Wykreślenie wspólnika ze spółki cywilnej i zamknięcie spółki

Umowa spółki cywilnej i minimalna liczba wspólników

Spółka cywilna nie jest osobną spółką handlową ani samodzielnym przedsiębiorcą. Jest umową wspólników. Wynika to wprost z art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

Art. 860 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa spółki powinna być stwierdzona pismem. Forma pisemna ma znaczenie dowodowe, ale dla wielu dalszych czynności praktycznych, zwłaszcza podatkowych i rejestrowych, pisemna umowa oraz pisemne aneksy są niezbędne.

Skoro art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego mówi o wspólnikach, spółka cywilna wymaga co najmniej dwóch osób. Nie istnieje jednoosobowa spółka cywilna. Jeżeli w spółce dwuosobowej jeden wspólnik skutecznie wystąpi, umowa spółki co do zasady nie może dalej funkcjonować jako spółka cywilna. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wszystkie wpisy i obowiązki wobec urzędów znikają bez dodatkowych zgłoszeń.

W obrocie gospodarczym przedsiębiorcami są wspólnicy spółki cywilnej, a nie sama spółka. Potwierdza to art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Spółka cywilna a CEIDG, VAT, PIT i ZUS

W CEIDG ujawnia się przede wszystkim wspólników jako przedsiębiorców. Informacje o wykonywaniu działalności w formie spółki cywilnej są elementem wpisu danego wspólnika. Nie należy więc utożsamiać samego wpisu w CEIDG z umową spółki cywilnej. Wpis może być nieaktualny, a umowa spółki może nadal obowiązywać albo przeciwnie: umowa mogła zostać rozwiązana, ale nie wykonano jeszcze wszystkich zgłoszeń rejestrowych.

Dla podatku dochodowego istotne jest, że przychody i koszty z udziału w spółce cywilnej rozliczają wspólnicy. Wynika to z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przychody ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia albo wspólnego posiadania u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku, chyba że dowód przeciwny wynika z umowy.

Na gruncie VAT spółka cywilna może być odrębnym podatnikiem. Podstawą jest art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, ponieważ podatnikiem jest jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą. Dlatego zakończenie spółki cywilnej wymaga także czynności związanych z VAT, jeżeli spółka była zarejestrowana jako podatnik VAT czynny.

W ZUS trzeba odróżnić ubezpieczenia wspólników od ewentualnej roli spółki jako płatnika składek za pracowników lub zleceniobiorców. Jeżeli wspólnik prowadzi działalność gospodarczą, obowiązki ubezpieczeniowe wynikają w szczególności z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zmiany danych zgłoszonych do ZUS należy zgłaszać w terminach wynikających z tej ustawy, w szczególności z art. 36 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Czy wspólnik mógł „wykreślić się” ze spółki bez informowania drugiego wspólnika?

Samo „wykreślenie się” z CEIDG albo usunięcie z własnego wpisu informacji o uczestnictwie w spółce cywilnej nie jest równoznaczne ze skutecznym wypowiedzeniem umowy spółki cywilnej. Dla skuteczności oświadczenia woli znaczenie ma art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego: oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

Jeżeli więc wspólnik twierdzi, że wypowiedział udział w spółce, trzeba ustalić, czy rzeczywiście złożył drugiemu wspólnikowi skuteczne oświadczenie. W przypadku spółki zawartej na czas nieoznaczony art. 869 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala każdemu wspólnikowi wypowiedzieć udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Z kolei art. 869 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala z ważnych powodów wypowiedzieć udział bez zachowania terminów, nawet jeżeli spółka została zawarta na czas oznaczony.

W praktyce warto odróżnić wypowiedzenie umowy spółki cywilnej od samej zmiany wpisu w CEIDG. Więcej o tym, jak wygląda wypowiedzenie udziału przez wspólnika, wyjaśniamy w osobnym materiale.

Jeżeli w spółce było tylko dwóch wspólników, skuteczne wystąpienie jednego z nich co do zasady prowadzi do zakończenia spółki cywilnej, bo nie może ona istnieć jednoosobowo. Jeżeli jednak nie było skutecznego wypowiedzenia ani porozumienia o rozwiązaniu spółki, drugi wspólnik ma podstawy, aby twierdzić, że umowa nadal wiązała obie strony. Ocena zależy od dokumentów, korespondencji, treści umowy spółki i rzeczywistego zachowania wspólników.

Jak sprawdzić wpis w CEIDG?

Aktualne dane przedsiębiorcy można sprawdzić w publicznej wyszukiwarce CEIDG dostępnej przez serwis Biznes.gov.pl. Wyszukiwanie jest możliwe między innymi po imieniu i nazwisku przedsiębiorcy, NIP, REGON albo adresie działalności. Trzeba sprawdzić osobno wpis każdego wspólnika, ponieważ każdy wspólnik spółki cywilnej jest przedsiębiorcą we własnym zakresie.

Weryfikując wpis, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• czy przedsiębiorca nadal figuruje jako aktywny, zawieszony albo wykreślony,
• czy we wpisie widnieje informacja o wykonywaniu działalności w formie spółki cywilnej,
• jaki jest NIP i REGON spółki cywilnej,
• czy wpis zawiera daty zawieszenia, wznowienia albo zakończenia działalności,
• czy dane są zgodne z informacjami zgłoszonymi do urzędu skarbowego, GUS i ZUS.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy przedsiębiorca składa wniosek o zmianę wpisu w CEIDG w terminie 7 dni od dnia zmiany danych objętych wpisem. Jeżeli więc dane o spółce są nieaktualne, trzeba je uporządkować, ale samo uporządkowanie wpisu nie rozstrzyga wszystkich skutków cywilnoprawnych i podatkowych.

Jak doprowadzić do wykreślenia spółki cywilnej?

Aby formalnie zakończyć działalność spółki cywilnej, trzeba najpierw ustalić podstawę jej zakończenia. Może to być porozumienie wspólników, skuteczne wypowiedzenie udziału przez wspólnika, przyczyna rozwiązania przewidziana w umowie albo prawomocne orzeczenie sądu. Art. 874 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że z ważnych powodów każdy wspólnik może żądać rozwiązania spółki przez sąd.

Formalne kroki zakończenia działalności powinny obejmować nie tylko zmianę wpisów w CEIDG, lecz także czynności wobec urzędu skarbowego, GUS i ZUS. Szerzej opisuje to procedura likwidacji spółki cywilnej.

Jeżeli wspólnicy nie są zgodni co do daty zakończenia spółki, nie należy automatycznie wpisywać dowolnej daty wstecznej. Najpierw trzeba ustalić, od kiedy rzeczywiście istniała podstawa rozwiązania spółki i czy po tej dacie wystawiano faktury, odliczano VAT, ponoszono koszty, opłacano składki albo zawierano umowy.

Skutki rozwiązania spółki cywilnej

Po rozwiązaniu spółki cywilnej trzeba rozliczyć wspólny majątek. Zgodnie z art. 875 § 1 Kodeksu cywilnego od chwili rozwiązania spółki do wspólnego majątku wspólników stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Art. 875 § 2 Kodeksu cywilnego nakazuje najpierw spłacić długi spółki, a art. 875 § 3 Kodeksu cywilnego przewiduje podział pozostałej nadwyżki między wspólników.

W rozliczeniach trzeba uwzględnić wkłady, udział w zyskach i stratach, nieopłacone faktury, należności od kontrahentów, wyposażenie, środki trwałe, ewentualne nadwyżki VAT oraz prywatne nakłady wspólników. W praktyce przydatne są pisemny protokół rozwiązania spółki, wykaz majątku i porozumienie regulujące rozliczenia po zakończeniu spółki.

Rozwiązanie spółki nie usuwa automatycznie odpowiedzialności za wcześniejsze zobowiązania. Art. 864 Kodeksu cywilnego stanowi, że za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zapłaty od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich albo od jednego z nich. Więcej o konsekwencjach tej zasady omawia artykuł o tym, czym jest solidarna odpowiedzialność wspólników.

Jeżeli spółka cywilna była podatnikiem VAT, istotny jest art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten obejmuje opodatkowanie towarów własnej produkcji i towarów, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, między innymi w razie rozwiązania spółki cywilnej. Art. 14 ust. 5 ustawy o VAT nakłada obowiązek sporządzenia spisu z natury na dzień rozwiązania spółki oraz dołączenia informacji o spisie, jego wartości i kwocie podatku należnego do deklaracji za okres obejmujący dzień rozwiązania.

Czy można wyrejestrować spółkę z datą wsteczną?

Technicznie w formularzach rejestrowych często można wskazać datę wcześniejszą niż dzień złożenia wniosku. Nie oznacza to jednak, że urząd skarbowy, ZUS lub kontrahenci bez zastrzeżeń przyjmą, że spółka faktycznie nie działała od tej daty. Jeżeli po wskazanej dacie wystawiano albo odbierano faktury, składano deklaracje, odliczano VAT, opłacano składki lub wykonywano umowy, data wsteczna może wymagać wyjaśnień i korekt.

Zmiany danych CEIDG trzeba zgłaszać w terminie z art. 15 ust. 1 ustawy o CEIDG i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy. Zmiany danych ubezpieczeniowych zgłasza się według zasad ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 36 ust. 11 tej ustawy. W podatkach trzeba kierować się rzeczywistym przebiegiem zdarzeń gospodarczych, dokumentami księgowymi i deklaracjami.

Jeżeli przez lata składano deklaracje VAT lub rozliczano faktury związane ze spółką, najbezpieczniej jest najpierw ustalić pełną historię dokumentów, a dopiero potem decydować, czy składać wyrejestrowanie z datą bieżącą, czy uzasadniać datę wcześniejszą. W wielu sprawach praktycznym rozwiązaniem jest zakończenie spółki na podstawie pisemnego porozumienia wspólników z konkretną datą i uporządkowanie rozliczeń od tej daty.

Co zrobić, gdy drugi wspólnik nie współpracuje?

Jeżeli drugi wspólnik nie chce podpisać porozumienia, nie odbiera korespondencji albo twierdzi, że od dawna nie jest wspólnikiem, należy zebrać dokumenty: umowę spółki, aneksy, korespondencję, wydruki z CEIDG, deklaracje podatkowe, dokumenty ZUS, faktury, umowy z kontrahentami i potwierdzenia płatności.

Następnie można rozważyć wysłanie pisemnego wezwania do uregulowania spraw spółki, wypowiedzenie udziału zgodnie z art. 869 Kodeksu cywilnego albo, gdy istnieją ważne powody, żądanie rozwiązania spółki przez sąd na podstawie art. 874 § 1 Kodeksu cywilnego. Wybór ścieżki zależy od tego, czy spółka faktycznie działa, czy ma majątek, długi, pracowników, status podatnika VAT oraz czy umowa spółki zawiera własne postanowienia o rozwiązaniu.

FAQ

Źródła

• Art. 860, art. 864, art. 869, art. 874 i art. 875 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.
• Art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy.
• Art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 14, art. 15 oraz art. 96 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4 i art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 165/10.