Zwrot nakładów na majątek osobisty małżonka i samochód po intercyzie

Co daje intercyza, a czego nie załatwia

Umowny ustrój majątkowy małżeński można wprowadzić zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa w formie aktu notarialnego. Wynika to z art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli małżonkowie ustanowią rozdzielność majątkową, każdy z nich zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy oraz majątek nabyty później, a także samodzielnie nim zarządza – art. 51 i art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy: ustanowienie rozdzielności oraz podział dotychczasowego majątku wspólnego. Sama intercyza kończy wspólność na przyszłość, ale nie powoduje automatycznie, że rzeczy już należące do majątku wspólnego stają się wyłączną własnością jednego z małżonków. Do tego potrzebna jest odrębna umowa o podział majątku wspólnego albo orzeczenie sądu.

Dlatego zapis w intercyzie, że „samochód należy tylko do męża” albo że „całość środków ze sprzedaży mieszkania należy tylko do żony”, nie zawsze wystarczy. Skutek zależy od tego, czy w tym samym akcie notarialnym zostanie prawidłowo uregulowany podział majątku wspólnego albo inna czynność rozporządzająca.

Zwrot nakładów na mieszkanie należące do żony

Jeżeli mieszkanie żony zostało nabyte przed ślubem albo otrzymane w darowiźnie czy spadku, co do zasady należy do jej majątku osobistego. Wynika to z art. 33 pkt 1 i pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam fakt małżeństwa nie powoduje, że drugi małżonek nabywa udział w takim mieszkaniu.

Inaczej należy ocenić wydatki poniesione później na to mieszkanie. Jeżeli remont, modernizacja albo trwałe ulepszenia były finansowane z majątku wspólnego, zastosowanie ma art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego.

To oznacza, że jeżeli pieniądze na remont pochodziły z bieżących zarobków małżonków, oszczędności wspólnych albo innych składników majątku wspólnego, roszczenie o rozliczenie istnieje co do zasady, ale najczęściej jest rozpatrywane w ramach podziału majątku, a nie jako osobna „zapłata za remont”.

Jeżeli chce Pan lepiej zrozumieć sposób rozliczania takich wydatków przy ustaniu wspólności, warto zobaczyć także materiał o nakładach na majątek.

Czy można żądać zwrotu jeszcze przed podziałem majątku?

Co do zasady roszczenie z art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozlicza się przy podziale majątku wspólnego – umownym albo sądowym. W praktyce najlepszym rozwiązaniem bywa ujęcie tej kwestii od razu w akcie notarialnym sporządzanym przy ustanawianiu rozdzielności, o ile oboje małżonkowie zgadzają się co do wysokości nakładów i sposobu rozliczenia.

Jeżeli zgody nie ma, roszczenie może być dochodzone w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Podstawę procesową daje art. 567 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego w związku z art. 686 Kodeksu postępowania cywilnego. W takim postępowaniu sąd rozstrzyga także o wzajemnych roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy oraz nakładów i wydatków.

Warto pamiętać, że nie każde wyposażenie mieszkania będzie traktowane tak samo. Co innego trwałe ulepszenia lokalu, jak wymiana instalacji, okien, podłóg czy zabudowy trwale związanej z lokalem, a co innego ruchomości, które można odłączyć i zabrać. Te drugie mogą w ogóle nie podlegać rozliczeniu jako nakład na nieruchomość, lecz jako odrębne przedmioty własności.

Jakie dowody są najważniejsze

W sprawach o zwrot nakładów kluczowe są dowody potwierdzające źródło środków, zakres prac i wartość nakładu. Najczęściej przydatne są:

• faktury i rachunki,
• potwierdzenia przelewów,
• umowy z wykonawcami,
• zdjęcia przed i po remoncie,
• korespondencja między małżonkami,
• zeznania świadków,
• w razie sporu – opinia biegłego co do wzrostu wartości nieruchomości.

Samo to, że faktura została wystawiona na Pana, pomaga, ale nie przesądza jeszcze sprawy. Sąd może badać, czy zapłata nastąpiła z Pana majątku osobistego, czy z majątku wspólnego, bo to wpływa na podstawę prawną i sposób rozliczenia.

Gdy środki pochodziły z Pana majątku osobistego

Jeżeli wykaże Pan, że remont był finansowany z Pana majątku osobistego, na przykład z oszczędności sprzed ślubu, darowizny przeznaczonej wyłącznie dla Pana albo odziedziczonych pieniędzy, sytuacja jest bardziej złożona. W takim wariancie nie chodzi już typowo o rozliczenie z art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bo ten dotyczy przede wszystkim przepływów między majątkiem wspólnym a osobistym.

W zależności od stanu faktycznego mogą wtedy wchodzić w grę inne podstawy, np. roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na podstawie art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny albo rozliczenia z tytułu współposiadania i nakładów. Taka kwalifikacja zawsze zależy od konkretów: celu przekazania pieniędzy, ustaleń małżonków, rodzaju prac i tego, czy nakład zwiększył wartość majątku żony.

Nie jest natomiast trafne automatyczne odwoływanie się do art. 226 Kodeksu cywilnego o roszczeniach posiadacza rzeczy. Ten przepis dotyczy relacji właściciel–posiadacz i nie zawsze pasuje do rozliczeń między małżonkami pozostającymi we wspólnym pożyciu. Dlatego w sporze sądowym podstawę roszczenia trzeba dobrać do realnych okoliczności sprawy.

Sprzedaż mieszkania żony a Pana roszczenia

To, że żona sprzeda mieszkanie i kupi nowe, nie usuwa automatycznie Pana roszczeń. Jeżeli nakłady były rozliczalne, mogą być dochodzone mimo późniejszego zbycia lokalu. Problem praktyczny polega jednak na tym, że po sprzedaży trudniej wykazać zakres ulepszeń i ich wpływ na wartość nieruchomości. Dlatego bezpieczniej jest sporządzić rozliczenie przed sprzedażą albo przynajmniej zgromadzić pełną dokumentację.

Jeżeli małżonkowie chcą uniknąć przyszłego sporu, mogą u notariusza jednocześnie: ustanowić rozdzielność, podzielić majątek wspólny, potwierdzić wysokość nakładów oraz wskazać termin i sposób ich spłaty. W wielu przypadkach jest to praktyczniejsze niż późniejsze postępowanie sądowe.

Przy rozdzielności majątkowej pomocne może być też wcześniejsze zabezpieczenie nakładów przy rozdzielności, zwłaszcza gdy jedna osoba finansuje cudzą nieruchomość w dużym zakresie.

Samochód kupiony w czasie małżeństwa – do kogo należy

Jeżeli samochód został kupiony w czasie trwania wspólności ustawowej, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego małżonków na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie ma tu decydującego znaczenia to, że kredyt zaciągnął Pan sam albo że raty spłaca Pan z własnego rachunku, jeżeli spłaty następują z dochodów osiąganych w czasie wspólności. Wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej należą bowiem do majątku wspólnego – art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy auto zostało kupione wyłącznie z Pana majątku osobistego albo zachodzi inna szczególna podstawa z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To jednak trzeba udowodnić.

Jak przenieść samochód do Pana majątku po ustanowieniu rozdzielności

Po ustanowieniu rozdzielności nie trzeba zawierać „darowizny połowy samochodu”, jeżeli celem jest rozliczenie składnika dotychczasowego majątku wspólnego. Najczęściej właściwą drogą jest umowny podział majątku wspólnego, w ramach którego samochód zostaje przyznany Panu, a strony ustalają, czy żonie przysługuje spłata, czy nie.

Taki podział może zostać dokonany od razu po zawarciu intercyzy, a w praktyce często w tym samym akcie notarialnym. Dla samochodu nie jest wymagana forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności, ale skoro i tak notariusz sporządza intercyzę, można kompleksowo uregulować wszystko w jednym dokumencie. Jeżeli jednak w skład podziału wchodzi też nieruchomość lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, forma notarialna i tak będzie konieczna.

Darowizna między małżonkami może być stosowana, ale w opisanej sytuacji często jest mniej trafna niż podział majątku wspólnego, bo nie oddaje prawidłowo tego, że samochód już wcześniej należał do obojga. Podział majątku lepiej porządkuje stan prawny i rozliczenia.

W jakiej kolejności najlepiej to zrobić

W praktyce najbezpieczniejszy wariant wygląda tak:

1. ustalić skład majątku wspólnego i listę nakładów,
2. zgromadzić dowody wydatków oraz źródła finansowania,
3. zawrzeć intercyzę w formie aktu notarialnego,
4. w tym samym albo odrębnym akcie dokonać podziału majątku wspólnego,
5. w ramach podziału uregulować przyznanie samochodu oraz rozliczenie nakładów na mieszkanie żony.

Jeżeli porozumienia nie ma, pozostaje sądowy podział majątku wspólnego z jednoczesnym zgłoszeniem roszczenia o rozliczenie nakładów.

FAQ

Czy faktury wystawione na męża wystarczą do odzyskania pieniędzy za remont mieszkania żony?

Nie zawsze. Faktury są ważnym dowodem, ale sąd bada też, z jakich środków faktycznie zapłacono za remont i czy wydatek był nakładem zwiększającym wartość majątku żony.

Czy intercyza może zawierać zapis, że cały samochód od razu staje się mój?

Najbezpieczniej uregulować to nie tylko w intercyzie, ale także w umowie o podział majątku wspólnego. Sama rozdzielność majątkowa działa na przyszłość i nie dzieli automatycznie dotychczasowego majątku wspólnego.

Czy mogę żądać zwrotu nakładów, jeśli żona sprzedała już mieszkanie?

Tak, sama sprzedaż nie przekreśla roszczenia, ale może utrudnić dowodzenie. Dlatego przed sprzedażą warto zgromadzić dokumenty i ustalić wartość nakładów.

Czy samochód kupiony na kredyt tylko przez jednego małżonka zawsze jest wspólny?

Najczęściej tak, jeśli został nabyty w czasie wspólności ustawowej za środki należące do majątku wspólnego. Wyjątki wymagają wykazania, że zakup nastąpił z majątku osobistego jednego małżonka.

Czy można wszystko załatwić podczas jednej wizyty u notariusza?

Tak, jeżeli małżonkowie są zgodni. W jednej kancelarii można sporządzić intercyzę oraz umowę o podział majątku wspólnego i rozliczenie nakładów.

Źródła

• art. 31 § 1 i § 2 pkt 1, art. 33 pkt 1 i 2, art. 45 § 1, art. 47 § 1, art. 51, art. 51¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 567 § 1 oraz art. 686 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• postanowienie Sądu Najwyższego z 16 października 1997 r., sygn. akt II CKN 395/97 – w zakresie rozliczeń z art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego