Opłata za DPS byłej żony po rozwodzie – czy były mąż płaci?

Kto płaci za pobyt w DPS

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje przede wszystkim art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem opłatę za pobyt w DPS wnoszą w kolejności:

• mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

To oznacza, że dopóki małżeństwo formalnie trwało, organ mógł badać, czy istnieją podstawy do obciążenia Pana kosztami pobytu żony. Natomiast po prawomocnym rozwodzie przestaje Pan być małżonkiem w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, więc nie można Pana obciążać opłatami za okres po rozwodzie tylko dlatego, że wcześniej byli Państwo małżeństwem.

Jeżeli więc obecnie urząd żąda zapłaty także za czas po uprawomocnieniu się rozwodu, taka decyzja lub takie stanowisko organu powinny zostać zakwestionowane.

Czy były mąż odpowiada za pobyt byłej żony w DPS

Nie, ale z ważnym zastrzeżeniem czasowym. Były mąż nie odpowiada za pobyt byłej żony w DPS za okres przypadający po rozwodzie. Organ może natomiast badać odpłatność za okres, w którym rozwód jeszcze nie był prawomocny, ponieważ wtedy istniał formalny status małżonka.

W praktyce trzeba więc oddzielić dwa okresy:

Dlatego najpierw trzeba dokładnie sprawdzić, jaki okres obejmuje decyzja. To najważniejsza kwestia w Pana sprawie.

Kiedy organ może ustalić odpłatność małżonka

Samo istnienie małżeństwa nie wystarcza jeszcze do dowolnego obciążenia kosztami. Organ musi stosować aktualne zasady z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy wykonawcze dotyczące rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalania dochodu. Odpłatność małżonka ustala się z uwzględnieniem kryterium dochodowego i granic procentowych wynikających z ustawy.

W uproszczeniu: organ powinien ustalić Pana dochód, sytuację zdrowotną, wydatki i to, czy w ogóle zachodzi podstawa do zawarcia umowy lub wydania decyzji określającej wysokość opłaty. Nie można poprzestać na ogólnym stwierdzeniu, że skoro był Pan mężem, to musi Pan płacić.

Znaczenie może mieć także to, że od wielu lat nie prowadzili Państwo wspólnego pożycia oraz że jest Pan osobą z niepełnosprawnością. Takie okoliczności nie zawsze automatycznie wyłączają obowiązek, ale mogą mieć istotne znaczenie przy ustalaniu wysokości odpłatności albo przy zwolnieniu z niej.

Znaczenie rozwodu i brak wspólnego pożycia

W sprawach o odpłatność za DPS organ działa na podstawie ustawy o pomocy społecznej, a nie bezpośrednio na podstawie obowiązków małżeńskich z art. 23 czy art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepisy rodzinne mogą mieć znaczenie pomocnicze dla oceny relacji między małżonkami, ale podstawą decyzji o odpłatności za DPS jest przede wszystkim art. 61 i nast. ustawy o pomocy społecznej.

To ważna korekta praktyczna: urząd nie powinien opierać obowiązku zapłaty wyłącznie na ogólnym obowiązku wzajemnej pomocy małżonków z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawie DPS potrzebna jest konkretna podstawa z ustawy o pomocy społecznej oraz prawidłowe ustalenie dochodu i przesłanek odpłatności.

Jeżeli między małżonkami od wielu lat faktycznie nie było wspólnego pożycia, a rozwód tylko potwierdził długotrwały rozkład pożycia, warto ten stan wykazać dokumentami i oświadczeniami. Może to być istotne zwłaszcza przy ocenie wniosku o zwolnienie z opłaty albo przy wykazywaniu, że organ pominął ważne okoliczności stanu faktycznego.

Zobacz również:

Podział kosztów opieki nad ojcem między rodzeństwo

Czy odwołanie powoduje wzrost długu

Co do zasady nie należy przyjmować bezkrytycznie twierdzenia, że samo odwołanie spowoduje wzrost długu. Odwołanie od decyzji administracyjnej jest zwykłym środkiem obrony strony i wynika z art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji.

Jeżeli decyzja obejmuje zamknięty, już miniony okres, to samo skorzystanie z odwołania nie tworzy nowego obowiązku za dodatkowe miesiące. Inna sprawa, że jeżeli w międzyczasie trwał jeszcze stan, w którym organ mógł ustalać odpłatność, to mógł prowadzić postępowanie także za kolejne miesiące objęte tym samym stanem faktycznym. Trzeba więc odróżnić:

• wzrost długu dlatego, że organ wyda nową lub ponowną decyzję za kolejny okres,
• od rzekomego wzrostu długu wyłącznie z powodu wniesienia odwołania.

To nie jest to samo. Urzędnik nie powinien zniechęcać strony do odwołania sugestią, że samo odwołanie pogorszy jej sytuację.

Czy można domagać się zwolnienia z opłaty

Tak. Ustawa przewiduje możliwość zwolnienia z opłaty w całości lub w części. Podstawą jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten pozwala zwolnić osobę wnoszącą opłatę na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności z uwagi na ciężką lub długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, straty powstałe w wyniku zdarzenia losowego, utrzymywanie się z jednego świadczenia lub inne uzasadnione okoliczności.

W Pana sprawie szczególnie istotne mogą być:

• niepełnosprawność,
• własne koszty leczenia i utrzymania,
• brak rzeczywistej wspólnoty małżeńskiej przez wiele lat,
• ograniczone możliwości zarobkowe i majątkowe.

Wniosek o zwolnienie warto złożyć na piśmie i dołączyć dokumenty: decyzję o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenia lekarskie, rachunki za leki, decyzje emerytalne lub rentowe, informacje o innych stałych wydatkach.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji

Jeżeli otrzymał Pan nową decyzję po ponownym rozpoznaniu sprawy, proszę sprawdzić przede wszystkim:

1. czy wskazano dokładnie podstawę prawną, zwłaszcza art. 61 ustawy o pomocy społecznej,
2. jaki dokładnie okres objęto odpłatnością,
3. jak ustalono Pana dochód,
4. czy odniesiono się do Pana niepełnosprawności i sytuacji życiowej,
5. czy uzasadnienie odpowiada zebranym dowodom,
6. czy decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o odwołaniu.

Jeżeli decyzja jest niekorzystna, przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji – art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odwołaniu można podnieść m.in. następujące zarzuty:

• objęcie decyzją okresu po rozwodzie, mimo że po rozwodzie nie jest Pan już małżonkiem w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej,
• nieprawidłowe ustalenie dochodu,
• pominięcie dowodów dotyczących niepełnosprawności i kosztów utrzymania,
• brak rozważenia zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej,
• niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, co narusza art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli SKO utrzyma niekorzystną decyzję, możliwa jest jeszcze skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na zasadach wynikających z ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zobacz również:

Szpital wypisuje pacjenta wymagającego całodobowej opieki – co zrobić?

Jak bronić się praktycznie w Pana sytuacji

W opisanym stanie faktycznym rozsądne jest równoległe działanie w kilku kierunkach:

1. Zażądać kopii całych akt sprawy i sprawdzić, za jaki okres organ chce naliczyć opłatę.
2. Nie godzić się ustnie na twierdzenie urzędników, że odwołanie tylko pogorszy sprawę.
3. Złożyć odwołanie, jeśli decyzja obejmuje okres po rozwodzie albo wadliwie ustala Pana sytuację dochodową.
4. Złożyć wniosek o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, powołując się na niepełnosprawność, stan zdrowia i ograniczone środki.
5. Wnosić o rozłożenie należności na raty, jeśli obowiązek za część okresu okaże się jednak zasadny.

Jeżeli istnieje już zaległość wynikająca z ostatecznej decyzji, organ może dochodzić należności w trybie egzekucji administracyjnej. Tym bardziej ważne jest pilnowanie terminów odwoławczych i składanie wniosków na piśmie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce może wyglądać odpowiedzialność za pobyt bliskiej osoby w DPS i kiedy warto kwestionować decyzję organu.

FAQ

Czy po rozwodzie muszę dalej płacić za DPS byłej żony?

Co do zasady nie. Po prawomocnym rozwodzie nie jest Pan już małżonkiem w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, więc nie można obciążać Pana opłatą za okres po rozwodzie.

Czy urząd może żądać zapłaty za czas sprzed rozwodu?

Tak, może próbować ustalić odpłatność za okres, gdy małżeństwo jeszcze trwało. Musi jednak wydać prawidłową decyzję, ustalić Pana dochód i uwzględnić wszystkie istotne okoliczności sprawy.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy moja niepełnosprawność ma znaczenie?

Tak. Może wpływać zarówno na ocenę Pana realnych możliwości finansowych, jak i na zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Czy mogę wnioskować o raty?

Tak, jeżeli obowiązek zapłaty okaże się zasadny choćby częściowo, warto wystąpić o ulgę w spłacie albo rozłożenie należności na raty. Sposób załatwienia zależy od treści decyzji i praktyki organu w konkretnej sprawie.

Źródła

• art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
• art. 127 § 1, art. 129 § 1 i 2, art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi