Świadek w sprawie o podrobienie podpisów

Wezwanie na policję jako świadek w sprawie o podrobienie podpisów

Jeżeli otrzymała Pani wezwanie do stawiennictwa w charakterze świadka, punktem wyjścia jest to, że organ prowadzący postępowanie chce uzyskać od Pani informacje o zdarzeniach, dokumentach, procedurach bankowych albo osobach, które mogły mieć związek z kwestionowanymi podpisami. Samo wezwanie nie oznacza jeszcze, że jest Pani podejrzana.

Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Przesłuchanie może dotyczyć zarówno tego, co świadek pamięta bezpośrednio, jak i tego, jakie procedury obowiązywały w danym czasie w placówce bankowej, kto miał dostęp do dokumentów, kto obsługiwał rachunki i w jaki sposób pozyskiwano podpisy klientów.

W praktyce w sprawach dotyczących dokumentów bankowych organy ścigania często porównują podpisy, sprawdzają obieg dokumentów, przesłuchują byłych pracowników i pobierają próbki pisma. Jeżeli kilka lat temu pobrano od Pani próbki podpisów, mogło to służyć opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego. Dzisiejsze wezwanie może natomiast oznaczać potrzebę doprecyzowania wcześniejszych zeznań, uzupełnienia materiału dowodowego albo wyjaśnienia sprzeczności.

Zobacz również: prawa świadka w postępowaniu karnym

Podrobienie podpisu i art. 270 Kodeksu karnego

W sprawach dotyczących podpisów na kartach wzorów podpisów do rachunków bankowych najczęściej rozważany jest art. 270 § 1 Kodeksu karnego, czyli tzw. fałsz materialny dokumentu. Aktualne brzmienie przepisu stanowi:

„Art. 270. § 1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa.

§ 2a. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Zgodnie z art. 115 § 14 K.k. dokumentem jest każdy przedmiot albo inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Karta wzorów podpisów, umowa rachunku, dyspozycja bankowa lub formularz związany z obsługą konta mogą więc mieć znaczenie prawne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalono pogląd, że dokument jest podrobiony wtedy, gdy nie pochodzi od osoby, w której imieniu został sporządzony. W wyroku z 25 października 1979 r., II KR 10/79, Sąd Najwyższy wskazał, że dokument jest podrobiony, gdy nie pochodzi od osoby, w której imieniu został sporządzony. Z kolei w wyroku z 9 września 2002 r., V KKN 29/2001, podkreślono, że dla bytu przestępstwa z art. 270 § 1 K.k. co do zasady nie ma znaczenia, czy osoba, której podpis podrobiono, wiedziała o tym albo wyraziła zgodę. Istotne jest to, czy dokument stwarza pozór autentycznego pochodzenia od innej osoby.

Nie oznacza to automatycznie, że każdy pracownik banku, który miał kontakt z dokumentami, ponosi odpowiedzialność karną. Odpowiedzialność wymaga ustalenia konkretnego zachowania konkretnej osoby, zamiaru użycia dokumentu za autentyczny oraz związku tej osoby z podrobieniem, przerobieniem, użyciem dokumentu albo wypełnieniem blankietu niezgodnie z wolą podpisanego.

Czy sprawa sprzed około 6 lat może być przedawniona?

W opisanym stanie faktycznym ważny jest upływ czasu. Przy podstawowym typie czynu z art. 270 § 1 K.k. górna granica kary wynosi 5 lat pozbawienia wolności, dlatego termin przedawnienia karalności wynosi co do zasady 10 lat od czasu popełnienia czynu. Jeżeli jednak w tym okresie wszczęto postępowanie, art. 102 K.k. może wydłużyć okres karalności o kolejne 10 lat. Jeżeli chodzi o czyn sprzed wielu lat, warto osobno sprawdzić przedawnienie karalności fałszowania podpisów.

Dlatego sprawa sprzed około 6 lat nie musi być jeszcze przedawniona. Trzeba ustalić dokładną datę czynu, kwalifikację prawną, czy i kiedy wszczęto postępowanie oraz czy organ procesowy podejmował czynności dotyczące tego czynu. Przy sprawie sprzed ok. 6 lat warto osobno sprawdzić przedawnienie sprawy o art. 270 K.k., bo wynik zależy od szczegółów akt.

Co mówić, gdy po latach nie pamięta się szczegółów?

Najważniejsza zasada jest prosta: świadek ma mówić prawdę, a nie przedstawiać domysły jako fakty. Jeżeli z uwagi na upływ czasu, liczbę podobnych czynności bankowych, zmianę pracy albo stres związany z dawnymi warunkami zatrudnienia nie pamięta Pani szczegółów, należy to powiedzieć wprost.

Bezpieczne i zgodne z prawem są sformułowania typu: „nie pamiętam tej konkretnej sytuacji”, „nie jestem w stanie po latach rozpoznać tego dokumentu”, „mogę opisać ogólne procedury, ale nie pamiętam obsługi tego rachunku”, „nie chcę zgadywać”. Takie zeznania są dopuszczalne, jeżeli rzeczywiście odpowiadają stanowi pamięci świadka.

Nie należy natomiast zaprzeczać wcześniejszym zeznaniom tylko dlatego, że obecnie nie pamięta się zdarzeń. Jeżeli wcześniej składała Pani zeznania, można poprosić o ich odczytanie lub okazanie protokołu. Po zapoznaniu się z wcześniejszą treścią można powiedzieć, czy podtrzymuje Pani tamte zeznania, czy chce je doprecyzować, czy nie pamięta już podstaw, na których zostały złożone. W takich sytuacjach znaczenie może mieć uzupełnienie wcześniej złożonych zeznań.

Jeżeli dostrzeże Pani, że dawny protokół zawiera błąd, skrót myślowy albo nieprecyzyjne sformułowanie, warto od razu wyjaśnić, na czym polega problem. Nie chodzi o dowolną zmianę wersji zdarzeń, lecz o rzetelne wskazanie, co świadek pamięta, czego nie pamięta i co ewentualnie wymaga sprostowania. Przy braku pamięci po latach przydatne jest także wyjaśnienie, kiedy można sprostować zeznania.

Prawa i obowiązki świadka podczas przesłuchania

Świadek powinien stawić się w miejscu i terminie wskazanym w wezwaniu. Jeżeli nie może się stawić, powinien jak najszybciej usprawiedliwić nieobecność i wnieść o wyznaczenie innego terminu. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować karą pieniężną do 3000 zł, a w dalszej kolejności także zarządzeniem przymusowego doprowadzenia.

Przed przesłuchaniem organ powinien pouczyć świadka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy grozi odpowiedzialność z art. 233 K.k. Co do zasady kara za fałszywe zeznania wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, a w szczególnej sytuacji zeznawania nieprawdy z obawy przed odpowiedzialnością grożącą świadkowi lub osobie najbliższej od 3 miesięcy do 5 lat.

Świadek może uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. To nie jest ogólne prawo do milczenia, jakie ma podejrzany, lecz prawo dotyczące określonego pytania. Jeżeli organ uzna, że są podstawy do przedstawienia zarzutów, status osoby może się zmienić ze świadka na podejrzanego, a wtedy wchodzą w grę inne prawa, w tym prawo do odmowy składania wyjaśnień.

Praktyczny przykład zastosowania tej zasady w postępowaniu karnym omawiamy w poradzie o prawie świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie.

Czy presja sprzedażowa i mobbing w banku mają znaczenie?

Informacje o presji sprzedażowej, mobbingu, nieprawidłowych procedurach albo praktykach przełożonych mogą mieć znaczenie dowodowe, ale trzeba je przedstawiać ostrożnie i rzeczowo. Świadek może opisać atmosferę pracy, standardy panujące w oddziale, polecenia przełożonych, naciski na wyniki oraz to, czy dokumenty były podpisywane w obecności klientów. Nie powinien jednak przypisywać konkretnym osobom czynów, których sam nie widział albo których nie potrafi potwierdzić.

Warto oddzielać fakty od ocen. Faktem może być na przykład to, że w danym okresie pracownicy byli rozliczani z liczby otwartych rachunków, że dokumenty przekazywano między stanowiskami, że klient czasem podpisywał kilka formularzy naraz albo że procedury kontroli były słabe. Oceną będzie natomiast twierdzenie, że konkretna osoba na pewno sfałszowała podpis, jeżeli świadek nie ma na to własnej wiedzy.

Jeżeli pamięta Pani ogólne realia pracy, ale nie pamięta konkretnego rachunku ani konkretnego klienta, najlepiej wyraźnie to rozdzielić. Można powiedzieć: „opisuję ogólne praktyki z oddziału, ale nie pamiętam tej konkretnej karty wzorów podpisów”. Taka precyzja zmniejsza ryzyko nieporozumień i wzmacnia wiarygodność zeznań.

Jak przygotować się do przesłuchania?

