Naruszenie posiadania przez wywiezienie rzeczy z domu

Czy wywiezienie rzeczy z domu może być naruszeniem posiadania?

Tak, jeżeli osoba pokrzywdzona faktycznie władała domem, mieszkaniem albo konkretnymi pomieszczeniami, a inna osoba bez jej zgody usunęła z nich rzeczy, zmieniła sposób korzystania z lokalu albo uniemożliwiła dalsze posiadanie. Zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny posiadaczem jest zarówno ten, kto włada rzeczą jak właściciel, jak i ten, kto włada nią jak użytkownik, najemca, dzierżawca lub osoba mająca inne prawo do władania rzeczą.

Ochrona posesoryjna nie zależy od tego, czy posiadacz jest właścicielem. Art. 342 Kodeksu cywilnego zakazuje samowolnego naruszania posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze. Dlatego samo twierdzenie sprawcy, że działał „dla dobra właściciela” albo że miał klucze, zwykle nie wystarcza do usprawiedliwienia samowolnego wywiezienia cudzych rzeczy.

W opisanej sytuacji istotne będzie ustalenie, czy dom lub jego część były nadal faktycznym miejscem zamieszkania i przechowywania rzeczy, mimo czasowego wyjazdu za granicę. Znaczenie mają m.in. pozostawienie rzeczy osobistych, dokumentów i wyposażenia, ponoszenie nakładów, opłacanie domu, zakres korzystania z pomieszczeń oraz to, czy inne osoby miały tylko doglądać nieruchomości, czy rzeczywiście współposiadały ją na równych zasadach.

Jakie roszczenia przysługują przy naruszeniu posiadania?

Podstawowym przepisem jest art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego. Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, a także przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, posiadacz może żądać:

• przywrócenia stanu poprzedniego, np. odstawienia rzeczy do domu lub do zajmowanych wcześniej pomieszczeń,
• zaniechania dalszych naruszeń, np. zakazu ponownego wywożenia rzeczy, wchodzenia do pomieszczeń albo rozporządzania rzeczami bez zgody posiadacza.

Roszczenie posesoryjne nie zależy od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym. Wyjątek wynika z art. 344 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego: roszczenie nie przysługuje, jeżeli prawomocne orzeczenie sądu albo innego uprawnionego organu stwierdziło, że stan posiadania powstały po naruszeniu jest zgodny z prawem.

Bardzo ważny jest termin. Art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że roszczenie o ochronę posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Nie jest to zwykłe przedawnienie, lecz termin wygaśnięcia roszczenia, dlatego nie warto zwlekać z pozwem.

Kiedy ochrona posiadania może być utrudniona?

Problem może powstać, gdy kilka osób współposiada tę samą nieruchomość. Zgodnie z art. 346 Kodeksu cywilnego roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach między współposiadaczami tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania.

W praktyce trzeba więc odpowiedzieć na kilka pytań:

• czy pokrzywdzeni mieli wyłącznie do swojej dyspozycji określone pokoje lub część domu,
• czy inne osoby miały klucze wyłącznie w celu doglądania domu,
• czy matka jako właścicielka zgadzała się na zamieszkiwanie pokrzywdzonych i przechowywanie ich rzeczy,
• czy osoba, która wywiozła rzeczy, działała we własnym interesie, w interesie siostrzeńca, czy rzekomo w interesie właścicielki,
• czy wywiezienie rzeczy uniemożliwiło dalsze korzystanie z domu albo z mieszkania przeznaczonego na wynajem.

Jeżeli można wykazać, że pokrzywdzeni mieli wyodrębniony zakres władania domem lub jego częścią, art. 346 Kodeksu cywilnego nie powinien automatycznie wyłączać ochrony posesoryjnej. Każdorazowo zależy to jednak od dowodów i konkretnych relacji między domownikami.

Pozew o naruszenie posiadania – gdzie i przeciwko komu?

Pozew należy skierować przeciwko osobie, która faktycznie naruszyła posiadanie, oraz ewentualnie przeciwko osobie, na której korzyść naruszenie nastąpiło. Wynika to bezpośrednio z art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli rzeczy wywiozła siostra wspólnie z siostrzeńcem, a skutek naruszenia był korzystny dla siostrzeńca, zasadnym może być pozwanie obu tych osób.

Sprawy o naruszenie posiadania należą co do zasady do sądu rejonowego. Wynika to z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego, który wyłącza sprawy o naruszenie posiadania spod właściwości sądu okręgowego mimo wartości przedmiotu sporu. Przy naruszeniu posiadania nieruchomości właściwość miejscową ustala się najczęściej według miejsca położenia nieruchomości, na podstawie art. 38 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawie posesoryjnej sąd nie rozstrzyga, komu przysługuje własność domu. Art. 478 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego.

Od pozwu o ochronę naruszonego posiadania pobiera się opłatę stałą. Zgodnie z art. 27 pkt 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata ta wynosi 200 zł.

Czy można samodzielnie odzyskać posiadanie?

