Zrzeczenie się prawa jazdy po zakazie sądowym

Czy można zrzec się prawa jazdy?

W polskim prawie trzeba odróżnić dwie kwestie: uprawnienie do kierowania pojazdami oraz dokument prawa jazdy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami dokument prawa jazdy stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami. Sam dokument nie tworzy więc uprawnienia w oderwaniu od decyzji i danych ujawnionych w ewidencji.

Ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami nie przewiduje odrębnej instytucji „zrzeczenia się prawa jazdy” rozumianej jako jednostronne oświadczenie kierowcy, które automatycznie usuwa uprawnienie. W sprawach administracyjnych organ działa na podstawie przepisów prawa, co wynika z art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Dlatego wydział komunikacji może oczekiwać wskazania podstawy prawnej, ale nie oznacza to, że art. 60 Kodeksu cywilnego będzie tu właściwy.

Art. 60 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny dotyczy sposobu wyrażania woli w stosunkach cywilnoprawnych. Prawo jazdy, jego zatrzymanie, cofnięcie lub zwrot są natomiast sprawami administracyjnymi uregulowanymi przede wszystkim w ustawie o kierujących pojazdami oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oświadczenie woli złożone na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego może więc informować organ o zamiarze osoby, ale samo w sobie nie zastępuje decyzji administracyjnej ani nie tworzy ustawowego trybu zrzeczenia się uprawnienia.

Co można zrobić, gdy prawo jazdy jest w urzędzie po zakazie sądowym?

Jeżeli dokument prawa jazdy został zatrzymany lub pozostaje w depozycie organu po orzeczonym zakazie prowadzenia pojazdów, podstawowe znaczenie ma art. 182 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. Zgodnie z art. 182 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd przesyła odpis wyroku właściwemu organowi, który wykonuje zakaz w zakresie dokumentu i uprawnienia. Zgodnie z art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów trwał dłużej niż rok, wydanie dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami nie może nastąpić bez sprawdzenia kwalifikacji.

W praktyce oznacza to, że po upływie zakazu kierowca nie musi składać wniosku o zwrot dokumentu, jeżeli nie zamierza prowadzić pojazdów. Brak odbioru dokumentu nie jest jednak tym samym co formalne „zrzeczenie się” uprawnienia. Jeżeli kierowca chce jedynie, aby urząd nie podejmował czynności zmierzających do zwrotu dokumentu, może złożyć zwykłe pismo na podstawie art. 63 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazując, że nie wnosi o zwrot prawa jazdy ani o przywrócenie uprawnienia.

Jeżeli celem jest formalne rozstrzygnięcie sprawy przez organ, można w piśmie zażądać wydania decyzji administracyjnej albo zajęcia stanowiska, jakie skutki prawne organ przypisuje rezygnacji z odbioru dokumentu. Podstawą proceduralną rozpoznania takiego pisma jest art. 63 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a forma rozstrzygnięcia zależy od tego, czy organ uzna, że w sprawie istnieje podstawa do decyzji administracyjnej na podstawie ustawy o kierujących pojazdami lub Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wydanie, zatrzymanie i cofnięcie prawa jazdy - najważniejsze przepisy

Warunki wydania prawa jazdy określa art. 11 ust. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Przepis ten wymaga między innymi osiągnięcia minimalnego wieku dla danej kategorii, uzyskania odpowiedniego orzeczenia lekarskiego, odbycia szkolenia, zdania egzaminu państwowego oraz spełnienia wymogu zwykłego miejsca zamieszkania albo studiowania w Polsce w przypadkach określonych w ustawie.

Odmowa wydania prawa jazdy albo brak możliwości jego wydania może wynikać z art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Szczególnie istotne są art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, który dotyczy osoby objętej prawomocnym zakazem prowadzenia pojazdów w okresie i zakresie obowiązywania zakazu, oraz art. 12 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, który dotyczy osoby, wobec której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.

Cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami następuje w drodze decyzji starosty w przypadkach określonych w art. 103 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis obejmuje między innymi stwierdzenie przeciwwskazań zdrowotnych na podstawie orzeczenia lekarskiego, przeciwwskazań psychologicznych na podstawie orzeczenia psychologicznego, utratę kwalifikacji oraz orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów.

Przywrócenie cofniętego uprawnienia regulują przepisy ustawy o kierujących pojazdami, w szczególności art. 103 ust. 3 tej ustawy. Co do zasady starosta wydaje decyzję o przywróceniu uprawnienia po ustaniu przyczyn, które spowodowały cofnięcie, oraz po spełnieniu wymogów przewidzianych w ustawie. Jeżeli cofnięcie lub pozbawienie uprawnienia trwało dłużej niż rok, zastosowanie może mieć także obowiązek kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami.

Jak napisać pismo do wydziału komunikacji?

Pismo do starosty lub prezydenta miasta na prawach powiatu powinno być zwykłym podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 63 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres oraz żądanie. Jeżeli pismo dotyczy konkretnego prawa jazdy, warto dodać numer PESEL, numer dokumentu, kategorię uprawnienia i sygnaturę sprawy lub wyroku, jeżeli jest znana.

W treści pisma można napisać na przykład, że kierowca nie wnosi o zwrot zatrzymanego dokumentu prawa jazdy ani o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdami po zakończeniu zakazu. Jeżeli organ oczekuje podstawy prawnej, warto wskazać, że pismo jest podaniem składanym na podstawie art. 63 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie oświadczeniem wywołującym automatyczny skutek na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli kierowca żąda formalnego zakończenia sprawy, może wnieść o wydanie decyzji lub pisemne wskazanie, czy organ widzi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia lub innego rozstrzygnięcia w trybie administracyjnym. W takim przypadku trzeba liczyć się z tym, że organ może uznać, iż sama rezygnacja z odbioru dokumentu nie jest podstawą do decyzji o cofnięciu uprawnienia, bo katalog przesłanek cofnięcia zawiera art. 103 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami.

Czy nieodebrane prawo jazdy pozwala prowadzić samochód?

Nie. Sam upływ okresu zakazu nie zawsze oznacza, że można od razu prowadzić pojazd. Jeżeli uprawnienie było cofnięte decyzją administracyjną, trzeba ustalić, czy zostało przywrócone zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli zakaz trwał dłużej niż rok, trzeba uwzględnić art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, które mogą wymagać sprawdzenia kwalifikacji.

Prowadzenie pojazdu w okresie obowiązywania sądowego zakazu prowadzenia pojazdów stanowi przestępstwo z art. 244 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny i jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Prowadzenie pojazdu mechanicznego mimo decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia może stanowić przestępstwo z art. 180a Kodeksu karnego, zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Jeżeli ktoś prowadzi pojazd, nie mając wymaganego uprawnienia, może odpowiadać za wykroczenie z art. 94 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Przepis ten przewiduje karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1500 zł. Zgodnie z art. 94 § 3 Kodeksu wykroczeń w razie popełnienia tego wykroczenia orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.

Osobną kwestią jest ważność samego dokumentu. Jeżeli dokument utracił termin ważności, a uprawnienie nadal istnieje, problem jest inny niż przy cofnięciu lub zakazie. W praktyce warto odróżniać utratę ważności dokumentu od utraty uprawnienia, zwłaszcza gdy kierowca czeka na nowy dokument albo sprawdza status w ewidencji.

Kiedy urząd może nie wydać prawa jazdy?

Prawo jazdy nie może zostać wydane osobie, która spełnia negatywne przesłanki z art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. W kontekście zakazu sądowego najważniejszy jest art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym dokumentu nie wydaje się osobie, wobec której prawomocnym wyrokiem sądu orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.

Znaczenie ma także art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, który obejmuje osobę, wobec której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy, w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji. Jeżeli więc po zakazie nadal istnieje decyzja o cofnięciu albo zatrzymaniu, kierowca powinien najpierw wyjaśnić status sprawy w wydziale komunikacji.

Jeżeli przeszkodą jest zdrowie, podstawą cofnięcia uprawnienia może być art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kierujących pojazdami, czyli stwierdzenie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem na podstawie orzeczenia lekarskiego. W takiej sprawie sama rezygnacja z odbioru dokumentu nie rozwiązuje problemu, jeżeli w przyszłości kierowca będzie chciał odzyskać uprawnienie.

FAQ

Podsumowanie

Nie ma w ustawie o kierujących pojazdami prostego przepisu, który pozwalałby jednostronnie „zrzec się prawa jazdy” ze skutkiem automatycznego wykreślenia uprawnienia. Jeżeli kierowca nie chce prowadzić pojazdów, może nie odbierać dokumentu i może poinformować o tym wydział komunikacji w piśmie złożonym na podstawie art. 63 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli urząd oczekuje podstawy prawnej, właściwsze jest wskazanie przepisów administracyjnych, a nie art. 60 Kodeksu cywilnego. Gdy sprawa dotyczy zakazu sądowego, trzeba dodatkowo uwzględnić art. 182 Kodeksu karnego wykonawczego oraz przepisy ustawy o kierujących pojazdami o cofnięciu, przywróceniu uprawnień i sprawdzeniu kwalifikacji.

Źródła

• art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 49 ust. 1 pkt 3, art. 103 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
• art. 6, art. 63 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 60 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 182 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy
• art. 180a i art. 244 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
• art. 94 § 1 i § 3 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń