Wycięcie starego drzewa na granicy działki - czy sąsiad mógł wyciąć drzewo?

Czy sąsiad mógł wyciąć drzewo przy granicy działki?

Na tak postawione pytanie nie da się odpowiedzieć wyłącznie na podstawie tego, kto przez lata pielęgnował drzewo albo kto je posadził. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, na czyim gruncie drzewo faktycznie rosło, czy znajdowało się dokładnie na granicy, kto był posiadaczem spornego pasa ziemi oraz czy wycinka została przeprowadzona na podstawie prawidłowej procedury administracyjnej.

Jeżeli po pomiarach geodezyjnych okazało się, że drzewo rosło na działce sąsiada, organ administracyjny mógł potraktować sąsiada jako osobę uprawnioną do wystąpienia o usunięcie drzewa. Nie kończy to jednak całej sprawy, zwłaszcza gdy Państwo faktycznie posiadali sporny pas gruntu, toczy się postępowanie o zasiedzenie, a podczas prac zniszczono płot.

Zobacz również:
sadzenie drzew przy granicy
spór graniczny

Właściciel drzewa a właściciel gruntu

Zgodnie z art. 48 Kodeksu cywilnego, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, a także drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Oznacza to, że drzewo zasadniczo nie jest odrębną rzeczą należącą do osoby, która je kiedyś posadziła.

W praktyce właścicielem drzewa jest więc właściciel gruntu, na którym drzewo rośnie. Jeżeli jesion został posadzony przez ojca jednego z sąsiadów, ale po latach pomiary wykazały, że pień znajduje się na gruncie drugiego sąsiada, samo historyczne posadzenie drzewa nie przesądza jeszcze o własności drzewa.

Nie oznacza to jednak, że sąsiad zawsze może działać dowolnie. Jeżeli drzewo znajdowało się na spornym pasie gruntu, nad którym Państwo wykonywali faktyczne władztwo, albo jeżeli decyzja administracyjna została wydana bez wyjaśnienia kwestii posiadania, można sprawdzić legalność postępowania i zasadność ewentualnych roszczeń.

Drzewo rosnące dokładnie na granicy

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pień drzewa rzeczywiście znajdował się na granicy gruntów. Art. 154 Kodeksu cywilnego wprowadza domniemanie, że mury, płoty, miedze, rowy i inne podobne urządzenia znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących służą do wspólnego użytku sąsiadów. Przepis ten wprost wskazuje, że to samo dotyczy drzew i krzewów na granicy.

Jeżeli zatem drzewo rosło dokładnie w linii granicznej, sąsiad nie powinien samodzielnie traktować go jak zwykłego drzewa rosnącego wyłącznie na jego działce. W takiej sytuacji znaczenie mają mapy, protokół z pomiarów, opinia geodety oraz to, czy faktyczna granica została już przesunięta albo prawomocnie ustalona.

Warto też rozróżnić drzewo rosnące tuż przy granicy od drzewa rosnącego na granicy. W pierwszym przypadku decyduje własność gruntu pod pniem. W drugim przypadku można powoływać się na szczególne domniemanie wspólnego użytku.

Zezwolenie albo zgłoszenie wycinki drzewa

Usunięcie drzewa z nieruchomości podlega przepisom ustawy o ochronie przyrody. Zasadą jest, że usunięcie drzewa lub krzewu może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości za zgodą właściciela. Właściwym organem jest co do zasady wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a przy nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków właściwy może być wojewódzki konserwator zabytków.

Przepisy przewidują również wyjątki. Dla drzew rosnących na nieruchomościach osób fizycznych i usuwanych na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą często stosuje się procedurę zgłoszenia, jeżeli obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm przekracza ustawowe progi: 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego, 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego oraz 50 cm dla pozostałych gatunków. Jesion zwykle mieści się w kategorii pozostałych gatunków, więc przy starym drzewie próg ten najczęściej będzie przekroczony.

Organ po zgłoszeniu powinien dokonać oględzin, sporządzić protokół i może wnieść sprzeciw. Jeżeli sprawa dotyczyła klasycznego zezwolenia, w decyzji powinny znaleźć się między innymi gatunek drzewa, miejsce usunięcia, obwód pnia, termin usunięcia oraz ewentualne obowiązki nasadzeń zastępczych lub przesadzenia drzewa.

Jeżeli sąsiad twierdzi, że miał zgodę gminy, warto wystąpić do urzędu o udostępnienie akt albo przynajmniej o kopię decyzji, zgłoszenia, protokołu oględzin i dokumentacji fotograficznej. Dopiero po analizie tych dokumentów można ocenić, czy organ prawidłowo ustalił właściciela, posiadacza, położenie drzewa oraz strony postępowania.

W podobnych sprawach przydatne może być także omówienie, jakie obowiązki powstają przy starych zagrażających drzewach oraz jakie mogą być konsekwencje wycięcia drzew sąsiada.

Sprawa o zasiedzenie a wycięcie drzewa

Jeżeli złożyli Państwo wniosek o stwierdzenie zasiedzenia spornego pasa gruntu, trzeba pamiętać o ważnej zasadzie: zasiedzenie następuje z mocy prawa z chwilą upływu ustawowego terminu, natomiast orzeczenie sądu ma charakter deklaratoryjny, czyli potwierdza nabycie własności. W praktyce do czasu prawomocnego zakończenia sprawy organy i sąsiedzi często opierają się jednak na aktualnym stanie ujawnionym w ewidencji gruntów i księdze wieczystej.

Jeżeli sąd stwierdzi, że własność spornego pasa została nabyta przez zasiedzenie przed datą wycinki, może to wzmocnić roszczenia wobec sąsiada. Wtedy można argumentować, że sąsiad usunął drzewo z gruntu, który w dacie wycinki należał już do Państwa, nawet jeżeli nie było to jeszcze potwierdzone prawomocnym postanowieniem.

Do czasu rozstrzygnięcia sprawy o zasiedzenie nie warto jednak opierać się wyłącznie na twierdzeniu, że drzewo było Państwa. Równolegle należy zabezpieczyć dowody posiadania, przebiegu płotu, wcześniejszego korzystania z gruntu, posadzenia i pielęgnowania drzewa oraz przebiegu samej wycinki.

Co można zrobić po wycięciu drzewa i zniszczeniu płotu?

W opisanej sytuacji warto podjąć kilka działań równolegle. Po pierwsze, należy zgromadzić dowody: zdjęcia drzewa przed i po wycince, zdjęcia pnia, kłody i zniszczonego płotu, nagrania, dane świadków, notatkę policyjną, korespondencję z sąsiadem, mapy geodezyjne i dokumenty ze sprawy o zasiedzenie.

Po drugie, warto wystąpić do urzędu gminy lub miasta o informację, na jakiej podstawie doszło do wycinki. W szczególności trzeba ustalić, czy była decyzja zezwalająca, zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa, protokół oględzin, sprzeciw organu albo zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu.

Po trzecie, można zawiadomić właściwy organ ochrony przyrody, że drzewo zostało usunięte z pasa będącego w Państwa faktycznym posiadaniu i bez Państwa zgody. Art. 88 ustawy o ochronie przyrody przewiduje administracyjne kary pieniężne między innymi za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, bez zgody posiadacza nieruchomości, za zniszczenie drzewa oraz za uszkodzenie drzewa przy pracach w obrębie korony.

Po czwarte, w zakresie zniszczonego płotu można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na zasadach ogólnych. Trzeba wykazać szkodę, zdarzenie powodujące szkodę, winę lub bezprawność działania oraz związek przyczynowy. Pomocna będzie wycena naprawy ogrodzenia, faktury, kosztorys albo opinia wykonawcy.

Po piąte, jeżeli wycinka wiązała się z naruszeniem Państwa faktycznego władania spornym pasem gruntu, możliwe jest rozważenie ochrony posiadania. Roszczenie posesoryjne jest co do zasady niezależne od tego, kto ostatecznie okaże się właścicielem, ale trzeba pilnować terminu, bo roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od naruszenia.

Zobacz również:
szkody przez złamane drzewo
oficyna w granicy działki

Czy policja powinna interweniować?

Policja w sporach granicznych często ogranicza się do zabezpieczenia podstawowych informacji i sporządzenia notatki, ponieważ sednem sporu bywa własność lub posiadanie gruntu. Nie oznacza to, że sprawa jest zamknięta. Jeżeli doszło do zniszczenia ogrodzenia, można złożyć formalne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego albo wykroczenia, zależnie od wartości szkody i okoliczności.

W praktyce najważniejsze będzie jednak postępowanie cywilne lub administracyjne. Policja nie przesądzi, czy doszło do zasiedzenia ani kto był uprawniony do drzewa. Może natomiast zabezpieczyć notatkę, dane uczestników, ewentualne nagrania i podstawowe ustalenia z miejsca zdarzenia.

