Czy dorosłe dziecko musi utrzymywać rodzica, prawo kontra trudna rodzinna rzeczywistość

Nie można z góry zablokować alimentów dla rodzica

Niestety, w świetle prawa nie ma możliwości, aby z góry zabezpieczyć się przed ewentualnym roszczeniem rodzica o alimenty. Ojciec może wnieść do sądu pozew o ustanowienie alimentów na swoją rzecz i dopiero wtedy może się Pan przed takim roszczeniem bronić. Nie istnieje żadne narzędzie, które pozwalałoby zablokować mu tę możliwość zawczasu.

Artykuł 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) stanowi:

§ 1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
§ 2. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.
§ 3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Prawo nie definiuje pojęcia niedostatku, ale na podstawie orzecznictwa sądów powszechnych przyjmuje się, że mamy z nim do czynienia wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami i z własnych środków zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb (uchwała SN z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawach alimentacyjnych). Niedostatek musi przy tym wynikać z przyczyn niezawinionych, np. choroby. Jeżeli osoba uprawniona ma realną możliwość pracy i samodzielnego utrzymania się — sąd nie uzna, że znajduje się w niedostatku.

Jak się bronić, gdy rodzic wytoczy sprawę o alimenty?

Aby ojciec mógł ubiegać się o alimenty od Pana, musiałby wykazać przed sądem, że znajduje się w niedostatku, a Pan posiada możliwości finansowe, by go utrzymywać. Gdyby taki pozew został złożony, podstawą do obrony może być art. 144¹ K.r.o.:

Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.

Również pojęcie zasad współżycia społecznego nie zostało ustawowo zdefiniowane, dlatego przy jego interpretacji opieramy się na orzecznictwie — zwłaszcza Sądu Najwyższego. 

Dowody i zachowania, które mogą zaważyć na wyniku sprawy o alimenty

Sąd Najwyższy wskazał, że możliwe jest oddalenie powództwa alimentacyjnego w całości lub części w razie rażąco niewłaściwego, moralnie nagannego postępowania osoby uprawnionej. Za takie zachowania SN uznał m.in.:

• działania godzące w życie i zdrowie członka rodziny;
• naruszanie godności, dobrego imienia i innych dóbr osobistych;
• zawinione doprowadzenie się do niedostatku lub świadome wywołanie sytuacji prowadzącej do żądania alimentów.

Nie może Pan z góry zabezpieczyć się przed ewentualnym roszczeniem ojca o alimenty. Jeśli jednak ojciec pozwie Pana o alimenty, będzie Pan mógł skutecznie się bronić, wykazując brak kontaktu, brak więzi, brak zainteresowania z jego strony oraz inne moralnie naganne zachowania z przeszłości. Jedyne, co może Pan zrobić już teraz, to gromadzić dowody takich zachowań, aby móc szybko i skutecznie odpowiedzieć na ewentualny pozew.

Źródła:

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59