Podwyższenie alimentów bez wiedzy zobowiązanego

Czy sąd może podwyższyć alimenty bez wiedzy pozwanego?

Sytuacja taka jak podwyższenie alimentów bez wiedzy pozwanego wymaga w pierwszej kolejności sprawdzenia prawidłowości doręczeń i tego, czy pozwany miał realną możliwość obrony. Sąd nie powinien prowadzić sprawy o podwyższenie alimentów w taki sposób, aby pozwany został faktycznie pozbawiony możliwości obrony. Zasada prawa do obrony w postępowaniu cywilnym wynika między innymi z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, które regulują doręczenia, udział stron i skutki ich niestawiennictwa.

Nie oznacza to jednak, że wyrok nie może zapaść bez osobistej obecności pozwanego. Jeżeli pozwany został prawidłowo zawiadomiony, otrzymał odpis pozwu, ale nie zajął stanowiska, sąd może rozpoznać sprawę bez jego aktywnego udziału. W określonych sytuacjach może też zostać wydany wyrok zaoczny na podstawie art. 339 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawie o podwyższenie alimentów sąd bada przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co sąd bada przy podwyższeniu alimentów?

Podstawą żądania podwyższenia alimentów jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala zmienić wcześniejsze orzeczenie lub umowę dotyczącą alimentów, jeżeli doszło do zmiany stosunków. W praktyce chodzi na przykład o wzrost kosztów utrzymania dziecka, rozpoczęcie nauki, chorobę, rehabilitację, zmianę cen, ale także o poprawę albo pogorszenie sytuacji zobowiązanego.

Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd bierze pod uwagę nie tylko faktycznie osiągane dochody, lecz także możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Oznacza to, że znaczenie może mieć wykształcenie, doświadczenie zawodowe, stan zdrowia, realna możliwość podjęcia pracy, posiadany majątek oraz to, czy zobowiązany celowo nie zaniża swoich dochodów.

Jeżeli zobowiązany pracuje poza Polską, sąd może oceniać jego dochody i koszty utrzymania za granicą. W podobnych sprawach istotne bywają dokumenty potwierdzające zarobki za granicą, koszty najmu, podatki, składki oraz obowiązki wobec innych osób.

Doręczenie pozwu w sprawie o alimenty

Co do zasady pozwany powinien otrzymać odpis pozwu oraz pouczenia umożliwiające mu zajęcie stanowiska. Doręczeń dokonuje się według reguł określonych w art. 131 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli pozwany ma pełnomocnika procesowego, pisma doręcza się pełnomocnikowi zgodnie z art. 133 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli doręczyciel nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, administracji domu, dozorcy domu albo sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Tak stanowi art. 138 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Takie doręczenie może być skuteczne, ale tylko wtedy, gdy zostały spełnione ustawowe warunki.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy pozew odebrał ktoś z rodziny, pozwany faktycznie tam nie mieszkał albo powód podał nieaktualny adres. W takiej sytuacji trzeba ustalić, czy doręczenie było prawidłowe i czy pozwany rzeczywiście mógł bronić swoich praw.

Zobacz również:
nieodbiór pozwu – podobne zasady doręczeń mogą mieć znaczenie także w sprawach rodzinnych.

Nieodebrany pozew a doręczenie przez komornika

W obecnym stanie prawnym nie można automatycznie zakładać, że pierwszy pozew przeciwko osobie fizycznej został skutecznie doręczony tylko dlatego, że przesyłka była dwukrotnie awizowana. Art. 139¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że jeżeli pozwany nie odebrał pozwu lub innego pierwszego pisma w sprawie, a nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma i nie zachodzą szczególne wyjątki, sąd przesyła powodowi odpis pisma i zobowiązuje go do doręczenia przez komornika.

Zgodnie z art. 139¹ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego powód powinien w terminie 2 miesięcy od otrzymania zobowiązania złożyć do akt potwierdzenie doręczenia przez komornika albo zwrócić pismo i wskazać aktualny adres pozwanego bądź dowód, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w pozwie. Jeżeli powód tego nie zrobi, sąd może zawiesić postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania cywilnego.

To rozwiązanie ma ograniczać sytuacje, w których sprawa toczy się przeciwko osobie, która realnie nie wie o pozwie. Nie eliminuje jednak wszystkich sporów o doręczenia, zwłaszcza gdy pozwany często zmienia miejsce pobytu, mieszka za granicą albo odbiór korespondencji potwierdził domownik.

Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu

Jeżeli miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, sąd może ustanowić dla niego kuratora na podstawie art. 144 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek o ustanowienie kuratora składa strona, która ma w tym interes prawny, najczęściej powód. Konieczne jest uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu pozwanego rzeczywiście nie jest znane.

W sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka art. 144 § 1 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego nakazuje przewodniczącemu przeprowadzić stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego. Dopiero gdy mimo tego nie uda się ustalić adresu, możliwe jest ustanowienie kuratora.

Po ustanowieniu kuratora doręczenia dokonane kuratorowi mogą wywoływać skutki procesowe wobec osoby nieobecnej. Kurator powinien jednak działać w interesie pozwanego, a nie jedynie formalnie odbierać pisma. Jeżeli kurator został ustanowiony mimo braku podstaw albo powód znał adres pozwanego, może to mieć znaczenie przy kwestionowaniu orzeczenia.

Wyrok zaoczny w sprawie o podwyższenie alimentów

Jeżeli pozwany nie złoży odpowiedzi na pozew w zakreślonym terminie albo nie bierze udziału w sprawie mimo prawidłowego zawiadomienia, sąd może wydać wyrok zaoczny na podstawie art. 339 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 339 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może przyjąć za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

W sprawach alimentacyjnych wyrok może być dodatkowo natychmiast wykonalny. Art. 333 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje rygor natychmiastowej wykonalności w sprawach o alimenty co do rat płatnych po wniesieniu pozwu, a co do rat za czas przed wniesieniem pozwu maksymalnie za okres 3 miesięcy.

Jeżeli chodzi o wyrok zaoczny w alimentach, podstawowym środkiem obrony pozwanego jest sprzeciw. Art. 344 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że pozwany może wnieść sprzeciw od wyroku zaocznego w terminie 2 tygodni od doręczenia mu wyroku.

Co zrobić, gdy dowiadujesz się o podwyższonych alimentach dopiero od komornika?

Jeżeli pierwsza informacja o podwyższeniu alimentów pochodzi od komornika, z zajęcia rachunku bankowego albo od pracodawcy, trzeba szybko ustalić, jaki wyrok zapadł, kiedy został wydany, czy jest prawomocny i jak wyglądały doręczenia. Najlepiej niezwłocznie wystąpić do sądu o wgląd w akta albo o odpis wyroku z uzasadnieniem informacji o doręczeniach.

Jeżeli wyrok zaoczny nie został prawidłowo doręczony, termin do wniesienia sprzeciwu może jeszcze nie rozpocząć biegu. Jeżeli termin upłynął, ale pozwany nie zachował go bez swojej winy, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego taki wniosek składa się w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie trzeba dokonać czynności, której termin dotyczy, na przykład wnieść sprzeciw.

Jeżeli sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem, a pozwany był pozbawiony możności działania wskutek naruszenia przepisów, podstawą może być skarga o wznowienie postępowania z art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin do wniesienia skargi określa art. 407 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i co do zasady wynosi 3 miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia.

Jakie dowody przygotować?

W sprawie o podwyższenie alimentów pozwany powinien wykazać swoją rzeczywistą sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Znaczenie mają dokumenty dotyczące dochodów, kosztów utrzymania, zobowiązań, innych dzieci, leczenia, kredytów oraz realnych możliwości zarobkowych.

Jakie środki prawne mogą wchodzić w grę?

Wybór środka zależy od tego, jaki wyrok zapadł i czy został skutecznie doręczony. Inaczej działa się przy wyroku zaocznym, inaczej przy zwykłym wyroku po rozprawie, a jeszcze inaczej, gdy orzeczenie jest już prawomocne od dłuższego czasu.

• Sprzeciw od wyroku zaocznego – art. 344 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, co do zasady 2 tygodnie od doręczenia wyroku zaocznego.
• Wniosek o przywrócenie terminu – art. 168 § 1 i art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, gdy strona nie dochowała terminu bez swojej winy.
• Apelacja – jeżeli zapadł zwykły wyrok i termin do jego zaskarżenia biegnie albo może zostać przywrócony.
• Skarga o wznowienie postępowania – art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona była pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów.
• Powództwo o obniżenie alimentów – art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli po wydaniu wyroku doszło do zmiany stosunków uzasadniającej obniżenie świadczenia.

Nie należy zakładać, że każdy wyrok wydany bez osobistego udziału pozwanego jest nieważny. Kluczowe jest to, czy pozwany został prawidłowo zawiadomiony oraz czy miał realną możliwość działania.

FAQ

Źródła

• Art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
• Art. 135 § 1, art. 135 § 2 i art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 131, art. 133 § 3, art. 138 § 1, art. 139¹, art. 144 § 1, art. 168 § 1, art. 169 § 1, art. 177 § 1 pkt 6, art. 333 § 1 pkt 1, art. 339 § 1 i § 2, art. 344 § 1, art. 379 pkt 5, art. 401 pkt 2 oraz art. 407 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.