Odszkodowanie za drzewo i płot

Roszczenie za zniszczony płot jest zazwyczaj prostsze niż roszczenie za samo drzewo, bo płot stanowi odrębny element majątku i łatwiej wykazać koszt jego naprawy. W przypadku drzewa trzeba ustalić, kto był właścicielem gruntu, czy drzewo rosło na granicy, czy wycinka była legalna, czy naruszono posiadanie oraz jaka była realna wartość szkody.

Jeżeli sprawa o zasiedzenie zakończy się korzystnie, można wrócić do kwestii wartości drzewa i szkody wyrządzonej przez sąsiada. Wtedy znaczenie będą miały dowody, że sąsiad znał spór, wiedział o toczącym się postępowaniu, miał świadomość Państwa posiadania i mimo to usunął drzewo albo doprowadził do jego zniszczenia.

Wysokość szkody może obejmować między innymi koszt uporządkowania terenu, naprawy płotu, ewentualne koszty opinii, a w określonych sytuacjach także wartość utraconego drzewa lub koszt nasadzenia zastępczego. Każdą z tych pozycji trzeba jednak udowodnić.

FAQ

Czy drzewo należy do osoby, która je posadziła?

Nie zawsze. Co do zasady drzewo od chwili zasadzenia lub zasiania staje się częścią składową gruntu. Właścicielem drzewa jest więc właściciel nieruchomości, na której drzewo rośnie, chyba że szczególny przepis przewiduje wyjątek.

Czy sąsiad musiał mnie poinformować o wycince?

Jeżeli drzewo rosło wyłącznie na jego gruncie, a Państwo nie byli stroną postępowania ani posiadaczem nieruchomości, obowiązek informowania może nie występować. Jeżeli jednak byli Państwo faktycznym posiadaczem spornego pasa albo drzewo rosło na granicy, warto sprawdzić akta sprawy w urzędzie i ustalić, czy nie pominięto Państwa interesu.

Czy zgoda gminy zawsze oznacza, że wycinka była legalna?

Nie. Trzeba sprawdzić, czy właściwie ustalono położenie drzewa, wnioskodawcę, posiadacza nieruchomości, gatunek i obwód drzewa oraz czy zachowano procedurę. Jeżeli decyzja lub zgłoszenie opierały się na niepełnych danych, można rozważyć działania administracyjne.

Co zrobić, jeżeli podczas wycinki zniszczono płot?

Należy zabezpieczyć zdjęcia, kosztorys naprawy, dane świadków i notatkę policyjną, a następnie wezwać sprawcę do zapłaty odszkodowania. Jeżeli nie zapłaci dobrowolnie, pozostaje pozew cywilny o naprawienie szkody.

Czy mogę dochodzić odszkodowania za samo drzewo?

Tak, ale powodzenie roszczenia zależy od wykazania, że drzewo należało do Państwa, rosło na granicy albo zostało usunięte z naruszeniem Państwa praw lub posiadania. W sprawie o zasiedzenie kluczowe będzie prawomocne postanowienie sądu i data, z którą własność została nabyta.

Czy można zgłosić sprawę do urzędu po wycięciu drzewa?

Tak. Można zawiadomić organ właściwy do spraw ochrony przyrody o podejrzeniu usunięcia drzewa bez wymaganej zgody, zezwolenia, zgłoszenia albo bez zgody posiadacza nieruchomości. Organ może badać, czy są podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie administracyjnej kary pieniężnej.

Podsumowanie

W sporach o stare drzewa przy granicy działki najważniejsze są trzy kwestie: położenie pnia, stan prawny gruntu i legalność procedury wycinki. Sam fakt, że drzewo zostało posadzone przez poprzednika jednego z sąsiadów, nie przesądza jeszcze o jego własności. Jeżeli jednak drzewo rosło na granicy, na spornym pasie gruntu albo zostało usunięte bez zgody faktycznego posiadacza, sprawa wymaga dokładnego sprawdzenia.

W opisanej sytuacji należy przede wszystkim uzyskać dokumenty z urzędu, zabezpieczyć dowody zniszczenia płotu, kontynuować sprawę o zasiedzenie i rozważyć zarówno zawiadomienie organu administracyjnego, jak i roszczenia cywilne wobec sąsiada. Największe znaczenie będzie miało to, czy sąd potwierdzi zasiedzenie, z jaką datą oraz czy sąsiad działał mimo wiedzy o sporze.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 48, art. 154, art. 344 i art. 415 - tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.

2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w szczególności art. 83, art. 83a, art. 83b, art. 83c, art. 83f oraz art. 88 - tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.