Udostępnienie konta bankowego do przelewu a podatek PCC

Udostępnienie konta bankowego do przelewu - czy to jest przychód?

Jeżeli na rachunek wpływają cudze pieniądze tylko po to, aby następnie przekazać je właściwej osobie, zasadniczo nie dochodzi do powstania przychodu w podatku dochodowym. Przychód wymaga definitywnego przysporzenia majątkowego, a więc realnego wzbogacenia. Gdy pieniądze są cudze, zostały przyjęte w celu technicznego przekazania i można to wykazać dokumentami, sam przelew nie powinien być traktowany jak dochód właściciela rachunku.

Nie oznacza to jednak, że sprawa jest całkowicie obojętna podatkowo. W praktyce największe ryzyko dotyczy podatku od czynności cywilnoprawnych, ponieważ organy podatkowe mogą badać, czy między osobą przekazującą pieniądze a posiadaczem rachunku nie doszło do zawarcia umowy depozytu nieprawidłowego. Znaczenie ma nie tylko nazwa umowy, ale faktyczny sposób postępowania z pieniędzmi: kto nimi władał, czy mógł je wykorzystać, jak długo pozostawały na rachunku i czy istnieją dowody ich przekazania dalej.

W opisanej sytuacji, gdy osoba trzecia udostępniła rachunek pacjentowi do odbioru odszkodowania i następnie przekazała mu całą kwotę za pokwitowaniem, kluczowe jest zachowanie dokumentów: potwierdzenia przelewu, pisemnej prośby albo upoważnienia pacjenta, pokwitowania odbioru pieniędzy oraz danych świadka. Takie dowody mogą pomóc wykazać, że środki nie były dochodem właściciela rachunku.

Czym jest depozyt nieprawidłowy przy przechowywaniu pieniędzy?

Depozyt nieprawidłowy został uregulowany w art. 845 Kodeksu cywilnego. Występuje wtedy, gdy z przepisów szczególnych, umowy albo okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi lub innymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku. Do takiego stosunku stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce, a czas i miejsce zwrotu określają przepisy o przechowaniu.

W praktyce problem pojawia się dlatego, że pieniądze wpływające na rachunek bankowy mieszają się ze środkami posiadacza rachunku, a posiadacz rachunku co do zasady może nimi dysponować. Dlatego organy podatkowe i sądy administracyjne w wielu sprawach uznawały depozyt nieprawidłowy za możliwy skutek przechowywania cudzych środków na własnym koncie.

Nie każdy przypadek technicznego przyjęcia przelewu musi jednak automatycznie oznaczać depozyt nieprawidłowy. Dla powstania takiego stosunku istotne jest uprawnienie do rozporządzania pieniędzmi. Jeżeli z dokumentów jasno wynika, że posiadacz rachunku miał jedynie wykonać konkretną dyspozycję, nie mógł korzystać ze środków dla siebie, a pieniądze zostały szybko przekazane właściwemu odbiorcy, można bronić stanowiska, że było to zwykłe wykonanie zleconej czynności. Ryzyko sporu z urzędem pozostaje jednak realne.

PCC od depozytu nieprawidłowego - aktualna stawka i termin

Umowa depozytu nieprawidłowego jest czynnością wymienioną w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. Podstawą opodatkowania jest kwota albo wartość depozytu, a obowiązek podatkowy przy depozycie nieprawidłowym ciąży na przechowawcy, czyli w typowej sytuacji na osobie, która przyjęła cudze pieniądze na swój rachunek.

Aktualnie stawka PCC dla umowy pożyczki oraz depozytu nieprawidłowego wynosi 0,5%. Oznacza to, że przy kwocie 100 000 zł podatek wyniósłby 500 zł. Deklarację PCC-3 należy złożyć, a podatek obliczyć i wpłacić bez wezwania w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli w sprawie występuje kilka przelewów albo zmiany uzgodnień, trzeba osobno ocenić, kiedy powstał obowiązek podatkowy i od jakiej kwoty.

Jeżeli podatnik nie zapłaci PCC, a następnie w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego powoła się na zawarcie umowy depozytu nieprawidłowego, może pojawić się stawka sankcyjna 20%. Niezależnie od samego podatku mogą też powstać konsekwencje karnoskarbowe za niezłożenie deklaracji albo niezapłacenie podatku w terminie.

Gdy termin już minął, praktycznym rozwiązaniem bywa złożenie zaległej deklaracji PCC-3, zapłata podatku z odsetkami oraz złożenie czynnego żalu. Czynny żal nie działa jednak w każdej sytuacji, zwłaszcza gdy organ ma już udokumentowaną wiedzę o naruszeniu albo rozpoczął czynności zmierzające do jego ujawnienia.

Czy można uniknąć PCC przy przechowaniu cudzych pieniędzy?

Najbezpieczniej jest nie przyjmować cudzych środków na prywatny rachunek, jeżeli nie jest to konieczne. Lepiej, aby odszkodowanie, zapłata od kontrahenta, darowizna albo zwrot kosztów trafiły bezpośrednio na rachunek osoby uprawnionej. Gdy odbiorca nie może samodzielnie obsłużyć rachunku, warto rozważyć pełnomocnictwo bankowe, pełnomocnictwo do konkretnej czynności, przekaz pocztowy, rachunek techniczny wskazany przez instytucję wypłacającą albo inne rozwiązanie, które nie miesza cudzych pieniędzy z majątkiem osoby trzeciej.