Przed przesłuchaniem warto spokojnie przeanalizować wezwanie: sygnaturę sprawy, jednostkę prowadzącą, charakter wezwania i ewentualny opis czynu. Jeżeli wezwanie wskazuje art. 270 K.k., sprawa dotyczy prawdopodobnie dokumentów, podpisów albo użycia dokumentu jako autentycznego.

Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie krótkiej osi czasu: kiedy pracowała Pani w danym banku, na jakim stanowisku, kto był przełożonym, jakie były typowe procedury otwierania rachunków, kto miał dostęp do kart wzorów podpisów i kiedy zakończyła Pani pracę. Nie chodzi o tworzenie gotowej wersji zeznań, lecz o uporządkowanie pamięci.

Na przesłuchanie można zabrać dokument tożsamości, wezwanie oraz własne notatki pomocnicze. Notatki nie zastępują zeznań, ale mogą pomóc przypomnieć daty zatrudnienia, nazwy placówek lub dane przełożonych. Jeżeli potrzebuje Pani konsultacji przed przesłuchaniem, prawnik może pomóc ocenić ryzyko, przygotować listę tematów i wyjaśnić, kiedy wolno odmówić odpowiedzi na pytanie.

Najczęstsze pytania

Czy wezwanie jako świadek oznacza, że grożą mi zarzuty?

Nie. Wezwanie w charakterze świadka oznacza, że organ chce Panią przesłuchać jako osobę mogącą mieć wiedzę o sprawie. Nie wyklucza to zmiany statusu w przyszłości, jeżeli pojawią się podstawy do przedstawienia zarzutów, ale samo wezwanie nie oznacza jeszcze odpowiedzialności karnej.

Czy mogę powiedzieć, że nie pamiętam zdarzeń sprzed kilku lat?

Tak, jeżeli rzeczywiście nie pamięta Pani szczegółów. Po kilku latach brak pamięci co do konkretnych klientów, dokumentów czy czynności jest naturalny. Ważne, aby nie używać braku pamięci jako pretekstu do zatajenia faktów, które faktycznie Pani pamięta.

Czy mogę odmówić odpowiedzi na pytanie?

Może Pani uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić Panią albo osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Podstawą jest art. 183 § 1 K.p.k. Nie jest to jednak ogólne prawo odmowy wszystkich zeznań.

Czy podrobienie podpisu za zgodą klienta jest przestępstwem?

Co do zasady podpisanie dokumentu nazwiskiem innej osoby może być traktowane jako podrobienie dokumentu, nawet jeżeli ta osoba twierdzi, że wyraziła zgodę. W sprawach z art. 270 K.k. istotne jest to, czy dokument stwarza pozór autentycznego pochodzenia od osoby, która go faktycznie nie podpisała.

Co grozi za niestawienie się na przesłuchanie?

Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo świadka można nałożyć karę pieniężną do 3000 zł. W określonych sytuacjach możliwe jest także zarządzenie zatrzymania i przymusowego doprowadzenia świadka. Jeżeli nie może się Pani stawić, trzeba niezwłocznie usprawiedliwić nieobecność.

Czy warto iść na przesłuchanie z prawnikiem?

W typowym przesłuchaniu świadka prawnik nie zawsze jest konieczny, ale konsultacja przed przesłuchaniem bywa bardzo pomocna, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy dokumentów, dawnych praktyk w pracy, możliwego samoobciążenia albo ryzyka zmiany statusu ze świadka na podejrzanego.

Podsumowanie

W sprawie o podrobienie podpisów po kilku latach najważniejsze jest spokojne, precyzyjne i zgodne z prawdą składanie zeznań. Świadek powinien stawić się na wezwanie, nie zgadywać, nie uzupełniać luk w pamięci domysłami i wyraźnie oddzielać to, co pamięta, od tego, czego już nie potrafi odtworzyć.

Jeżeli pytania dotyczą dokumentów, procedur bankowych i podpisów na kartach wzorów podpisów, można opisać ogólny obieg dokumentów, presję sprzedażową i organizację pracy, ale bez nieuprawnionego wskazywania sprawców. Gdy odpowiedź na pytanie mogłaby narazić świadka lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną, należy rozważyć skorzystanie z prawa z art. 183 § 1 K.p.k.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383 - akt prawny
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 490 - akt prawny
3. Art. 270 Kodeksu karnego - fałsz materialny dokumentu
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1979 r., II KR 10/79
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2005 r., I KZP 2/2005
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2002 r., V KKN 29/2001