Czy wodociągi mogą wymusić wymianę wodomierza na radiowy?

Czego rzeczywiście dotyczą przepisy o zdalnym odczycie?

Najczęściej przywoływanym przepisem w takich sprawach jest art. 45a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 45a ust. 7 tej ustawy, jeżeli miejsce zainstalowania układu pomiarowo-rozliczeniowego służącego do rozliczeń kosztów zakupu ciepła lub chłodu jest wspólne dla dwóch lub więcej budynków wielolokalowych albo dwóch lub więcej grup lokali lub lokali, właściciele albo zarządcy tych budynków lub lokali są obowiązani wyposażyć budynki i grupy lokali w ciepłomierze, a lokale, o ile jest to technicznie wykonalne i opłacalne, w ciepłomierze lub podzielniki kosztów ogrzewania oraz w wodomierze do pomiaru ciepłej wody użytkowej posiadające funkcję zdalnego odczytu.

Art. 45a ust. 7a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne przewiduje podobny obowiązek w budynkach z instalacją ogrzewczą wodną zasilaną z sieci ciepłowniczej albo w budynkach mających więcej niż jedno mieszkanie lub lokal użytkowy zasilanych z kotłowni. Przepis wymienia: ciepłomierz dla budynku, ciepłomierze lub podzielniki kosztów ogrzewania dla lokali, wodomierze do pomiaru ciepłej wody użytkowej dla lokali oraz urządzenie do pomiaru ilości zużytego paliwa w kotłowni.

Ważne jest to, że art. 45a ust. 7 i 7a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne odnosi się do rozliczania ciepła, chłodu i ciepłej wody użytkowej. Nie wynika z niego samodzielny, powszechny nakaz wymiany wodomierzy zimnej wody na liczniki radiowe.

Czy dyrektywa UE wymusza radiowe wodomierze zimnej wody?

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE dotyczy efektywności energetycznej. Jej celem jest m.in. lepsze informowanie odbiorców o zużyciu energii cieplnej i ciepłej wody użytkowej. Z tego powodu została wdrożona do polskiego prawa przede wszystkim przez przepisy dotyczące ciepła, chłodu i ciepłej wody użytkowej.

Nie oznacza to, że każde żądanie wymiany wodomierza zimnej wody jest bezprawne. Oznacza natomiast, że samo powołanie się przez wodociągi, spółdzielnię albo zarządcę na dyrektywę energetyczną i art. 45a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne nie wystarcza do wykazania ustawowego obowiązku wymiany wodomierza zimnej wody w lokalu na urządzenie radiowe.

Jeżeli pismo od zarządcy mówi ogólnie o przepisach Unii Europejskiej, warto zażądać doprecyzowania: czy chodzi o wodomierz ciepłej wody użytkowej, wodomierz zimnej wody lokalowy, czy wodomierz główny. Od tego zależy ocena prawna.

Wodomierz główny a licznik lokalowy - to nie to samo

W sprawach wodociągowych trzeba odróżnić wodomierz główny od wodomierzy lokalowych. Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wodomierz główny to przyrząd pomiarowy mierzący ilość pobranej wody, znajdujący się na każdym przyłączu wodociągowym.

Art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków stanowi, że ilość wody dostarczonej do nieruchomości ustala się na podstawie wskazania wodomierza głównego, a w przypadku jego braku - w oparciu o przeciętne normy zużycia wody. To jest przepis dotyczący rozliczenia między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług.

Jeżeli wodociągi wymieniają wodomierz główny, podstawy należy szukać przede wszystkim w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, w umowie o zaopatrzenie w wodę, w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków uchwalonym przez radę gminy oraz w przepisach metrologicznych. Inaczej ocenia się natomiast liczniki lokalowe montowane wewnątrz mieszkań, które służą najczęściej do wewnętrznych rozliczeń w spółdzielni, wspólnocie albo u zarządcy.

Przy wodomierzu głównym istotne może być także to, kto odpowiada za przyłącze i gdzie faktycznie znajduje się urządzenie. Jeżeli licznik jest elementem instalacji objętej obowiązkami odbiorcy, znaczenie mają również postanowienia umowy i lokalnego regulaminu.

Kto ponosi koszty wymiany i legalizacji wodomierza?

Art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przewiduje, że koszty zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego pokrywa przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a urządzenia pomiarowego - odbiorca usług. W praktyce trzeba więc najpierw ustalić, czy chodzi o wodomierz główny na przyłączu, czy o licznik lokalowy służący rozliczeniu kosztów w budynku.

Wodomierze jako przyrządy pomiarowe podlegają prawnej kontroli metrologicznej. Wynika to z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach oraz z rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli. Okresy ważności legalizacji określa rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 marca 2019 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych. Dla wodomierzy okres ten wynosi co do zasady 5 lat, ale sposób liczenia terminu należy sprawdzić według cech legalizacyjnych i dokumentów konkretnego urządzenia.

Jeżeli legalizacja wygasła, zarządca lub przedsiębiorstwo wodociągowe ma znacznie mocniejszy argument za wymianą urządzenia. W takiej sytuacji spór nie dotyczy już tego, czy licznik trzeba wymienić, lecz tego, czy koniecznie musi to być model radiowy oraz kto pokrywa koszt wymiany.

Czy spółdzielnia może naliczać ryczałt za wodę po odmowie wymiany?

Spółdzielnia mieszkaniowa rozlicza koszty eksploatacji nieruchomości na podstawie art. 4 ust. 1, 1¹, 2 i 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Wspólnota mieszkaniowa opiera się natomiast m.in. na art. 12 ust. 2 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Z tych przepisów wynika obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania nieruchomości, w tym w kosztach mediów, ale szczegółowy sposób rozliczania wody powinien wynikać z regulaminu, uchwały albo statutu.

Ryczałt nie powinien być stosowany tylko dlatego, że mieszkaniec zadaje pytania albo żąda podstawy prawnej. Może być jednak dopuszczalny, jeżeli regulamin rozliczania wody przewiduje takie rozliczenie w konkretnych przypadkach, np. przy braku ważnej legalizacji licznika, uszkodzeniu plomb, braku odczytu, odmowie udostępnienia lokalu albo braku możliwości rozliczenia na podstawie wskazań wodomierza.

Jeżeli zarządca zapowiada ryczałt w wysokości 8 m³ miesięcznie, należy sprawdzić, czy taka ilość wynika z obowiązującego regulaminu, uchwały organu spółdzielni albo zasad rozliczeń obowiązujących w danej nieruchomości. Jeżeli nie ma takiej podstawy, można kwestionować naliczenie opłat jako dowolne.

Czy można odmówić montażu licznika radiowego?

Można zakwestionować podstawę prawną wymiany, ale nie każda odmowa będzie skuteczna i bezpieczna. Jeżeli chodzi o wodomierz główny, art. 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przyznaje osobom reprezentującym przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego m.in. w celach związanych z urządzeniami wodociągowymi, kontrolą, odczytem, montażem albo demontażem wodomierza głównego. Szczegółowy zakres uprawnień trzeba ocenić według konkretnej sytuacji i lokalizacji urządzenia.

Jeżeli chodzi o licznik lokalowy w mieszkaniu, spółdzielnia albo wspólnota nie może powołać się wprost na art. 45a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, jeżeli wymiana dotyczy wyłącznie zimnej wody. Może natomiast wskazywać na potrzebę jednolitego systemu odczytów, ograniczenie kosztów, zapobieganie błędom w rozliczeniach, ważność legalizacji albo obowiązujący regulamin. Taka argumentacja ma znaczenie praktyczne, ale powinna być osadzona w konkretnych dokumentach wewnętrznych.

Jeżeli urządzenie ma funkcję zdalnego odczytu, nadal musi być legalnym przyrządem pomiarowym. W razie wątpliwości można pytać o legalizację, zatwierdzenie typu lub ocenę zgodności. Szerzej problem pokazuje sprawa dotycząca tego, kiedy dany przyrząd może być stosowany do rozliczeń.

Jak napisać pismo do wodociągów albo spółdzielni?

Najlepiej nie ograniczać się do ustnej rozmowy. W piśmie warto wskazać, że nie odmawia się współpracy co do zasady, lecz żąda się wykazania podstawy prawnej i rozliczeniowej. Pismo powinno zawierać:

• prośbę o wskazanie, czy wymiana dotyczy wodomierza głównego, czy wodomierza lokalowego,
• żądanie podania konkretnej podstawy prawnej: artykułu ustawy, regulaminu, statutu, uchwały albo postanowienia umowy,
• pytanie, czy dotychczasowy licznik ma ważną legalizację i kiedy ona upływa,
• pytanie, kto poniesie koszt zakupu, montażu, legalizacji i późniejszej obsługi urządzenia,
• żądanie wskazania podstawy naliczenia ryczałtu, w tym konkretnej stawki albo normy zużycia,
• prośbę o informację, jakie dane będą zbierane przy odczycie radiowym i kto będzie ich administratorem.

Jeżeli zarządca nie odpowie albo naliczy opłaty mimo braku podstawy, można złożyć reklamację, odwołanie w trybie przewidzianym w statucie spółdzielni, skargę do rady nadzorczej spółdzielni, a w sporach konsumenckich także skorzystać z pomocy miejskiego albo powiatowego rzecznika konsumentów. W sprawach dotyczących przedsiębiorstwa wodociągowego znaczenie może mieć również lokalny regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz umowa o zaopatrzenie w wodę.

FAQ

Czy Prawo energetyczne nakazuje wymianę wodomierza zimnej wody na radiowy?

Nie wprost. Art. 45a ust. 7 i 7a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne dotyczy ciepła, chłodu, podzielników kosztów ogrzewania oraz wodomierzy ciepłej wody użytkowej. Nie jest samodzielną podstawą do obowiązkowej wymiany wodomierzy zimnej wody w lokalach.

Czy spółdzielnia może wprowadzić jeden system liczników radiowych?

Może dążyć do jednolitego systemu rozliczeń, ale powinna oprzeć się na statucie, regulaminie rozliczania mediów, uchwale właściwego organu albo umowie. Mieszkaniec ma prawo żądać wskazania konkretnej podstawy i zasad ponoszenia kosztów.

Czy odmowa montażu zawsze oznacza rozliczenie ryczałtowe?

Nie zawsze. Ryczałt powinien wynikać z obowiązujących zasad rozliczania, np. regulaminu spółdzielni lub wspólnoty. Jeżeli zarządca nie potrafi wskazać podstawy i sposobu wyliczenia ryczałtu, naliczenie można kwestionować.

Czy wodociągi mogą same wybrać typ wodomierza głównego?

Co do zasady przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odpowiada za wodomierz główny w zakresie wynikającym z ustawy, umowy i regulaminu dostarczania wody. Urządzenie musi jednak spełniać wymagania metrologiczne, a działania przedsiębiorstwa powinny mieścić się w uprawnieniach z ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Co zrobić, gdy dotychczasowy wodomierz ma ważną legalizację?

Warto pisemnie zapytać, dlaczego wymiana ma nastąpić przed upływem legalizacji, kto poniesie koszt i z jakiego przepisu lub regulaminu wynika obowiązek wcześniejszej wymiany. Ważna legalizacja nie zawsze blokuje wymianę, ale wzmacnia argument przeciwko przymusowi bez wyraźnej podstawy.

Podsumowanie

Obowiązek zdalnego odczytu wynikający z art. 45a ust. 7 i 7a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne obejmuje przede wszystkim urządzenia związane z rozliczaniem ciepła oraz wodomierze ciepłej wody użytkowej. Nie tworzy on powszechnego nakazu wymiany wszystkich wodomierzy zimnej wody na radiowe.

Nie oznacza to jednak, że zawsze można bez konsekwencji odmówić wymiany. Przy wodomierzu głównym znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, umowa, regulamin dostarczania wody oraz legalizacja urządzenia. Przy licznikach lokalowych kluczowe są regulaminy spółdzielni albo wspólnoty i zasady rozliczania kosztów.

Najbezpieczniej żądać pisemnej podstawy prawnej i regulaminowej, zanim podejmie się decyzję o odmowie. Jeżeli w odpowiedzi nadal pojawiają się ogólne sformułowania o przepisach unijnych, warto zakwestionować je jako niewystarczające w odniesieniu do zimnej wody.

Źródła

1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne - Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348.

2. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2021 poz. 868.

3. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej - Dz.U.UE.L.2018.328.210.

4. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - Dz.U. 2001 nr 72 poz. 747.

5. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach - Dz.U. 2001 nr 63 poz. 636.

6. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli - Dz.U. 2017 poz. 885.

7. Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 marca 2019 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych - Dz.U. 2019 poz. 759.

8. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - Dz.U. 2001 nr 4 poz. 27.

9. Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - Dz.U. 1994 nr 85 poz. 388.