Rozłożenie na raty szkody wyrządzonej przestępstwem

Najpierw ustal, jaką kwotę masz zapłacić po wyroku

Po wyroku karnym w jednej sprawie mogą pojawić się różne należności. Ich charakter ma kluczowe znaczenie, bo inne zasady dotyczą kosztów sądowych, a inne świadczeń należnych pokrzywdzonemu.

Najczęściej trzeba rozróżnić:

• koszty sądowe – należność wobec Skarbu Państwa, np. opłata, wydatki postępowania, koszty opinii biegłych, ryczałty;
• obowiązek naprawienia szkody albo zadośćuczynienie – świadczenie na rzecz pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, najczęściej orzekane na podstawie art. 46 Kodeksu karnego;
• nawiązkę lub świadczenie pieniężne – trzeba sprawdzić, czy są orzeczone na rzecz pokrzywdzonego, Skarbu Państwa, funduszu albo innego podmiotu.

W praktyce oznacza to, że sąd może rozłożyć na raty koszty sądowe według przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, ale nie należy automatycznie zakładać, że ten sam tryb obejmie także naprawienie szkody na rzecz pokrzywdzonego.

Czy można rozłożyć na raty obowiązek naprawienia szkody?

Jeżeli wyrok nakazuje zapłatę określonej kwoty pokrzywdzonemu tytułem naprawienia szkody, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie zgody pokrzywdzonego na spłatę w ratach i spisanie porozumienia. W takim porozumieniu warto wskazać kwotę główną, terminy rat, numer rachunku, skutki opóźnienia i sposób potwierdzania wpłat.

Sam wniosek do sądu o rozłożenie na raty kosztów sądowych nie obejmuje automatycznie świadczenia należnego pokrzywdzonemu. Pokrzywdzony może dochodzić zapłaty na podstawie tytułu wykonawczego, a w razie braku płatności skierować sprawę do egzekucji komorniczej. Dlatego przy naprawieniu szkody warto sprawdzić także działania pokrzywdzonego po niewykonaniu naprawienia szkody.

Jeżeli obowiązek zapłaty został powiązany z okresem próby przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, znaczenie ma treść wyroku. W części spraw sąd określa termin lub sposób wykonania obowiązku. Wtedy nie należy zwlekać do końca terminu, lecz od razu wykazać dobrą wolę: zapłacić choćby część kwoty, wystąpić do pokrzywdzonego z propozycją ugody i zachować dowody korespondencji oraz wpłat.

Rozłożenie na raty kosztów sądowych

Inaczej wygląda sytuacja z kosztami sądowymi. Zgodnie z art. 206 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd wzywa osobę zobowiązaną do uiszczenia kosztów sądowych lub pieniężnej kary porządkowej do zapłaty w terminie 30 dni, a po bezskutecznym upływie tego terminu należności mogą być ściągnięte w drodze egzekucji.

W zakresie rozkładania na raty należności sądowych art. 206 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego odsyła do art. 49–51 tego kodeksu. Sąd może więc rozłożyć koszty na raty, jeżeli ich natychmiastowe ściągnięcie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Co do zasady raty mogą zostać wyznaczone na okres nieprzekraczający 1 roku. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie, zwłaszcza gdy wysokość należności jest znaczna, sąd może rozłożyć je na raty na okres do 3 lat.

Gdzie i jak złożyć wniosek o raty?

Wniosek o rozłożenie kosztów sądowych na raty składa się do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. W praktyce najlepiej zrobić to jak najszybciej po otrzymaniu wezwania do zapłaty, a jeżeli sytuacja finansowa jest oczywista już wcześniej – nie warto czekać na egzekucję.

Wniosek powinien zawierać:

• oznaczenie sądu, sygnaturę sprawy i dane skazanego,
• wskazanie, jakiej należności dotyczy wniosek,
• konkretną propozycję rat, np. 10 rat po 300 zł płatnych do 10. dnia każdego miesiąca,
• uzasadnienie sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej,
• dowody potwierdzające dochody, wydatki i zobowiązania.

Do wniosku warto dołączyć m.in. zaświadczenie o zarobkach, umowę o pracę albo zlecenie, decyzję o emeryturze lub rencie, potwierdzenia kosztów najmu, leczenia, alimentów, rat kredytów, zajęć komorniczych oraz dokumenty dotyczące osób pozostających na utrzymaniu skazanego.

Co zrobić, gdy nie jesteś w stanie zapłacić od razu?

Nie warto ograniczać się do samego stwierdzenia, że kwota jest za wysoka. Sąd bada realne możliwości płatnicze, dlatego harmonogram rat powinien być wykonalny. Zbyt niska propozycja może zostać uznana za próbę odsunięcia zapłaty, a zbyt wysoka – doprowadzić do szybkiego uchybienia terminowi.

Jeżeli oprócz kosztów sądowych masz zapłacić pokrzywdzonemu, równolegle podejmij kontakt z uprawnionym. Dobrym rozwiązaniem jest pisemna propozycja ugody, np. zapłata pierwszej raty od razu i kolejne raty co miesiąc. Nawet jeżeli pokrzywdzony nie zgodzi się na ugodę, dowody takiej próby mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy rzeczywiście uchylasz się od wykonania obowiązku.

Co grozi za brak zapłaty rat albo szkody?

Jeżeli sąd rozłoży koszty sądowe na raty, a skazany uchybi terminowi płatności choćby jednej raty, sąd może odwołać rozłożenie na raty. Skazany powinien wtedy wykazać, że opóźnienie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, np. nagłej choroby, utraty pracy albo innego udokumentowanego zdarzenia.

Brak zapłaty na rzecz pokrzywdzonego może skutkować egzekucją komorniczą. Jeżeli zapłata jest związana z okresem próby, sąd może także oceniać tę sytuację pod kątem uchylania się od nałożonych obowiązków lub środków kompensacyjnych. Przy przestępstwach ściganych z oskarżenia publicznego trzeba również pamiętać o art. 244c Kodeksu karnego, który penalizuje uchylanie się od wykonania orzeczonego środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia albo nawiązki. Z perspektywy pokrzywdzonego dalszym krokiem może być wszczęcie egzekucji; osobno wyjaśniamy, jak wyegzekwować obowiązek naprawienia szkody z wyroku karnego.

Nie każde opóźnienie oznacza automatycznie uchylanie się. Inaczej oceniana będzie osoba, która nie płaci mimo realnych możliwości, a inaczej osoba, która płaci częściowo, dokumentuje trudną sytuację i podejmuje racjonalne próby uregulowania zobowiązania.

Czy na postanowienie sądu przysługuje zażalenie?

Tak. W sprawach dotyczących rozłożenia należności sądowych na raty, odmowy rozłożenia, odwołania rat albo umorzenia należności co do zasady przysługuje zażalenie na zasadach postępowania wykonawczego. Termin i sposób zaskarżenia należy każdorazowo sprawdzić w pouczeniu doręczonego postanowienia.

Jeżeli sąd odmówił rat, warto przeanalizować uzasadnienie. Czasem problemem nie jest sama niemożność uzyskania rat, lecz zbyt ogólny wniosek, brak dokumentów albo nierealny harmonogram spłaty.

FAQ

Czy sąd zawsze zgodzi się na raty kosztów sądowych?

Nie. Sąd ocenia, czy natychmiastowa zapłata byłaby zbyt ciężka dla skazanego lub jego rodziny. Im lepiej udokumentowana sytuacja finansowa i im bardziej realny harmonogram spłaty, tym większa szansa na pozytywne rozstrzygnięcie.

Czy wniosek o raty kosztów sądowych jest płatny?

W praktyce taki wniosek w postępowaniu wykonawczym nie wymaga opłaty. Warto jednak sprawdzić pouczenia z sądu i złożyć pismo do właściwego sądu z podaniem sygnatury sprawy.

Czy mogę sam narzucić pokrzywdzonemu spłatę szkody w ratach?

Nie. Jeżeli świadczenie jest należne pokrzywdzonemu, jednostronne rozłożenie długu na raty nie wiąże pokrzywdzonego. Potrzebne jest porozumienie albo inna podstawa wynikająca z treści wyroku lub rozstrzygnięcia sądu.

Czy częściowe wpłaty mają sens, jeżeli nie stać mnie na całość?

Tak, zwykle mają znaczenie praktyczne i dowodowe. Pokazują, że skazany nie lekceważy wyroku. Nie zastępują jednak formalnej zgody na raty ani nie blokują automatycznie egzekucji, jeżeli pokrzywdzony zdecyduje się jej dochodzić.

Na jak długo sąd może rozłożyć koszty sądowe?

Zasadą jest okres do 1 roku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza gdy należność jest znaczna, sąd może rozłożyć koszty na raty na okres do 3 lat.

Czy brak zapłaty może doprowadzić do odwieszenia wyroku?

Może, zwłaszcza gdy sąd uzna, że skazany uchyla się od obowiązków lub środków kompensacyjnych w okresie próby. Samo przejściowe opóźnienie, dobrze wyjaśnione i udokumentowane, nie powinno być traktowane tak samo jak celowe unikanie zapłaty.

Czy nawiązkę można rozłożyć na raty tak samo jak koszty sądowe?

To zależy od tego, na czyją rzecz została orzeczona i jaka jest jej podstawa. Nawiązka na rzecz pokrzywdzonego wymaga innej analizy niż należności sądowe lub świadczenia na rzecz funduszu. Dlatego przed złożeniem wniosku trzeba dokładnie sprawdzić treść sentencji wyroku.

Podsumowanie

Rozłożenie płatności po wyroku karnym jest możliwe, ale nie w każdym zakresie w tym samym trybie. Koszty sądowe można objąć wnioskiem do sądu o raty na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego. Natomiast naprawienie szkody, zadośćuczynienie albo nawiązka na rzecz pokrzywdzonego wymagają przede wszystkim ustalenia, komu i z jakiej podstawy trzeba zapłacić oraz czy możliwe jest pisemne porozumienie co do rat.

Najgorszym rozwiązaniem jest bierność. Jeżeli nie jesteś w stanie zapłacić całości od razu, złóż wniosek o raty kosztów sądowych, zaproponuj realny harmonogram spłaty pokrzywdzonemu, dokonuj choćby częściowych wpłat i zachowuj dowody. To może mieć znaczenie zarówno dla uniknięcia egzekucji, jak i dla oceny Twojej postawy w okresie próby.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 46, art. 72, art. 74, art. 75 oraz art. 244c.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557, w szczególności art. 49-51 oraz art. 206.