Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czym jest czynny żal?

Autor: Aleksander Słysz • Opublikowane: 24.03.2009

Czym jest tzw. czynny żal? Autor przedstawia w artykule instytucję czynnego żalu i wyjaśnia, jak skutecznie z niej korzystać.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podatnik jest „tylko” człowiekiem i jak każdy człowiek popełnia czasem błędy, na przykład takie, jak: nieterminowe złożenie deklaracji, złożenie źle wypełnionej deklaracji, nieterminowe wpłacenie podatku itp. Każdemu podatnikowi może, aczkolwiek nie powinna, zdarzyć się taka historia, szczególnie że nawet znawcy tematów podatkowych nie są w stanie znać się na wszystkich podatkach – tak szeroka to dziedzina. Nawet wśród doradców podatkowych łatwo zaobserwować, iż obecnie szukają specjalizacji w konkretnym zagadnieniu – podatku. Mamy zatem specjalistów od podatku od towarów i usług, od postępowań podatkowych, cła i akcyzy itd. Jak zatem w takim gąszczu przepisów ma się nie zgubić aktywny zawodowo podatnik, który musi znać się na wszystkim?

 

Za nieterminowe złożenie deklaracji, przykładowo PIT-23 (który należy złożyć w terminie płatności podatku, tj. 14 dni od dnia zbycia), możemy zostać surowo ukarani. Rodzaj i wysokość kary zależy od kwoty i kwalifikacji czynu, na ogół jednak grozić będzie kara grzywny przewidziana w art. 54 Kodeksu karnego skarbowego (Dz. U. 2007.111.765), który w § 1 stanowi, iż: „Podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie”. Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych.

 

Czynny żal

Instytucja czynnego żalu określona w art. 16 Kodeksu karnego skarbowego stanowi „zawór bezpieczeństwa” dla podatników, którzy swoje błędy chcą naprawić. Oczywiście nie zawsze czynny żal jest dopuszczalny.

 

Co do zasady nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Warunkiem jest między innymi, by w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym.

 

Zawiadomienie organu powinno zostać złożone na piśmie albo przekazane ustnie do protokołu.

 

Czym są „istotne okoliczności”, które należy ujawnić? Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie (II AKa 14/2004) „do istotnych okoliczności przestępstwa należą nie tylko te, które dotyczą zachowania wyłącznie osoby sprawcy ujawniającego przed organem powołanym do ścigania przestępstw osoby uczestniczące w popełnieniu przestępstwa, ale również te, które przedstawiają rolę każdego z uczestników przestępstwa, tj. ich sposób działania, świadomość przedsiębranych czynności i godzenia się na nie, czy w końcu zachowanie bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, a podane w tym względzie depozycje nie mogą ulegać zmianom o tak doniosłym znaczeniu, że nie pozwalają na poczynienie jednoznacznych ustaleń dotyczących zdarzenia będącego przedmiotem postępowania przygotowawczego, a następnie osądu w sprawie”.

 

Kiedy trudno będzie wyrazić czynny żal? Otóż wielu podatników dowiaduje się o nieprawidłowościach w swoich rozliczeniach od organów, to zaś utrudnia albo czasem uniemożliwia skorzystanie z instytucji czynnego żalu, gdyż zawiadomienie jest bezskuteczne, jeżeli zostało złożone:

 

  1. w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego;
  2. po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony.

 

Czynny żal będzie również bezskuteczny dla sprawcy, który:

 

  1. kierował wykonaniem ujawnionego czynu zabronionego;
  2. wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, polecił jej wykonanie ujawnionego czynu zabronionego;
  3. zorganizował grupę albo związek mający na celu popełnienie przestępstwa skarbowego albo taką grupą lub związkiem kierował, chyba że zawiadomienia, o którym mowa w § 1, dokonał ze wszystkimi członkami grupy lub związku;
  4. nakłaniał inną osobę do popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postępowania o ten czyn zabroniony.

 

Rozszerzeniem instytucji czynnego żalu lub – jak twierdzą niektórzy – innym jego rodzajem jest instytucja przewidziana przez ustawodawcę w art. 16a Kodeksu karnego skarbowego. Zgodnie z tym przepisem nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, kto złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości uiścił niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie.

 

To, czy korekta jest prawnie skuteczna, należy rozstrzygać na podstawie przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005.8.60) lub ustawy o kontroli skarbowej (Dz. U. 2004.8.65).

 

Zatem samo złożenie prawnie skutecznej korekty deklaracji i uiszczenie należności chroni podatnika, który nie ma obowiązku wyrażać czynnego żalu pisemnie. W pozostałych przypadkach zastosowanie znajduje omawiany art. 16, czyli podstawą niepodlegania odpowiedzialności jest pisemne zawiadomienie, ujawnienie istotnych okoliczności czynu (w szczególności osoby współdziałającej w jego popełnieniu) oraz uiszczenie w całości wymagalnej należność publicznoprawnej uszczuplonej popełnionym czynem zabronionym.

 

Podatnicy często pytają, co oznacza zwrot „nie podlega karze”? Oznacza on, że intencją ustawodawcy jest brak jakiejkolwiek kary dla skruszonego sprawcy, zatem postępowania karnego skarbowego nie wszczyna się, a wszczęte należy umorzyć.


Stan prawny obowiązujący na dzień 24.03.2009


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • siedem plus X =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »