Renta socjalna a składki KRUS – czy trzeba płacić?

Renta socjalna a obowiązek opłacania składek KRUS

Najważniejsza zasada jest taka: renta socjalna nie działa tak samo jak emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy z ZUS albo renta rolnicza z KRUS. Renta socjalna jest świadczeniem uregulowanym w ustawie z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej i przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli niezdolność powstała w okresach wskazanych w art. 4 ust. 1 tej ustawy.

Samo pobieranie renty socjalnej nie zostało wymienione jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że osoba pobierająca rentę socjalną nie podlega z tego powodu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS.

Dla KRUS ma to praktyczne znaczenie, ponieważ art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidują obowiązkowe ubezpieczenie rolnika albo domownika, jeżeli osoba ta nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty w rozumieniu tej ustawy. Renta socjalna co do zasady nie jest rentą z ubezpieczenia społecznego, która automatycznie wyłączałaby KRUS.

Kiedy rolnik podlega KRUS mimo renty socjalnej?

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Analogicznie art. 7 ust. 1 pkt 2 tej ustawy obejmuje domownika takiego rolnika.

Podobną zasadę dla ubezpieczenia emerytalno-rentowego przewiduje art. 16 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jeżeli więc osoba pobierająca rentę socjalną nadal jest rolnikiem albo domownikiem i nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, KRUS może prawidłowo obejmować ją ubezpieczeniem i pobierać składki.

Definicja rolnika wynika z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i prowadząca na terytorium Polski osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa do zalesienia.

W praktyce nie wystarczy więc samo pytanie, czy pobiera Pan rentę socjalną. Trzeba ustalić, czy nadal prowadzi Pan działalność rolniczą, czy jest Pan posiadaczem gospodarstwa powyżej 1 ha przeliczeniowego, czy jest Pan tylko właścicielem ziemi, czy faktycznie ktoś inny prowadzi gospodarstwo oraz czy powstał inny tytuł do ubezpieczeń, np. umowa o pracę.

Czy można odzyskać składki KRUS płacone przez wiele lat?

Jeżeli przez cały okres posiadał Pan gospodarstwo rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego, prowadził Pan działalność rolniczą i nie miał Pan innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, samo pobieranie renty socjalnej nie powoduje, że składki KRUS były nienależne. W takiej sytuacji KRUS najczęściej nie zwróci składek tylko dlatego, że równolegle była wypłacana renta socjalna.

Inaczej może być, jeżeli KRUS obejmował Pana ubezpieczeniem mimo braku ustawowych przesłanek, np. gdy od dawna nie prowadził Pan działalności rolniczej, gospodarstwo było skutecznie wydzierżawione, sprzedał Pan lub darował grunty, powierzchnia nie przekraczała wymaganej normy albo od określonej daty podlegał Pan obowiązkowym ubezpieczeniom w ZUS. Wtedy warto złożyć pisemny wniosek o ustalenie prawidłowych okresów podlegania ubezpieczeniu rolniczemu i rozliczenie składek.

Jeżeli KRUS wyda niekorzystną decyzję, odwołanie wnosi się na zasadach przewidzianych w art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, czyli w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu rentowego, który ją wydał.

Co zrobić krok po kroku?

Przy wieloletnim opłacaniu składek najlepiej nie ograniczać się do rozmowy telefonicznej z placówką KRUS. W sprawach ubezpieczeniowych potrzebna jest decyzja albo pisemne stanowisko, bo dopiero od decyzji można skutecznie się odwołać.

Jak zakończyć obowiązek opłacania KRUS?

Jeżeli chce Pan uniknąć dalszego obowiązku opłacania składek, trzeba doprowadzić do ustania przesłanek ubezpieczenia rolniczego. Może to nastąpić np. przez sprzedaż gospodarstwa, darowiznę, skuteczne wydzierżawienie gruntów i faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej albo przez powstanie innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, zgłaszać KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności w terminie 14 dni od ich zaistnienia.

Ustanie ubezpieczenia następuje na zasadach określonych w art. 3a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W aktualnym stanie prawnym trzeba ustalać konkretną datę ustania okoliczności uzasadniających podleganie ubezpieczeniu, a nie zakładać automatycznie, że ubezpieczenie zawsze kończy się dopiero z końcem kwartału.

Renta socjalna a powierzchnia gospodarstwa rolnego

Trzeba też zwrócić uwagę na przepis działający w drugą stronę. Art. 7 ust. 2 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej przewiduje, że renta socjalna nie przysługuje osobie będącej właścicielem albo posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 5 ha przeliczeniowych. Jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność, uwzględnia się udział tej osoby w powierzchni użytków rolnych.

Oznacza to, że przy gospodarstwie rolnym trzeba sprawdzić dwie odrębne granice. Dla obowiązkowego KRUS znaczenie ma zasadniczo przekroczenie 1 ha przeliczeniowego, natomiast dla prawa do renty socjalnej istotna może być granica 5 ha przeliczeniowych z art. 7 ust. 2 ustawy o rencie socjalnej.

Czy warto starać się o rentę rolniczą z KRUS?

Jeżeli stan zdrowia na to wskazuje, można rozważyć złożenie wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Podstawowe warunki tej renty określa art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Co do zasady konieczne jest stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz spełnienie wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Szerszy przegląd możliwego wsparcia w podobnej sytuacji przedstawiamy w materiale o świadczeniach dla osoby z niepełnosprawnością prowadzącej gospodarstwo rolne.

Trzeba jednak pamiętać, że uzyskanie renty rolniczej może mieć wpływ na dalsze prawo do renty socjalnej. Art. 7 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej wyłącza prawo do renty socjalnej m.in. w razie posiadania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Przed złożeniem wniosku warto więc porównać wysokość świadczeń i skutki prawne.

FAQ

Źródła

• Art. 3a, art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 21 i art. 37 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
• Art. 4 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej.
• Art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.