Zużyte akumulatory samochodowe: BDO, KPO i zezwolenie na zbieranie odpadów

Transport, handel czy zbieranie zużytych akumulatorów?

W przypadku zużytych akumulatorów najpierw trzeba ustalić rzeczywisty model działalności przedsiębiorcy. Ustawa o odpadach rozróżnia między innymi posiadacza odpadów, transportującego, sprzedawcę odpadów, pośrednika w obrocie odpadami i podmiot prowadzący zbieranie. Nie można tych ról utożsamiać tylko dlatego, że ten sam przedsiębiorca uczestniczy w transakcji handlowej dotyczącej odpadu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 27 ustawy o odpadach sprzedawcą odpadów jest podmiot, który nabywa, a następnie zbywa odpady we własnym imieniu, także wtedy, gdy w ogóle nie obejmuje ich fizycznie w posiadanie. Z kolei zbieranie odpadów, zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 34, polega na gromadzeniu odpadów przed ich transportem do miejsc przetwarzania, w tym na określonym w ustawie wstępnym sortowaniu i tymczasowym magazynowaniu.

Oznacza to, że zakup odpadu, wystawienie faktury czy uzyskanie marży na dalszej sprzedaży nie tworzą automatycznie działalności w zakresie zbierania. Trzeba ustalić, gdzie odpady faktycznie trafiają, kto je przyjmuje, czy i gdzie są gromadzone, czy następuje przeładunek lub czasowe magazynowanie oraz kto następnie przekazuje je do przetwarzania.

Model działalności	Co rzeczywiście robi firma	Typowa kwalifikacja
Transport	Przewozi odpad od przekazującego do wskazanego przejmującego, nie przyjmując go do własnego miejsca zbierania.	Transportujący odpady
Handel bez fizycznego przejęcia	Kupuje i odsprzedaje odpad we własnym imieniu, ale odpad jedzie bezpośrednio między jego posiadaczami.	Sprzedawca odpadów
Organizowanie zagospodarowania	Organizuje gospodarowanie odpadami w imieniu innych podmiotów.	Pośrednik w obrocie odpadami
Fizyczne przyjmowanie i gromadzenie	Przyjmuje odpady do określonego miejsca i gromadzi je przed transportem do przetwarzania, ewentualnie czasowo magazynuje lub wstępnie sortuje.	Możliwe zbieranie odpadów

Transportujący, sprzedawcy odpadów i pośrednicy w obrocie odpadami podlegają co do zasady wpisowi do rejestru BDO na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach. Wpis dotyczący jednej roli nie zastępuje jednak wymagań właściwych dla innej działalności. Jeżeli przedsiębiorca zaczyna faktycznie zbierać odpady, sam wpis jako transportujący lub sprzedawca nie zastąpi wymaganego zezwolenia.

Kiedy potrzebne jest zezwolenie na zbieranie odpadów?

Art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach ustanawia zasadę, że prowadzenie zbierania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Ustawa przewiduje określone wyjątki i zwolnienia, dlatego każdorazowo trzeba sprawdzić, czy dany model działalności rzeczywiście podlega obowiązkowi zezwoleniowemu. Jeżeli jednak przedsiębiorca profesjonalnie przyjmuje odpady od innych podmiotów i gromadzi je przed dalszym transportem do miejsca przetwarzania, należy liczyć się z koniecznością posiadania takiego zezwolenia.

Zezwolenie na zbieranie jest związane z miejscem prowadzenia tej działalności. Zgodnie z art. 41 ust. 2 decyzję wydaje organ właściwy ze względu na miejsce zbierania, natomiast szczegółowa właściwość organu zależy od rodzaju przedsięwzięcia i innych przesłanek określonych w ustawie. Nie wystarczy więc posiadać zezwolenia dotyczącego innego zakładu lub innej lokalizacji.

