Umowa na wywóz nieczystości a nieużywany dom

Na czym polega obowiązek właściciela nieruchomości?

Podstawowe obowiązki właściciela nieruchomości wynikają z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy właściciel ma zapewnić przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, a gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażyć nieruchomość w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych albo w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniające wymagania przepisów odrębnych.

Jeżeli nieruchomość ma przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania przepisów odrębnych, art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy zwalnia z obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Nie oznacza to jednak braku obowiązków. Art. 5 ust. 1 pkt 3a nakazuje gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych albo osadnikach w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków, a art. 5 ust. 1 pkt 3b nakazuje pozbywanie się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych w sposób zgodny z ustawą oraz przepisami odrębnymi.

W praktyce oznacza to, że właściciel nie może odprowadzać ścieków do gruntu, rowu, cieku wodnego, starej studni, drenażu nieprzeznaczonego do oczyszczania ścieków ani do nieszczelnego zbiornika. Jeżeli dom jest używany i powstają w nim ścieki bytowe, właściciel musi mieć legalny sposób ich gromadzenia i usuwania.

Czy zawsze trzeba mieć umowę na wywóz nieczystości?

Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi, że właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, są obowiązani udokumentować korzystanie z usług gminnej jednostki organizacyjnej albo przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transport nieczystości ciekłych. Dokumentuje się to przez okazanie umowy oraz dowodów uiszczania opłat za te usługi. Powiązanym zagadnieniem jest wezwanie z gminy o dowody wywozu nieczystości.

Istotne jest sformułowanie: właściciele, którzy pozbywają się nieczystości ciekłych. Jeżeli nieruchomość jest faktycznie nieużywana, nie ma poboru wody, nikt w niej nie mieszka, nie działa toaleta, łazienka ani kuchnia, a ścieki rzeczywiście nie powstają, właściciel może bronić stanowiska, że nie ma czego wywozić. Nie jest to jednak automatyczne zwolnienie. W razie kontroli trzeba wykazać fakty, na które właściciel się powołuje.

Takie podejście znajduje oparcie w orzecznictwie. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Gl 1494/23, wskazano, że obowiązek z art. 6 ustawy może zostać nałożony na podmiot, który jest właścicielem w rozumieniu ustawy, jednocześnie pozbywa się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych oraz nie zawarł stosownej umowy.

Nie należy jednak traktować tego wyroku jako prostego sposobu na uniknięcie umowy. Jeżeli z okoliczności wynika, że nieruchomość jest choćby okresowo użytkowana, a instalacja sanitarna działa, gmina może oczekiwać umowy oraz rachunków za wywóz nieczystości ciekłych. Wątpliwości najczęściej pojawiają się przy domkach letniskowych, budynkach dziedziczonych, pustostanach oraz starych budynkach bez pełnej dokumentacji.

Jakie dokumenty pokazać podczas kontroli?

Kontrola gminy najczęściej obejmuje sprawdzenie, czy właściciel ma umowę z uprawnioną firmą oraz dowody zapłaty za opróżnianie zbiornika bezodpływowego albo osadnika w instalacji przydomowej oczyszczalni. Podstawą żądania tych dokumentów jest art. 6 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Nadzór nad realizacją obowiązków z art. 5 ust. 1-4 sprawuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta na podstawie art. 5 ust. 6 tej ustawy.

Gmina może także korzystać z uprawnień kontrolnych wynikających z art. 379 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Przepis ten pozwala marszałkowi województwa, staroście, wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta sprawować kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie swojej właściwości. Osoby upoważnione do kontroli mogą, w zakresie wskazanym w art. 379 ust. 3 Prawa ochrony środowiska, wstępować na teren nieruchomości, przeprowadzać badania lub inne czynności kontrolne, żądać pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywać do okazania dokumentów.

Jeżeli dom jest nieużywany, warto przygotować nie tylko oświadczenie, ale również obiektywne dowody. Przydatne mogą być: odczyty wodomierza, faktury pokazujące zerowe zużycie wody, potwierdzenie zamknięcia przyłącza, dokumenty od przedsiębiorstwa wodociągowego, zdjęcia odłączonych instalacji, informacja o braku zameldowanych osób, niskie albo zerowe zużycie energii, protokół z oględzin budynku oraz dowody, że nieruchomość nie jest wynajmowana ani wykorzystywana sezonowo.

Co grozi za brak umowy albo brak dowodów wywozu?

Jeżeli właściciel nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, podlega karze grzywny na podstawie art. 10 ust. 2 tej ustawy. Jeżeli natomiast nie udokumentuje korzystania z usług w sposób wymagany przez art. 6 ust. 1, może odpowiadać na podstawie art. 10 ust. 2b tej ustawy.

Wysokość grzywny zależy od trybu sprawy. W postępowaniu mandatowym zasadą jest mandat do 500 zł, co wynika z art. 96 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna za wykroczenie co do zasady mieści się w granicach od 20 zł do 5000 zł na podstawie art. 24 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.

Oprócz grzywny gmina może zastosować tryb z art. 6 ust. 6-12 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Jeżeli właściciel nie zawarł umowy albo nie przedstawia dowodów opłat, gmina organizuje opróżnianie zbiornika bezodpływowego lub osadnika w instalacji przydomowej oczyszczalni. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wydaje decyzję ustalającą obowiązek uiszczania opłat, ich wysokość, terminy oraz sposób udostępniania zbiornika do opróżnienia. Decyzja jest wydawana na rok i może zostać przedłużona, jeżeli właściciel nadal nie wykaże zawarcia umowy.

Stary dom bez szamba, co zrobić?

Jeżeli dom ma około 200 lat i nie ma zbiornika bezodpływowego, przydomowej oczyszczalni ani przyłącza kanalizacyjnego, najważniejsze jest ustalenie, czy budynek jest faktycznie użytkowany i czy powstają w nim ścieki bytowe. Sam wiek budynku nie zwalnia z obowiązków wynikających z art. 5 ust. 1 pkt 2, 3a i 3b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Jeżeli budynek nie ma czynnej instalacji wodnej, toalety, łazienki ani kuchni i nikt w nim nie mieszka, właściciel powinien zgromadzić dowody braku użytkowania. W takim stanie faktycznym można argumentować, że nie powstają nieczystości ciekłe, a więc nie ma obowiązku wykazywania regularnego opróżniania zbiornika, którego nie ma. Trzeba jednak liczyć się z tym, że gmina może żądać wyjaśnień i przeprowadzić oględziny.

Jeżeli natomiast dom jest używany, nawet okazjonalnie, a osoby korzystające z nieruchomości używają wody i urządzeń sanitarnych, brak legalnego sposobu gromadzenia ścieków jest poważnym problemem. W takim przypadku należy rozważyć przyłączenie do kanalizacji, budowę szczelnego zbiornika bezodpływowego albo przydomowej oczyszczalni, zależnie od warunków technicznych, miejscowego planu, regulaminu utrzymania czystości i porządku w gminie oraz przepisów budowlanych.

Jeżeli gmina nakazuje wykonanie określonych obowiązków, podstawą może być art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z tym przepisem w razie stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1-4, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Wykonanie takiej decyzji może podlegać egzekucji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 9 tej ustawy oraz ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jak przygotować się do kontroli i ograniczyć ryzyko mandatu?

Przede wszystkim trzeba ustalić rzeczywisty stan nieruchomości. Jeżeli dom jest używany, najbezpieczniej zawrzeć umowę z przedsiębiorcą posiadającym zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i zachowywać rachunki. Częstotliwość wywozu powinna odpowiadać pojemności zbiornika, liczbie użytkowników, zużyciu wody oraz wymaganiom regulaminu utrzymania czystości i porządku w danej gminie, uchwalanego na podstawie art. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Jeżeli dom jest nieużywany, warto przygotować krótkie pisemne wyjaśnienie i załączniki: odczyty wodomierza, potwierdzenia zerowego poboru wody, zdjęcia instalacji, informację o braku zamieszkania, dokumenty o zamknięciu przyłącza albo protokół od przedsiębiorstwa wodociągowego. W protokole kontroli należy dopilnować, aby znalazły się fakty korzystne dla właściciela, na przykład brak czynnej toalety, brak poboru wody albo brak mieszkańców.

Nie warto podpisywać oświadczeń, z którymi właściciel się nie zgadza. Można dopisać uwagi do protokołu i wskazać, że nieruchomość nie jest użytkowana, a nieczystości ciekłe nie powstają. Jeżeli urzędnik proponuje mandat, właściciel może go odmówić, ale trzeba pamiętać, że odmowa może skutkować skierowaniem wniosku o ukaranie do sądu.

FAQ

Czy zerowe zużycie wody zwalnia z umowy na wywóz nieczystości?

Zerowe zużycie wody nie zwalnia automatycznie, ale jest ważnym dowodem. Jeżeli z innych okoliczności wynika, że dom jest nieużywany i ścieki nie powstają, właściciel może powoływać się na brak obowiązku dokumentowania wywozu na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Czy gmina może żądać rachunków za wywóz szamba?

Tak. Art. 6 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wymaga okazania umowy i dowodów uiszczania opłat. Same ustne wyjaśnienia zwykle nie wystarczą, jeżeli nieruchomość jest użytkowana i powstają ścieki.

Co zrobić, gdy dom nie ma szamba i nie jest używany?

Należy zebrać dowody braku użytkowania, zwłaszcza dokumenty dotyczące wody, energii i instalacji sanitarnych. Jeżeli budynek ma być ponownie używany, trzeba wcześniej zapewnić legalne odprowadzanie lub gromadzenie ścieków zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Czy można odmówić przyjęcia mandatu?

Tak, mandat można odmówić. Wtedy organ może skierować wniosek o ukaranie do sądu. Decyzję warto podjąć po ocenie dowodów, bo sąd może nałożyć grzywnę w granicach wynikających z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Czy umowa musi być zawarta z dowolną firmą asenizacyjną?

Nie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy umowa powinna dotyczyć usług wykonywanych przez gminną jednostkę organizacyjną albo przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transport nieczystości ciekłych.

Podsumowanie

Obowiązek posiadania umowy i rachunków za wywóz nieczystości ciekłych zależy od rzeczywistego korzystania z nieruchomości. Jeżeli ścieki powstają, właściciel powinien mieć legalny zbiornik albo oczyszczalnię oraz dokumenty potwierdzające odbiór nieczystości przez uprawniony podmiot. Jeżeli dom jest faktycznie pusty i nieużywany, można bronić się przed zarzutem braku wywozu, ale trzeba przedstawić konkretne dowody.

Największe ryzyko dotyczy sytuacji, w których budynek jest używany, a właściciel nie ma ani kanalizacji, ani szczelnego zbiornika, ani przydomowej oczyszczalni. Wtedy możliwa jest grzywna, decyzja nakazująca wykonanie obowiązków oraz zorganizowanie przez gminę wywozu zastępczego na koszt właściciela.

Źródła

1. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w szczególności art. 4, art. 5 ust. 1 pkt 2, 3a i 3b, art. 5 ust. 6-9, art. 6 ust. 1 i ust. 6-12 oraz art. 10 ust. 2 i 2b - ISAP.

2. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, art. 379 ust. 1-3 - ISAP.

3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 96 § 1 - ISAP.

4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, art. 24 § 1 - ISAP.

5. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Gl 1494/23.