Rodzinny dom pomocy dla osób starszych – zasady i ograniczenia

Na czym polega rodzinny dom pomocy

Rodzinny dom pomocy to jedna z jednostek organizacyjnych pomocy społecznej. Podstawę prawną stanowi art. 52 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym w ramach pomocy społecznej mogą być prowadzone rodzinne domy pomocy. Szczegółowe zasady organizacji i działania określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy.

Nie jest to zwykła prywatna placówka opiekuńcza działająca całkowicie poza systemem pomocy społecznej. Jeżeli ktoś prowadzi placówkę jako „rodzinny dom pomocy”, musi stosować reguły wynikające z ustawy i rozporządzenia, w tym standardy liczby mieszkańców, trybu kierowania i nadzoru.

Rodzinny dom pomocy przeznaczony jest dla osób wymagających wsparcia z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, którym nie można zapewnić pomocy w miejscu zamieszkania w wystarczającym zakresie. Ocena tego, czy taka forma pomocy jest potrzebna, następuje w postępowaniu prowadzonym przez ośrodek pomocy społecznej.

Czy można przyjąć pensjonariusza komercyjnie

Co do zasady nie, jeżeli mówimy o pobycie w rodzinnym domu pomocy w rozumieniu przepisów pomocy społecznej. Rozporządzenie nie tworzy odrębnego trybu „komercyjnego” i zakłada kierowanie osoby do domu przez ośrodek pomocy społecznej.

Wynika to wprost z § 7 ust. 1–4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy. Przepis stanowi, że osobę wymagającą wsparcia kieruje się do rodzinnego domu pomocy na pobyt okresowy albo stały, a decyzję w sprawie skierowania wydaje kierownik ośrodka pomocy społecznej na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, zaświadczenia lekarskiego i dokumentu potwierdzającego dochód.

To oznacza, że osoba prowadząca rodzinny dom pomocy nie powinna przyjmować mieszkańca wyłącznie na podstawie prywatnej umowy zawartej bez udziału gminy i bez decyzji kierującej. Taka konstrukcja nie odpowiada modelowi przewidzianemu w przepisach dla rodzinnego domu pomocy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy podmiot prowadzi inną legalną formę całodobowej opieki, a nie rodzinny dom pomocy. Wtedy trzeba ocenić, pod jaki reżim prawny faktycznie podpada działalność. Dla placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku zastosowanie mogą mieć przepisy art. 67–69 ustawy o pomocy społecznej, które wymagają zezwolenia wojewody. Sama nazwa działalności nie przesądza więc o jej zgodności z prawem.

Jak wygląda skierowanie do rodzinnego domu pomocy

Tryb skierowania został uregulowany w § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy.

Do wydania decyzji potrzebne są przede wszystkim:

• rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego,
• zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do umieszczenia w rodzinnym domu pomocy, uzupełnione wskazaniem pielęgniarskim co do zakresu wymaganych usług opiekuńczych,
• dokument potwierdzający otrzymywanie emerytury, renty albo zasiłku stałego.

Na pobyt okresowy decyzja wydawana jest na okres przystosowawczy nie krótszy niż 3 miesiące – tak stanowi § 7 ust. 3 rozporządzenia. Po zakończeniu tego okresu wydaje się decyzję dotyczącą pobytu stałego – § 7 ust. 4 rozporządzenia.

Jeżeli sprawa dotyczy konkretnej osoby starszej, znaczenie ma jej stan zdrowia, samodzielność, sytuacja rodzinna i zakres potrzeb opiekuńczych. W praktyce organ bada również, czy pomoc można zapewnić w miejscu zamieszkania, np. przez świadczenia z pomocy społecznej o mniej intensywnym charakterze.

Ile osób może przebywać w rodzinnym domu pomocy

Limit jest określony wprost. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy, rodzinny dom pomocy zapewnia całodobowe usługi bytowe i opiekuńcze dla nie mniej niż 3 i nie więcej niż 8 osób.

Oznacza to, że pobyt 9. osoby narusza standard przewidziany dla tej formy działalności. Nie jest to drobna nieścisłość organizacyjna, lecz odstępstwo od warunków prowadzenia rodzinnego domu pomocy.

Jakie są konsekwencje przekroczenia limitu lub innych naruszeń

W pierwszej kolejności trzeba odróżnić dwa poziomy odpowiedzialności:

• nadzór gminy nad rodzinnym domem pomocy,
• nadzór wojewody nad działalnością prowadzoną na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy, kierownik ośrodka pomocy społecznej, w imieniu i z upoważnienia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, przeprowadza kontrolę w rodzinnym domu pomocy co najmniej raz na pół roku. Na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia możliwa jest też kontrola doraźna, gdy istnieje podejrzenie uchybień albo złożono skargę.

Jeżeli prowadzący dom nie wykonuje zaleceń pokontrolnych, może dojść do rozwiązania umowy dotyczącej prowadzenia rodzinnego domu pomocy po zapewnieniu dalszej pomocy osobom tam przebywającym. Taki mechanizm wynika z rozporządzenia dotyczącego nadzoru i umowy z gminą.

Dodatkowo, jeżeli dany podmiot działa w formule wymagającej zezwolenia, znaczenie mają przepisy ustawy. W szczególności art. 57a ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że jeśli podmiot prowadzący dom pomocy społecznej przestaje spełniać warunki ustawowe lub standardy, wojewoda wyznacza termin na usunięcie naruszeń, a po jego bezskutecznym upływie cofa zezwolenie.

W sprawie rodzinnego domu pomocy trzeba więc liczyć się przede wszystkim z:

• zaleceniami pokontrolnymi,
• obowiązkiem usunięcia nieprawidłowości,
• ryzykiem rozwiązania umowy z gminą,
• w zależności od modelu działalności – ryzykiem cofnięcia wymaganego zezwolenia.

Jeżeli ktoś prowadzi działalność faktycznie jako placówkę całodobowej opieki bez wymaganego zezwolenia wojewody, mogą pojawić się również konsekwencje z art. 130 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje karę pieniężną za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku.

Zobacz również:

postępowanie administracyjne oraz sprawy z zakresu zdrowia

Czy rodzinny dom pomocy to to samo co dom pomocy społecznej albo prywatny dom opieki

Nie. To trzy różne kategorie, choć w praktyce bywają mylone. Jeżeli zamiast rodzinnego domu pomocy rozważany jest już DPS, osobno opisujemy procedurę umieszczenia w domu pomocy społecznej i związane z tym koszty.

• Rodzinny dom pomocy – działa na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia z 31 maja 2012 r.; ma małą liczbę mieszkańców, od 3 do 8.
• Dom pomocy społecznej – funkcjonuje na podstawie przepisów art. 54–57 ustawy o pomocy społecznej oraz standardów określonych w przepisach wykonawczych.
• Prywatna placówka całodobowej opieki – jeżeli zapewnia opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, podlega reżimowi art. 67–69 ustawy o pomocy społecznej i wymaga zezwolenia wojewody.

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Często odpowiedź na pytanie o „umowę komercyjną” zależy od tego, czy mowa naprawdę o rodzinnym domu pomocy, czy o innej placówce opiekuńczej prowadzonej pod podobną nazwą.

Jakie wnioski są najbezpieczniejsze w praktyce

Jeżeli placówka ma działać jako rodzinny dom pomocy, należy trzymać się modelu ustawowego i rozporządzenia. Najbezpieczniejsze praktycznie wnioski są następujące:

1. Nie należy przyjmować mieszkańców wyłącznie na podstawie prywatnej umowy, jeśli pobyt ma odbywać się w formule rodzinnego domu pomocy.
2. Nie wolno przekraczać limitu 8 mieszkańców określonego w § 2 ust. 1 rozporządzenia.
3. Każdą zmianę modelu działania warto przeanalizować pod kątem tego, czy nie wchodzi już w zakres placówki całodobowej opieki wymagającej zezwolenia wojewody.
4. Warto zadbać o pełną dokumentację: decyzje kierujące, wywiady środowiskowe, zaświadczenia lekarskie, dokumenty dochodowe oraz wykonanie zaleceń pokontrolnych.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te zasady działają w praktyce.

FAQ

Czy rodzinny dom pomocy może zawrzeć zwykłą umowę z rodziną seniora?

Nie powinien, jeżeli pobyt ma odbywać się w formule rodzinnego domu pomocy z ustawy o pomocy społecznej. Ta forma zakłada skierowanie przez OPS i decyzję kierownika ośrodka na podstawie § 7 rozporządzenia z 31 maja 2012 r.

Czy 9 mieszkańców w domu to zawsze naruszenie?

Tak, jeżeli chodzi o rodzinny dom pomocy. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w domu może przebywać maksymalnie 8 osób.

Kto kontroluje rodzinny dom pomocy?

Kontrolę prowadzi kierownik ośrodka pomocy społecznej w imieniu wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, co najmniej raz na pół roku, zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia. Możliwa jest także kontrola doraźna.

Czy prywatny dom seniora i rodzinny dom pomocy to to samo?

Nie. Rodzinny dom pomocy działa w konkretnym reżimie pomocy społecznej. Prywatna placówka całodobowej opieki może podlegać innym przepisom, w szczególności art. 67–69 ustawy o pomocy społecznej.

Czy przekroczenie limitu miejsc od razu zamyka placówkę?

Nie zawsze od razu. Zwykle najpierw pojawiają się ustalenia pokontrolne i termin na usunięcie naruszeń, ale brak poprawy może prowadzić do rozwiązania umowy albo do cofnięcia zezwolenia – zależnie od formy działalności i stanu faktycznego.

Źródła

• Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 52 ust. 2, art. 54–57, art. 57a, art. 67–69 oraz art. 130.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy, w szczególności § 2, § 7 i § 9.