Wycinka drzew na terenie ROD bez zezwolenia

Kiedy wycinka drzewa w ROD wymaga zezwolenia?

Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości albo jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości, co do zasady za zgodą właściciela tej nieruchomości. Zezwolenie wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta na podstawie art. 83a ust. 1 tej ustawy. Jeżeli nieruchomość jest wpisana do rejestru zabytków, właściwy jest wojewódzki konserwator zabytków na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o ochronie przyrody.

W rodzinnych ogrodach działkowych trzeba odróżnić teren ogólny ogrodu od indywidualnej działki. Prawo do działki powstaje najczęściej na podstawie umowy dzierżawy działkowej, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Jednocześnie art. 30 ust. 2 tej ustawy stanowi, że nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce, wykonane lub nabyte ze środków finansowych działkowca, stanowią jego własność. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde drzewo można usunąć bez procedury z ustawy o ochronie przyrody.

W praktyce przed wycinką należy sprawdzić co najmniej trzy kwestie: kto faktycznie włada terenem, czy drzewo rośnie na działce indywidualnej czy na części wspólnej ogrodu oraz czy drzewo mieści się w ustawowych wyjątkach od obowiązku uzyskania zezwolenia.

Wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia

Nie każda wycinka wymaga zezwolenia. Najważniejsze wyjątki wynikają z art. 83f ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Przykładowo zezwolenia nie wymaga usuwanie drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza limitów wskazanych w art. 83f ust. 1 pkt 3 tej ustawy: 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego, 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego oraz 50 cm dla pozostałych gatunków drzew.

Znaczenie może mieć także art. 83f ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody, dotyczący drzew i krzewów owocowych. Trzeba jednak uważać na wyjątki od tego wyjątku, zwłaszcza gdy teren jest objęty ochroną konserwatorską albo spełnia szczególne funkcje zieleni. W razie wątpliwości bezpieczniej jest uzyskać pisemne stanowisko właściwego organu przed rozpoczęciem prac.

Osobny tryb zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4-20 ustawy o ochronie przyrody, dotyczy właścicieli nieruchomości będących osobami fizycznymi, gdy usunięcie drzewa następuje na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ten tryb nie rozwiązuje zwykle problemu stowarzyszenia ogrodowego jako osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej zarządzającej terenem ogrodu.

Czy stowarzyszenie może być posiadaczem terenu?

Tak, jest to możliwe, ale zależy od konkretnego stanu faktycznego. Art. 336 Kodeksu cywilnego stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto faktycznie włada nią jak właściciel, czyli posiadacz samoistny, jak i ten, kto faktycznie włada nią jak użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą, czyli posiadacz zależny.

Jeżeli stowarzyszenie ogrodowe od dłuższego czasu faktycznie zarządza terenem, pobiera opłaty, organizuje prace porządkowe, zawiera umowy z wykonawcami, wydaje polecenia działkowcom i zachowuje się jak podmiot władający terenem, organ może badać, czy jest ono posiadaczem zależnym. Nie jest rozstrzygające samo to, że nieruchomość formalnie należy do Skarbu Państwa albo pozostaje w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu.

W grę może wchodzić także użyczenie. Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy przez czas oznaczony albo nieoznaczony. Art. 712 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, biorący może używać rzeczy w sposób odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu. Umowa użyczenia nie wymaga co do zasady szczególnej formy, więc w praktyce organ może badać także zachowania stron i dokumenty, a nie tylko formalną umowę.

Kto odpowiada za wycinkę bez zezwolenia?

Podstawą kary jest art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody. Przepis ten przewiduje administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia. Nie jest to grzywna w rozumieniu prawa karnego ani wykroczeniowego, lecz sankcja administracyjna nakładana w decyzji administracyjnej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że kara za usunięcie drzew bez zezwolenia powinna być kierowana do podmiotu, który był uprawniony do wystąpienia o zezwolenie i który usunął drzewa albo zlecił ich usunięcie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2320/10, wskazał, że nie ma podstaw do wymierzenia kary pieniężnej osobie trzeciej, która nie jest uprawniona do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew z cudzej nieruchomości. Pogląd ten nadal ma znaczenie praktyczne przy ustalaniu adresata decyzji.

Jeżeli więc stowarzyszenie samo zleciło wycinkę i faktycznie władało terenem, ryzyko odpowiedzialności administracyjnej jest realne. Jeżeli natomiast wycinkę wykonała osoba trzecia bez wiedzy i zgody podmiotu władającego terenem, organ powinien ustalić rzeczywistego sprawcę oraz to, czy można w ogóle przypisać odpowiedzialność administracyjną posiadaczowi. Taka sytuacja może dodatkowo rodzić roszczenia cywilne, a w skrajnych przypadkach również odpowiedzialność karną za zniszczenie mienia na podstawie art. 288 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli spełnione są przesłanki tego przestępstwa.

Wysokość kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia

Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia wynosi dwukrotność opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu. Opłata jest ustalana według zasad z art. 85 ustawy o ochronie przyrody, w szczególności z uwzględnieniem obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm i stawki zależnej od gatunku drzewa.

Stawki opłat określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów. Dlatego w praktyce kara może być bardzo wysoka, zwłaszcza gdy usunięto kilka dojrzałych drzew.

Co powinien ustalić organ administracji?

Organ nie może automatycznie nałożyć kary tylko dlatego, że wycinka miała miejsce na określonym terenie. Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ma obowiązek podjąć czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje organowi wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a art. 80 tego kodeksu wymaga oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

W decyzji organ powinien wykazać między innymi: kto zlecił albo wykonał wycinkę, czy dany podmiot był posiadaczem nieruchomości lub innym uprawnionym podmiotem, czy drzewa wymagały zezwolenia, jakie były ich gatunki i obwody, czy istniały ustawowe wyjątki oraz jak obliczono karę. Uzasadnienie decyzji musi spełniać wymagania art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli decyzja jest niekorzystna, odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Wynika to z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jakie argumenty może podnieść stowarzyszenie?

Linia obrony zależy od dokumentów i faktów. Stowarzyszenie może wskazywać, że nie było posiadaczem terenu, jeżeli faktycznie nie władało nieruchomością i nie mogło wystąpić o zezwolenie. Może też wykazywać, że wycinka dotyczyła drzew objętych wyjątkiem z art. 83f ustawy o ochronie przyrody albo że organ błędnie ustalił gatunki, obwody lub liczbę drzew.

Jeżeli stowarzyszenie zleciło prace, ale działało w przekonaniu, że drzewa nie wymagają zezwolenia, sam błąd co do prawa zwykle nie uchyla odpowiedzialności administracyjnej. Może jednak mieć znaczenie przy ocenie prawidłowości postępowania dowodowego, zwłaszcza gdy organ nie zweryfikował, czy rzeczywiście istniał obowiązek uzyskania zezwolenia.

Warto zgromadzić uchwały zarządu, umowy z wykonawcą, mapy ogrodu, dokumenty dotyczące tytułu prawnego do gruntu, korespondencję z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, zdjęcia pni, protokoły oględzin oraz informacje o gatunkach i obwodach drzew. Jeżeli organ nie przeprowadził oględzin albo oparł się na niepełnych danych, można to podnieść w odwołaniu.

FAQ

Czy brak formalnego przekazania gruntu wyklucza odpowiedzialność stowarzyszenia?

Nie zawsze. Na podstawie art. 336 Kodeksu cywilnego posiadanie wynika z faktycznego władania rzeczą. Jeżeli stowarzyszenie realnie zarządza terenem, pobiera opłaty i zleca prace, organ może badać, czy jest posiadaczem zależnym, nawet jeżeli formalny stan prawny gruntu jest nieuporządkowany.

Czy za wycinkę bez zezwolenia grozi grzywna?

Podstawową sankcją z ustawy o ochronie przyrody jest administracyjna kara pieniężna z art. 88 ust. 1 pkt 1, a nie grzywna. Odpowiedzialność karna albo wykroczeniowa może pojawić się dodatkowo w szczególnych sytuacjach, na przykład przy zniszczeniu cudzego mienia.

Czy chore albo uschnięte drzewo można wyciąć bez zezwolenia?

Nie należy zakładać tego automatycznie. Jeżeli drzewo nie mieści się w wyjątkach z art. 83f ustawy o ochronie przyrody, co do zasady potrzebne jest zezwolenie. Stan drzewa może mieć znaczenie w postępowaniu, ale sam fakt choroby nie zawsze zwalnia z obowiązku uzyskania decyzji.

Kto wydaje zezwolenie na wycinkę drzewa?

Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zezwolenie wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Jeżeli nieruchomość jest wpisana do rejestru zabytków, właściwy jest wojewódzki konserwator zabytków na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji o karze?

Należy sprawdzić datę doręczenia decyzji, ponieważ odwołanie wnosi się w terminie 14 dni zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odwołaniu warto zakwestionować błędne ustalenia co do sprawcy, posiadania, wymogu zezwolenia, gatunku i obwodu drzew oraz sposobu obliczenia kary.

Źródła

• Art. 83, art. 83a, art. 83f, art. 85, art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
• Art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych.
• Art. 336, art. 710 i art. 712 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 129 § 1-2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 288 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2320/10.