeciwegzekucyjnym warto jednocześnie rozważyć wniosek o zabezpieczenie przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego na czas procesu. Sama skarga na komornika zwykle nie rozstrzyga sporu, czy dług materialnie istnieje, ponieważ komornik jest związany tytułem wykonawczym i wnioskiem wierzyciela.

Czy można żądać odszkodowania od komornika?

Jeżeli komornik wyrządził szkodę przez niezgodne z prawem działanie albo zaniechanie przy wykonywaniu czynności, możliwa jest odpowiedzialność odszkodowawcza. Podstawą jest art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych. Odpowiedzialność taka wymaga jednak wykazania bezprawności działania lub zaniechania, szkody oraz związku przyczynowego.

Samo przekonanie dłużnika, że „potrącono za dużo”, nie wystarczy. Najpierw trzeba uzyskać rozliczenie, porównać je z tytułami wykonawczymi, kosztami i odsetkami, a dopiero potem oceniać, czy doszło do błędu. Jeżeli błąd polega na niewłaściwym rozliczeniu kwot, istotne będą dokumenty z akt egzekucyjnych, plan podziału, potwierdzenia przelewów i korespondencja z komornikiem.

Praktyczna kolejność działań dłużnika

W sprawie, w której występuje kilku wierzycieli i wieloletnie potrącenia, najbezpieczniej działać etapami. Poniższa kolejność pozwala oddzielić problem braku informacji od ewentualnego błędu w rozliczeniu.

1. Zbierz wszystkie pisma od komornika, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, tytuły wykonawcze, informacje od pracodawcy i potwierdzenia potrąceń.
2. Złóż do komornika wniosek o informację o stanie sprawy na podstawie art. 763 Kodeksu postępowania cywilnego.
3. Zażądaj zestawienia wyegzekwowanych kwot i sposobu ich zaliczenia na koszty, odsetki i należności główne.
4. Jeżeli jest kilku wierzycieli, zapytaj o plan podziału z art. 1023 Kodeksu postępowania cywilnego.
5. Jeżeli komornik nie odpowiada, rozważ skargę na zaniechanie czynności z art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
6. Jeżeli z dokumentów wynika, że dług wygasł, wezwij wierzyciela do złożenia wniosku o umorzenie egzekucji, a w razie sporu rozważ powództwo z art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

FAQ

Czy komornik musi wysłać dłużnikowi szczegółowe rozliczenie?

Komornik ma obowiązek udzielić stronie wyjaśnień o stanie sprawy na żądanie strony na podstawie art. 763 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy nie narzucają jednego formularza rozliczenia, ale odpowiedź powinna umożliwiać ustalenie, jakie kwoty pobrano i jak je zaliczono.

Czy brak planu podziału zawsze oznacza błąd komornika?

Nie zawsze. Plan podziału jest wymagany w przypadkach określonych w art. 1023 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli wyegzekwowana suma wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli albo sprawa nie spełnia ustawowych warunków, brak planu podziału może być prawidłowy.

Ile wynosi opłata od skargi na komornika?

Opłata od skargi na czynności komornika wynosi 50 zł. Wynika to z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Gdzie złożyć skargę na komornika?

Skargę wnosi się za pośrednictwem komornika, którego czynność albo zaniechanie jest zaskarżane. Tak stanowi art. 767 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego. Komornik może skargę uwzględnić albo przekazać ją do właściwego sądu rejonowego z aktami sprawy.

Czy komornik może sam umorzyć egzekucję, gdy dłużnik twierdzi, że zapłacił?

Jeżeli zapłata nastąpiła poza egzekucją i wierzyciel jej nie potwierdza, komornik zwykle nie rozstrzyga sporu co do istnienia długu, bo jest związany tytułem wykonawczym i wnioskiem wierzyciela zgodnie z art. 804 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W razie sporu dłużnik może rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można złożyć skargę na przewlekłość egzekucji?

Tak, ale dotyczy to przewlekłego prowadzenia postępowania, a nie każdego braku odpowiedzi na pismo. Podstawą jest art. 2 ust. 1 oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W prostszych sprawach dotyczących konkretnego zaniechania zwykle właściwsza jest skarga z art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego.

Źródła

• Art. 9 § 1, art. 13 § 2, art. 763, art. 767 § 1–5, art. 804 § 1, art. 820, art. 825 pkt 1, art. 840 § 1 pkt 2, art. 1023 § 1–2, art. 1025 § 1 oraz art. 1026 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 451 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 22 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych.
• Art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 2 ust. 1 oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.