Kodeks cywilny dopuszcza ograniczoną samopomoc, ale trzeba korzystać z niej bardzo ostrożnie. Art. 343 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala posiadaczowi zastosować obronę konieczną, aby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania. Art. 343 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala posiadaczowi nieruchomości niezwłocznie po samowolnym naruszeniu przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, ale nie wolno przy tym stosować przemocy względem osób. Przy rzeczach ruchomych samopomoc jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy grozi niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody i następuje niezwłocznie po samowolnym pozbawieniu posiadania.

W sytuacji, w której rzeczy zostały przewiezione podczas nieobecności właścicieli rzeczy, a od zdarzenia upłynął pewien czas, bezpieczniejsze jest pisemne wezwanie i pozew. Samodzielne siłowe wejście do domu albo mieszkania może wywołać dodatkowy konflikt prawny.

Odszkodowanie za utracony najem i koszty przewiezienia rzeczy

Ochrona posiadania służy przede wszystkim szybkiemu przywróceniu stanu poprzedniego. Jeżeli jednak wskutek bezprawnego działania powstała szkoda majątkowa, można rozważyć także roszczenie odszkodowawcze. Podstawą jest art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Zakres odszkodowania określa art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Naprawienie szkody obejmuje normalne następstwa działania lub zaniechania sprawcy, z którego szkoda wynikła, a w tych granicach także straty rzeczywiste oraz korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono.

W praktyce można żądać np. kosztów ponownego przewiezienia rzeczy, kosztów magazynowania, kosztów uporządkowania mieszkania oraz utraconego czynszu najmu, jeżeli da się wykazać, że mieszkanie realnie mogło być wynajęte i że brak najmu wynikał właśnie z zawalenia go rzeczami. Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która dochodzi roszczenia – wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

Naruszenie dóbr osobistych: prywatność, dokumenty i nietykalność mieszkania

Wywiezienie rzeczy z pomieszczeń może równocześnie naruszać dobra osobiste, jeżeli wiązało się z wejściem w prywatną przestrzeń, przeglądaniem dokumentów, ingerencją w życie osobiste albo naruszeniem nietykalności mieszkania. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia przykładowo dobra osobiste człowieka, a katalog ten obejmuje także prywatność i nietykalność mieszkania.

Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może także żądać usunięcia skutków naruszenia, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na podstawie art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego powstała szkoda majątkowa, można żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala natomiast domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

Wysokość zadośćuczynienia zależy od intensywności naruszenia, skali ingerencji w prywatność, czasu trwania skutków, relacji rodzinnych, sposobu działania sprawcy oraz tego, czy dokumenty lub rzeczy osobiste rzeczywiście były przeglądane. Sam fakt przykrego konfliktu rodzinnego nie zawsze uzasadnia wysokie zadośćuczynienie – trzeba wykazać konkretną krzywdę.

Czy sprawa może mieć także wymiar karny?

Co do zasady samo naruszenie posiadania jest sprawą cywilną. W szczególnych przypadkach zachowanie sprawcy może jednak wypełniać znamiona przestępstwa. Jeżeli ktoś wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza, może odpowiadać z art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, czyli za naruszenie miru domowego.

Jeżeli konfliktowi towarzyszy uporczywe nękanie, zastosowanie może mieć art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca pomawia pokrzywdzonego o postępowanie mogące poniżyć go w opinii publicznej, trzeba rozważyć art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli kieruje wobec niego obelgi, znaczenie może mieć art. 216 § 1 Kodeksu karnego. Ocena zależy jednak od dokładnych słów, kontekstu, dowodów i tego, czy zachowanie przekroczyło granice zwykłego konfliktu.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

W sprawie o naruszenie posiadania i ewentualne odszkodowanie najważniejsze są dowody pokazujące, jak wyglądał stan przed naruszeniem, kto dokonał naruszenia i jakie skutki ono wywołało. Warto zabezpieczyć:

• zdjęcia pomieszczeń przed i po wywiezieniu rzeczy,
• korespondencję SMS, e-mail lub komunikatory potwierdzające, kto wydał polecenie i kto przewoził rzeczy,
• zeznania świadków, np. sąsiadów, członków rodziny, osób pomagających przy remoncie,
• rachunki za remont, wyposażenie, opłaty eksploatacyjne i utrzymanie domu,
• dowody planowanego najmu mieszkania, np. ogłoszenia, wiadomości od zainteresowanych najemców, projekt umowy,
• potwierdzenia kosztów transportu, magazynowania lub porządkowania lokalu,
• spis rzeczy przewiezionych i informację, czy coś zostało uszkodzone albo zaginęło.

Przed pozwem warto wysłać do sprawcy pisemne wezwanie do przywrócenia stanu poprzedniego, z wyznaczeniem krótkiego terminu i zapowiedzią skierowania sprawy do sądu. Wezwanie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo e-mailem, jeżeli można wykazać jego doręczenie.

FAQ

Źródła

• Art. 336, art. 342, art. 343, art. 344, art. 346, art. 361, art. 415, art. 23, art. 24 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 16 § 1, art. 17 pkt 4, art. 38 § 1, art. 232 i art. 478 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 27 pkt 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 193, art. 190a § 1, art. 212 § 1 i art. 216 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.