Nieletni na rowerze po alkoholu – co grozi?

Jazda rowerem po alkoholu przez 16-latka – jaka podstawa prawna?

W przypadku osoby, która ma 16 lat, najważniejsze jest to, że sprawa nie jest oceniana tak samo jak u osoby dorosłej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich przepisy tej ustawy stosuje się w sprawach o czyny karalne popełnione przez osoby, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat.

Jazda rowerem po alkoholu może być czynem karalnym nieletniego, ponieważ art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich obejmuje również wybrane wykroczenia, w tym wykroczenie z art. 87 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Dlatego sprawę 16-latka rozpoznaje sąd rodzinny.

Warto odróżnić odpowiedzialność nieletniego od odpowiedzialności osoby dorosłej. Dorosły odpowiadałby na podstawie Kodeksu wykroczeń i mógłby zostać ukarany grzywną lub aresztem. Wobec nieletniego sąd rodzinny stosuje przede wszystkim środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze na podstawie art. 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Stan po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości

Przy takich sprawach trzeba dokładnie sprawdzić protokół badania trzeźwości. W praktyce alkomat najczęściej pokazuje wynik w mg/dm3 alkoholu w wydychanym powietrzu, a nie w promilach. Promile odnoszą się do stężenia alkoholu we krwi.

Zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi albo prowadzi do stężenia od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza.

Stan nietrzeźwości określa art. 115 § 16 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Zachodzi on wtedy, gdy zawartość alkoholu przekracza 0,5‰ we krwi albo przekracza 0,25 mg alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza, albo prowadzi do takiego stężenia.

Jeżeli w protokole widnieje wynik 0,23 mg/dm3 w wydychanym powietrzu, jest to stan po użyciu alkoholu, bo mieści się w granicach od 0,1 do 0,25 mg/dm3. Jeżeli natomiast wpisano 0,23‰, również chodzi o stan po użyciu alkoholu, ale jest to inna jednostka i inna wartość przeliczeniowa. Ta różnica ma znaczenie dowodowe i warto ją wyjaśnić przed sądem.

Czy jazda rowerem po alkoholu jest przestępstwem?

Sama jazda rowerem po alkoholu nie jest obecnie przestępstwem z art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, ponieważ ten przepis dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego. Rower jest pojazdem innym niż mechaniczny.

Nie oznacza to jednak braku odpowiedzialności. W przypadku osoby dorosłej prowadzenie roweru w stanie po użyciu alkoholu na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu stanowi wykroczenie z art. 87 § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Prowadzenie roweru w stanie nietrzeźwości stanowi wykroczenie z art. 87 § 1a Kodeksu wykroczeń.

W przypadku 16-latka ten sam czyn jest oceniany przez sąd rodzinny jako czyn karalny w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Jakie środki może zastosować sąd rodzinny?

Sąd rodzinny nie wymierza nieletniemu typowej kary grzywny ani aresztu przewidzianej dla osoby dorosłej w art. 87 Kodeksu wykroczeń. Zamiast tego może zastosować środki wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Na podstawie art. 7 tej ustawy sąd rodzinny może w szczególności:

• udzielić nieletniemu upomnienia,
• zobowiązać go do określonego postępowania, np. do przeproszenia, podjęcia nauki, uczestniczenia w zajęciach wychowawczych albo powstrzymania się od używania alkoholu,
• ustanowić nadzór odpowiedzialny rodziców albo opiekuna,
• ustanowić nadzór kuratora sądowego,
• skierować nieletniego do ośrodka kuratorskiego albo do organizacji zajmującej się pracą z nieletnimi,
• orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju.

Dobór środka zależy od okoliczności sprawy: wieku dziecka, dotychczasowego zachowania, sytuacji rodzinnej, wyniku badania, miejsca jazdy, zagrożenia w ruchu oraz tego, czy był to incydent, czy element szerszego problemu wychowawczego.

Czy sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów?

Tak. W sprawie nieletniego podstawą takiego środka jest art. 7 pkt 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Przepis ten pozwala sądowi rodzinnemu orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju.

Zakaz nie musi automatycznie obejmować samochodów osobowych. Sąd powinien ustalić, jaki zakres zakazu jest potrzebny w konkretnej sprawie. Przy jednorazowej jeździe rowerem po użyciu alkoholu obrona może wnosić, aby ewentualny zakaz dotyczył tylko rowerów albo aby sąd odstąpił od zakazu i zastosował łagodniejsze środki wychowawcze.

Inaczej wygląda sytuacja osoby dorosłej. Wobec dorosłego sprawcy prowadzącego rower w stanie po użyciu alkoholu sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 87 § 4 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli zakaz jest orzekany w sprawie o wykroczenie, jego okres wynosi od 6 miesięcy do 3 lat zgodnie z art. 29 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Zakaz prowadzenia pojazdów może mieć praktyczne znaczenie także wtedy, gdy nieletni nie ma jeszcze prawa jazdy. Jeżeli zakaz obejmie pojazdy mechaniczne, może utrudnić albo opóźnić uzyskanie uprawnień w czasie obowiązywania zakazu. Dlatego wniosek o precyzyjne ograniczenie zakresu zakazu jest często istotny.

Co można podnosić przed sądem rodzinnym?

W sprawie 16-latka warto skupić się na okolicznościach istotnych z punktu widzenia wychowawczego celu postępowania. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich w sprawach nieletnich należy kierować się przede wszystkim dobrem nieletniego i dążyć do osiągnięcia korzystnych zmian w jego osobowości i zachowaniu.

Praktycznie można wskazywać zwłaszcza na:

• niski albo graniczny wynik badania, jeżeli mieści się blisko dolnej granicy stanu po użyciu alkoholu,
• brak wcześniejszych problemów z prawem lub demoralizacją,
• dobrą opinię ze szkoły,
• reakcję rodziców po zdarzeniu, np. rozmowę, kontrolę, udział w zajęciach profilaktycznych,
• krótki dystans jazdy i brak stworzenia realnego zagrożenia, jeżeli tak było,
• gotowość nieletniego do przyznania się do błędu i zmiany zachowania.

Nie należy jednak bagatelizować sprawy. Jazda rowerem po alkoholu może być potraktowana jako sygnał problemu wychowawczego, zwłaszcza gdy wystąpiła w nocy, w ruchliwym miejscu, po wcześniejszym spożywaniu alkoholu z rówieśnikami albo gdy nieletni był już wcześniej notowany przez policję.

Czy sprawa trafi do KRK?

W sprawach nieletnich trzeba odróżnić skazanie od zastosowania środka wychowawczego. Orzeczenie sądu rodzinnego wobec nieletniego nie jest typowym skazaniem za przestępstwo albo wykroczenie, ale informacje o nieletnich mogą być przetwarzane w Krajowym Rejestrze Karnym na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym w rejestrze gromadzi się m.in. dane o nieletnich, wobec których prawomocnie orzeczono środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze. Zakres ujawniania takich danych zależy od tego, kto występuje o informację, w jakim celu i na jakiej podstawie prawnej.

W praktyce zwykła sprawa o jednorazową jazdę rowerem po użyciu alkoholu nie powinna być utożsamiana z karalnością jak u dorosłego sprawcy przestępstwa. Jeżeli jednak rodzic potrzebuje zaświadczenia do szkoły, pracy, praktyk zawodowych albo rekrutacji, warto sprawdzić, jaki dokładnie zakres informacji ma obejmować zapytanie do KRK.

FAQ

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b, art. 3 ust. 1, art. 6 oraz art. 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
• Art. 87 § 1a, art. 87 § 2, art. 87 § 4 oraz art. 29 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 115 § 16 oraz art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
• Art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.