Jeżeli przelew na konto osoby trzeciej jest nieunikniony, trzeba zadbać o dowody. Przydatna będzie pisemna dyspozycja właściciela pieniędzy, wskazanie źródła środków, określenie celu przelewu, zakaz korzystania ze środków dla siebie, szybkie przekazanie pieniędzy dalej i pokwitowanie odbioru. Takie dokumenty nie dają pełnej gwarancji, ale zwiększają szanse na obronę stanowiska, że chodziło o techniczne przechowanie pieniędzy, a nie depozyt nieprawidłowy z prawem swobodnego rozporządzania środkami.

Szczególną ostrożność trzeba zachować, gdy właściciel rachunku otrzymuje wynagrodzenie za przyjęcie i przekazanie środków. Wynagrodzenie może stanowić jego przychód podatkowy. Nie przesądza też samo w sobie, że PCC nie wystąpi, ponieważ decydujące są rzeczywiste prawa i obowiązki stron oraz to, czy osoba przyjmująca środki mogła nimi rozporządzać.

Użyczenie rachunku bankowego - dlaczego sama nazwa umowy nie wystarczy?

W języku potocznym często mówi się o użyczeniu rachunku bankowego. Z prawnego punktu widzenia jest to jednak określenie mylące. Użyczenie dotyczy rzeczy, a rachunek bankowy nie jest rzeczą w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Dodatkowo bank prowadzi rachunek dla jego posiadacza i to wobec posiadacza rachunku wykonuje dyspozycje płatnicze.

W orzecznictwie wskazywano, że powierzenie pieniędzy z możliwością ich używania nie jest klasycznym użyczeniem, lecz może być kwalifikowane jako depozyt nieprawidłowy. Takie stanowisko pojawia się m.in. w sprawie zakończonej wyrokiem NSA z 10 czerwca 2011 r., sygn. II FSK 1722/10, dotyczącym skutków przechowywania cudzych środków pieniężnych na rachunku bankowym.

Dlatego umowa zatytułowana jako użyczenie rachunku, korzystanie z konta albo grzecznościowe przyjęcie przelewu nie eliminuje ryzyka podatkowego. Organ podatkowy może ocenić, co faktycznie wydarzyło się z pieniędzmi. Jeżeli posiadacz rachunku mógł nimi dysponować, może zostać uznany za przechowawcę w ramach depozytu nieprawidłowego.

Konto innej osoby w działalności gospodarczej albo przy zajęciu komorniczym

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy przedsiębiorca chce przyjmować zapłaty od kontrahentów na konto członka rodziny, bo jego własny rachunek został zajęty przez komornika albo urząd. Takie rozwiązanie może zostać ocenione nie tylko pod kątem PCC, ale także jako próba utrudniania egzekucji, obejścia obowiązków podatkowych albo naruszenia obowiązków związanych z płatnościami firmowymi.

Przy działalności gospodarczej znaczenie ma również art. 19 Prawa przedsiębiorców. Płatności związane z działalnością powinny następować za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, jeżeli stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji przekracza ustawowy limit. Korzystanie z rachunku osoby trzeciej może więc utrudnić prawidłowe rozliczenia podatkowe, księgowanie przychodów, weryfikację kontrahentów oraz obronę przed zarzutem ukrywania majątku.

W takiej sytuacji lepiej rozwiązać problem źródłowo: ustalić zakres zajęcia, porozumieć się z wierzycielem lub komornikiem, otworzyć rachunek zgodnie z przepisami, wystąpić o ograniczenie egzekucji, skorzystać z rachunku firmowego dopuszczonego przez przepisy albo przeanalizować dopuszczalne formy płatności. Długotrwałe korzystanie z konta rodzica, małżonka lub innej osoby do własnych rozliczeń może stworzyć więcej problemów niż korzyści.

Jak bezpiecznie udokumentować przekazanie cudzych pieniędzy?

Jeżeli pieniądze już wpłynęły na rachunek, warto jak najszybciej uporządkować dokumenty. W praktyce przydatne są:

• pisemne oświadczenie właściciela pieniędzy, dlaczego przelew trafił na rachunek osoby trzeciej;
• potwierdzenie źródła środków, np. decyzja o odszkodowaniu, ugoda, umowa albo dyspozycja wypłaty;
• potwierdzenie przelewu przychodzącego i wychodzącego albo pokwitowanie odbioru gotówki;
• informacja, że posiadacz rachunku nie miał prawa zużyć pieniędzy na własne potrzeby;
• dowody, że środki nie zostały zatrzymane, mieszane z prywatnymi rozliczeniami ani wykorzystywane jako własne.

Przy większych kwotach warto rozważyć także wystąpienie o interpretację indywidualną w zakresie PCC. Interpretacja nie zmieni faktów, ale może zabezpieczyć podatnika, jeżeli opisze on rzeczywisty model działania i zastosuje się do otrzymanego stanowiska.

FAQ

Źródła

• Art. 845 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 1, art. 3, art. 4, art. 6, art. 7 i art. 10 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 50 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe.
• Art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
• Art. 16 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy.
• Wyrok NSA z 10 czerwca 2011 r., sygn. II FSK 1722/10.
• Wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2010 r., sygn. III SA/Po 108/10.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2003 r., sygn. I CK 329/02.