Wypadek na budowie na zleceniu – jak dochodzić świadczeń i odszkodowania

Wypadek przy pracy na umowie-zleceniu – od czego zacząć

W opisanej sytuacji najważniejsze są dziś cztery kwestie: ustalenie, czy poszkodowany był zgłoszony do ubezpieczenia wypadkowego, zabezpieczenie dowodów przebiegu zdarzenia, zakwestionowanie niekorzystnej karty wypadku oraz ocena roszczeń wobec zleceniodawcy i ewentualnie innych podmiotów na budowie.

Dla zleceniobiorcy podstawą do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy jest art. 3 ust. 3 pkt 6 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Przepis obejmuje osoby wykonujące pracę na podstawie umowy-zlecenia, jeżeli podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu.

Sam fakt wykonywania pracy na budowie nie wystarcza. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy zleceniobiorca był objęty obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, a przez to także ubezpieczeniem wypadkowym. Jeżeli nie było tytułu do tych ubezpieczeń albo zgłoszenie było wadliwe, sprawa wymaga osobnej analizy dokumentów ZUS i umowy.

W kontekście ogólnych zasad, czym jest wypadek na rusztowaniu i jakie obowiązki powstają po takim zdarzeniu, warto porównać podobne przypadki.

Jakie obowiązki miał zleceniodawca po wypadku

Jeżeli doszło do wypadku osoby wykonującej pracę na podstawie umowy-zlecenia, podmiot, na rzecz którego praca była wykonywana, powinien ustalić okoliczności i przyczyny wypadku oraz sporządzić kartę wypadku. Wynika to z § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia.

Kartę wypadku sporządza się nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Opóźnienie nie powoduje nieważności dokumentu, ale może podważać jego wiarygodność, zwłaszcza gdy miejsce zdarzenia zostało zmienione, a dowody zniknęły.

Przy ciężkim, śmiertelnym albo zbiorowym wypadku przy pracy pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora – art. 234 § 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Ten przepis wprost odnosi się do pracodawcy i stosunku pracy, ale w realiach budowy i ciężkiego urazu brak zawiadomienia odpowiednich organów może mieć znaczenie dowodowe oraz karne, zwłaszcza gdy doszło do naruszenia zasad BHP.

Jeżeli na budowie doszło do poważnego urazu, warto także samodzielnie zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy, opisując datę zdarzenia, miejsce, dane świadków, rodzaj obrażeń oraz to, że karta wypadku została sporządzona po czasie i kwestionuje przebieg zdarzenia.

Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku

Jeżeli karta wypadku została sporządzona po długim czasie albo zawiera jednostronną wersję zleceniodawcy, trzeba budować materiał dowodowy niezależnie od tego dokumentu. Znaczenie mogą mieć: dokumentacja medyczna z dnia przyjęcia do szpitala, wpisy SOR, zdjęcia obrażeń, wiadomości SMS, dane osób pracujących tego dnia na budowie, nagrania monitoringu z okolicy, dokumentacja budowy, harmonogram prac, listy obecności, potwierdzenia wypłat, korespondencja z przełożonym oraz dane dotyczące sprzętu, z którego korzystano.

W praktyce często kluczowe są zeznania świadków. Jeżeli rusztowanie zostało zabrane albo przebudowane, to nie przekreśla sprawy. Nadal można wykazywać, że prace na wysokości były organizowane wadliwie, że brakowało zabezpieczeń, szelek, instruktażu, nadzoru albo prawidłowego odbioru rusztowania.

Jeżeli chodzi o sytuację osób pracujących nie na etacie, ale na zlecenie, ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku ma takie samo praktyczne znaczenie dla późniejszych świadczeń i roszczeń.

Czy poszkodowany może zakwestionować kartę wypadku

Tak. Karta wypadku nie zamyka sprawy i nie przesądza ostatecznie o winie poszkodowanego. Jeżeli dokument został sporządzony nierzetelnie, można przedstawić do ZUS własne dowody, a w razie wydania niekorzystnej decyzji odwołać się do sądu.

Od decyzji ZUS w sprawie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje odwołanie do sądu na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Termin wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji.

Jeżeli spór dotyczy samej treści dokumentu powypadkowego albo odpowiedzialności cywilnej za skutki wypadku, sprawa może wymagać osobnego postępowania sądowego przeciwko podmiotowi odpowiedzialnemu. To, czy właściwy będzie sąd pracy czy sąd cywilny, zależy od treści żądania i podstawy prawnej roszczeń. Przy umowie-zleceniu bardzo często zasadnicza część sporu ma charakter cywilny, a nie pracowniczy.

Świadczenia z ZUS po wypadku zleceniobiorcy

Jeżeli zleceniobiorca był objęty ubezpieczeniem wypadkowym, może ubiegać się o świadczenia określone w art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W zależności od sytuacji mogą to być w szczególności:

• zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego – art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy,
• świadczenie rehabilitacyjne – art. 6 ust. 1 pkt 2,
• jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu – art. 6 ust. 1 pkt 4,
• renta z tytułu niezdolności do pracy – art. 6 ust. 1 pkt 6,
• renta szkoleniowa – art. 6 ust. 1 pkt 7,
• renta rodzinna dla członków rodziny – art. 6 ust. 1 pkt 8, jeżeli poszkodowany zmarł wskutek wypadku.