Nie można natomiast przyjąć, że przedsiębiorca potrzebuje zezwolenia tylko dlatego, że kupił odpad. Firma może być sprzedawcą odpadów również bez fizycznego wejścia w ich posiadanie. Tak samo błędna KPO nie powinna sama tworzyć działalności w zakresie zbierania, której faktycznie nie prowadzono. Dokumenty mają jednak duże znaczenie dowodowe i ich sprzeczność z deklarowanym modelem działalności może wymagać szczegółowego wyjaśnienia podczas kontroli.

Brak długotrwałego magazynowania również nie daje automatycznie odpowiedzi. Ustawowa definicja zbierania obejmuje gromadzenie przed transportem do miejsca przetwarzania, w tym tymczasowe magazynowanie. Jeżeli więc odpady trafiają do określonego punktu, są tam przyjmowane i gromadzone choćby przez krótki czas przed kolejnym transportem, trzeba ocenić ten etap pod kątem zbierania. Zbierania nie należy przy tym mylić ze składowaniem odpadów, które jest odrębnym sposobem gospodarowania odpadami.

KPO – kto jest przekazującym, transportującym i przejmującym?

Karta przekazania odpadów powinna dokumentować rzeczywisty przebieg przekazania. Zgodnie z art. 69 ustawy o odpadach posiadacz przekazujący odpady sporządza KPO przed rozpoczęciem transportu, a przejmujący potwierdza przejęcie odpadu zgodnie z rzeczywistym przebiegiem operacji. Transportujący potwierdza wykonanie transportu. W dokumentacji trzeba więc rozdzielić funkcję posiadacza przekazującego odpad, przewoźnika oraz następnego posiadacza, który faktycznie odpad przejmuje.

Jeżeli sklep lub skup przekazuje akumulatory bezpośrednio zakładowi przetwarzania, a inna firma wyłącznie wykonuje transport, dokumentacja powinna odzwierciedlać właśnie ten model. Nie ma podstaw, aby przewoźnik był wpisywany jako przejmujący tylko dlatego, że wystawił fakturę za transport albo pośredniczył w rozliczeniu handlowym.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przedsiębiorca rzeczywiście przejmuje odpady do swojego miejsca działalności, a potem przekazuje je kolejnemu podmiotowi. Wówczas dokumenty mogą prawidłowo pokazywać dwa kolejne przekazania. Jeżeli temu przejęciu towarzyszy gromadzenie odpadów przed dalszym transportem do przetwarzania, może to odpowiadać ustawowej definicji zbierania.

KPO jest zatem ważnym dowodem, ale nie jest samodzielnym kryterium kwalifikacji działalności. Jeżeli karta została sporządzona błędnie i wskazuje jako przejmującego podmiot, który w rzeczywistości nie objął odpadu w posiadanie, błąd powinien zostać wyjaśniony i – jeżeli przepisy oraz funkcjonalność systemu na to pozwalają – prawidłowo skorygowany. Nie należy natomiast dostosowywać samej dokumentacji do oczekiwanego skutku prawnego bez zmiany rzeczywistego sposobu działania.

Przy odbiorze od użytkownika końcowego niebędącego przedsiębiorcą sytuacja dokumentacyjna jest inna. Osoba prywatna korzystająca z systemu odbioru zużytej baterii nie wystawia KPO w BDO. Dalsze przekazanie odpadu przez przedsiębiorcę następuje już w profesjonalnym łańcuchu gospodarowania odpadami i wymaga zastosowania zasad ewidencji właściwych dla danego podmiotu oraz danej operacji.

Akumulatory samochodowe jako baterie SLI – co zmieniło rozporządzenie UE 2023/1542?

W 2026 r. analiza obowiązków dotyczących zużytych akumulatorów nie może ograniczać się do polskiej ustawy o odpadach i ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii stosuje się zasadniczo od 18 lutego 2024 r., a jego rozdział VIII dotyczący gospodarowania zużytymi bateriami – od 18 sierpnia 2025 r. Rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich.

Rozporządzenie posługuje się między innymi kategorią baterii SLI. Jest to bateria specjalnie zaprojektowana do dostarczania energii elektrycznej do rozruchu, oświetlenia lub zapłonu, która może również służyć do celów pomocniczych lub rezerwowych w pojazdach, innych środkach transportu lub maszynach. Typowy samochodowy akumulator rozruchowy mieści się więc w tej kategorii funkcjonalnej.

Szczególnie ważny jest art. 62 rozporządzenia. Dystrybutor ma obowiązek przyjąć od użytkownika końcowego zużytą baterię bezpłatnie i bez nakładania obowiązku zakupu nowej baterii. W przypadku zużytych baterii SLI odbiór powinien być zapewniony w punkcie sprzedaży detalicznej dystrybutora lub w jego pobliżu. Obowiązek dotyczy kategorii baterii, które dystrybutor ma lub miał w swojej ofercie. Rozporządzenie określa również dalsze przekazywanie odebranych baterii producentom, organizacjom odpowiedzialności producenta albo właściwym operatorom gospodarowania odpadami.

Polska ustawa z 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach, której tekst jednolity ogłoszono w Dz.U. z 2025 r. poz. 809, na dzień 14 września 2026 r. nadal figuruje w systemie ELI jako obowiązująca. Jednocześnie w wykazie prac Rady Ministrów projekt UC107 przewiduje jej uchylenie i ustanowienie krajowych rozwiązań dostosowujących system do rozporządzenia 2023/1542. Na stronie KPRM UC107 nadal figuruje jako projekt z planowanym terminem przyjęcia przez Radę Ministrów w III kwartale 2026 r. Projektowanych rozwiązań nie należy więc przedstawiać jako już obowiązującego prawa.

Podmiot pośredniczący a organizacja odpowiedzialności producenta

Podmiot pośredniczący w obowiązującej polskiej ustawie o bateriach i akumulatorach ma szczególne znaczenie. Na podstawie art. 28 wprowadzający baterie lub akumulatory może wykonywać wskazane w ustawie obowiązki za pośrednictwem takiego podmiotu. Odbywa się to na podstawie pisemnej umowy, a podmiot pośredniczący powinien spełniać wymagania dotyczące systemu zarządzania środowiskowego EMAS albo ISO 14001. Nie każdy przedsiębiorca kupujący, sprzedający czy przewożący zużyte akumulatory staje się przez to podmiotem pośredniczącym.

Rozporządzenie 2023/1542 operuje natomiast między innymi pojęciem organizacji odpowiedzialności producenta i ustanawia dla producentów oraz takich organizacji odrębne obowiązki w systemie gospodarowania zużytymi bateriami. Dlatego roli sprzedawcy odpadów lub pośrednika w obrocie odpadami z ustawy o odpadach nie wolno utożsamiać ani z podmiotem pośredniczącym z polskiej ustawy bateryjnej, ani z organizacją odpowiedzialności producenta w rozumieniu prawa UE.

Odbiór zużytego akumulatora przez sklep, skup i zakład przetwarzania

Sklep lub inny dystrybutor baterii SLI nie jest już tylko podmiotem, który przypadkowo staje się posiadaczem odpadu. Rozporządzenie 2023/1542 nakłada na dystrybutora szczególny obowiązek bezpłatnego odbioru zużytych baterii od użytkownika końcowego. Trzeba jednak odróżnić wykonanie tego obowiązku od profesjonalnej działalności polegającej na skupowaniu i zbieraniu odpadów na rzecz kolejnych odbiorców.

Dystrybutor przyjmuje zużytą baterię w ramach systemu odbioru przewidzianego w rozporządzeniu UE i następnie przekazuje ją do odpowiedniego systemu gospodarowania zużytymi bateriami. Szczegółowe obowiązki ewidencyjne i odpadowe trzeba ustalać z uwzględnieniem krajowych przepisów oraz charakteru wykonywanych czynności.

Skup lub inny profesjonalny odbiorca odpadów, który przyjmuje zużyte akumulatory do własnego miejsca i gromadzi je przed dalszym transportem do przetwarzania, może prowadzić zbieranie odpadów i co do zasady powinien posiadać odpowiednie zezwolenie. Jeżeli natomiast przedsiębiorca tylko kupuje i odsprzedaje odpady bez ich fizycznego przejęcia, może działać jako sprzedawca odpadów.

Zbierający odpady powinien mieć uprawnienia obejmujące właściwy rodzaj odpadu i konkretne miejsce prowadzenia działalności. Zakład przetwarzania musi natomiast posiadać uprawnienia do wykonywanych procesów przetwarzania. Sam numer BDO kontrahenta nie wystarcza do oceny, czy może on legalnie przyjąć konkretny odpad w danym miejscu.

Oddzielnie trzeba analizować obowiązki związane z wprowadzaniem i sprzedażą nowych produktów. Więcej o tej stronie rejestru wyjaśnia materiał dotyczący sprzedaży olejów samochodowych i akumulatorów a BDO.

Kod odpadu 16 06 01* i transport zużytych akumulatorów

Kod 16 06 01* w katalogu odpadów oznacza baterie i akumulatory ołowiowe. Gwiazdka przy kodzie wskazuje, że jest to odpad niebezpieczny. Tego kodu nie należy automatycznie stosować do każdej baterii. Jeżeli działalność obejmuje inne technologie, na przykład inne rodzaje baterii przemysłowych lub baterie trakcyjne pojazdów elektrycznych, trzeba osobno ustalić prawidłową klasyfikację odpadu.

Transportujący odpady powinien posiadać odpowiedni wpis w BDO i wykonywać przewóz zgodnie z wymaganiami ustawy o odpadach oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów. Zlecający transport wskazuje miejsce przeznaczenia i posiadacza, do którego należy dostarczyć odpady, a transportujący powinien przekazać je właśnie temu posiadaczowi.

Przy zużytych akumulatorach trzeba dodatkowo ustalić, czy dany przewóz podlega przepisom ADR dotyczącym drogowego przewozu towarów niebezpiecznych. W zależności od rodzaju, stanu, sposobu pakowania oraz warunków przewozu mogą mieć znaczenie wymagania dotyczące opakowań, zabezpieczenia ładunku, oznakowania, dokumentów przewozowych i kwalifikacji uczestników przewozu. Nie należy zakładać, że każdy transport akumulatorów podlega identycznym wymaganiom ADR.

Jak przygotować się do kontroli WIOŚ?

Jeżeli inspekcja kwestionuje model działalności przedsiębiorcy, najważniejsze jest odtworzenie faktycznego przepływu odpadu, a nie samo wskazanie nazwy działu w BDO. Warto dla typowej transakcji ustalić krok po kroku, skąd odpad jest odbierany, kto jest jego posiadaczem, gdzie następuje fizyczne wydanie i przejęcie, czy odpad trafia do pośredniego miejsca, czy jest tam gromadzony oraz dokąd jedzie następnie.

• porównaj umowy handlowe i transportowe z fakturami oraz KPO;
• sprawdź, czy role przekazującego, transportującego i przejmującego odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi operacji;
• oddziel sam zakup lub sprzedaż odpadu od jego fizycznego przyjęcia i gromadzenia;
• zweryfikuj zakres wpisu BDO przedsiębiorcy oraz decyzje dotyczące miejsc, w których odpady są rzeczywiście zbierane lub przetwarzane;
• sprawdź uprawnienia odbiorcy końcowego dla właściwego kodu odpadu;
• jeżeli działalność ma być wyłącznie transportem lub handlem bez fizycznego przejęcia, upewnij się, że tak samo wygląda rzeczywisty obieg odpadu, a nie tylko jego opis w dokumentach.

Jeżeli dokumenty wskazują na fizyczne przyjmowanie i gromadzenie odpadów w miejscu nieobjętym wymaganym zezwoleniem, trzeba odrębnie ocenić możliwość dostosowania działalności do wymogów prawa. Jeżeli natomiast spór wynika głównie z błędnego przypisania ról w KPO, stanowisko wobec organu powinno opisywać rzeczywisty przebieg transakcji i wyjaśniać rozbieżności w dokumentacji.

Zmiana modelu działalności nie może ograniczać się do zmiany nazw w KPO. Jeżeli firma ma być wyłącznie transportującym, odpad powinien faktycznie przechodzić między właściwymi posiadaczami bez pośredniego zbierania przez przewoźnika. Jeżeli firma ma działać jako sprzedawca bez fizycznego posiadania odpadu, również umowy, zlecenia transportowe, KPO i rzeczywisty przepływ powinny odpowiadać takiemu modelowi.

Najczęstsze pytania o zużyte akumulatory, BDO i KPO

Czy zakup zużytych akumulatorów na fakturę oznacza, że firma prowadzi zbieranie odpadów?

Nie. Sprzedawca odpadów może nabywać i zbywać odpady we własnym imieniu również wtedy, gdy nie obejmuje ich fizycznie w posiadanie. O zbieraniu decydują przede wszystkim rzeczywiste czynności polegające na gromadzeniu odpadów przed transportem do miejsca przetwarzania, a nie sama faktura.

Czy brak magazynu wyklucza zbieranie odpadów?

Nie automatycznie. Zbieranie obejmuje również gromadzenie przed transportem do przetwarzania oraz określone tymczasowe magazynowanie. Trzeba więc ustalić, czy w konkretnym miejscu dochodzi do rzeczywistego przyjmowania i gromadzenia odpadów, nawet gdy trwa ono krótko.

Czy wpisanie firmy jako przejmującego w KPO przesądza o obowiązku posiadania zezwolenia?

Nie. KPO jest bardzo ważnym dowodem przebiegu operacji, ale kwalifikacja działalności zależy od rzeczywistych czynności. Jeżeli karta nie odpowiada stanowi faktycznemu, rozbieżność trzeba wyjaśnić. Powtarzające się wskazywanie firmy jako przejmującego może jednak znacznie utrudnić wykazanie, że była ona wyłącznie przewoźnikiem.

Czy dystrybutor może uzależnić przyjęcie zużytego akumulatora SLI od zakupu nowego?

Nie. Art. 62 rozporządzenia UE 2023/1542 przewiduje bezpłatne przyjęcie zużytej baterii od użytkownika końcowego bez obowiązku kupowania ani wcześniejszego zakupu nowej baterii. Obowiązek odbioru jest ograniczony do kategorii baterii, które dystrybutor ma lub miał w swojej ofercie.

Czy osoba prywatna musi wystawić KPO przy oddaniu zużytego akumulatora?

Nie. Użytkownik końcowy nieprowadzący działalności gospodarczej nie wystawia KPO w BDO przy oddaniu zużytej baterii. Obowiązki dotyczące dalszego udokumentowania przepływu odpadu powstają po stronie profesjonalnych uczestników systemu zgodnie z przepisami dotyczącymi ich działalności.

Czy numer BDO odbiorcy wystarczy, aby bezpiecznie przekazać mu odpad?

Nie. Trzeba sprawdzić nie tylko sam numer rejestrowy, lecz także zakres wpisu oraz – gdy są wymagane – decyzje obejmujące konkretny rodzaj działalności, kod odpadu i miejsce jego przyjmowania lub przetwarzania.

Źródła

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, aktualny tekst jednolity i zmiany: ISAP.
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 809: ISAP.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii, wersja skonsolidowana: EUR-Lex.
• Projekt ustawy o bateriach i zużytych bateriach UC107 – wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: KPRM.
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów, Dz.U. 2020 poz. 10: ELI.
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów, Dz.U. 2016 poz. 1742: ISAP.
• Agreement concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road – ADR 2025, wymagania obowiązujące od 1 stycznia 2025 r.: UNECE.
• Instrukcje systemu BDO dotyczące ewidencji i kart przekazania odpadów: BDO.