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje po stwierdzeniu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej. Wysokość tego świadczenia zmienia się okresowo i zależy od liczby procent uszczerbku ustalonej przez ZUS według aktualnych stawek obowiązujących w dacie decyzji.

W praktyce przy długim leczeniu warto przeanalizować także wysokość wypłacanych świadczeń i ewentualne odszkodowanie lub wyrównanie świadczeń, jeśli zostały błędnie ustalone.

Roszczenia cywilne przeciwko zleceniodawcy lub innemu odpowiedzialnemu podmiotowi

Niezależnie od świadczeń z ZUS poszkodowany może dochodzić roszczeń cywilnych, jeżeli szkoda wynika z zawinionego działania lub zaniechania podmiotu odpowiedzialnego za organizację pracy, stan rusztowania, nadzór albo bezpieczeństwo na budowie.

Podstawą mogą być przede wszystkim:

• art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – odpowiedzialność za czyn niedozwolony z własnej winy,
• art. 430 Kodeksu cywilnego – odpowiedzialność za podwładnego, jeżeli szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu powierzonej czynności,
• art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego – odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym przepis znajdzie zastosowanie,
• art. 444 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego – zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji, opieki, utraconych dochodów oraz renta,
• art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego – zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę.

W zależności od sprawy można żądać zwrotu kosztów leków, operacji, rehabilitacji, dojazdów, prywatnych wizyt, opieki osób trzecich, utraconych zarobków, kosztów przekwalifikowania oraz renty, gdy zwiększyły się potrzeby poszkodowanego albo zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość.

Jeżeli na budowie działał generalny wykonawca, podwykonawca, kierownik budowy albo firma dostarczająca rusztowanie, krąg odpowiedzialnych podmiotów może być szerszy. To zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, umów i podziału obowiązków BHP.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się według art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, zastosowanie może mieć art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje termin 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa. Przy ciężkich wypadkach budowlanych ten przepis bywa istotny, ale wymaga oceny, czy zachowanie odpowiedzialnych osób wyczerpywało znamiona czynu zabronionego.

W szkodzie na osobie znaczenie ma też art. 442¹ § 3 Kodeksu cywilnego – przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia, gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia.

Co zrobić praktycznie krok po kroku

1. Uzyskać z ZUS informację o podleganiu ubezpieczeniom w dniu wypadku oraz kopie dokumentów zgłoszeniowych.
2. Zebrać pełną dokumentację medyczną od dnia wypadku, w tym historię leczenia, rehabilitacji i orzeczenia o niezdolności do pracy.
3. Zabezpieczyć dane świadków oraz wszelką korespondencję ze zleceniodawcą.
4. Złożyć do PIP zawiadomienie o ciężkim wypadku i nieprawidłowościach w dokumentacji.
5. Jeżeli sprawa może mieć wymiar karny, rozważyć zawiadomienie prokuratury o narażeniu na niebezpieczeństwo albo o skutkach zaniedbań BHP.
6. Złożyć do ZUS wniosek o należne świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, dołączając własne dowody.
7. Po analizie szkody przygotować wezwanie do zapłaty i ewentualny pozew o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę.

Na etapie podsumowania warto też porównać sytuację, gdy poszkodowanym był zleceniobiorca, ponieważ w takich sprawach często powtarzają się problemy z dokumentacją i odpowiedzialnością za BHP.

FAQ

Czy zleceniobiorca ma prawo do świadczeń po wypadku przy pracy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy w dniu wypadku podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu. Podstawą jest art. 3 ust. 3 pkt 6 oraz art. 6 ustawy wypadkowej.

Czy późno sporządzona karta wypadku przekreśla sprawę?

Nie. Opóźnienie osłabia wiarygodność dokumentu, ale nie odbiera prawa do wykazywania przebiegu zdarzenia innymi dowodami.

Czy można podważyć zapis, że poszkodowany sam jest winny?

Tak. Taki zapis nie wiąże automatycznie ZUS ani sądu. Można przedstawić świadków, dokumentację medyczną, korespondencję i inne dowody organizacyjnych zaniedbań na budowie.

Czy oprócz ZUS można żądać pieniędzy od zleceniodawcy?

Tak. Niezależnie od świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego można dochodzić cywilnie m.in. zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia, utraconych zarobków i renty na podstawie art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego.

Czy brak zgłoszenia wypadku do PIP zamyka sprawę?

Nie. To uchybienie podmiotu organizującego pracę, a nie poszkodowanego. Sprawę nadal można zgłosić do PIP i wykorzystać to w postępowaniu dowodowym.

Podsumowanie

W sprawie ciężkiego wypadku na budowie najczęściej trzeba działać równolegle w kilku kierunkach: ustalić status ubezpieczeniowy zleceniobiorcy, zgromadzić dowody, podważyć nierzetelną kartę wypadku i wyliczyć roszczenia wobec odpowiedzialnych podmiotów. Sam dokument sporządzony przez zleceniodawcę nie przesądza jeszcze o wyniku sprawy.

Zobacz również:

wypadek przy pracy – dlaczego warto go zgłaszaćodwołanie w sprawie wypadku przy pracy

Źródła:

1. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – ISAP

2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia – ISAP

3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – ISAP

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP

5. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP

6. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP