Renta socjalna a renta rodzinna po rodzicu

Czy można pobierać rentę socjalną i rentę rodzinną jednocześnie?

Tak. Osoba uprawniona do renty socjalnej może jednocześnie ubiegać się o rentę rodzinną po zmarłym rodzicu, jeżeli spełnia warunki do renty rodzinnej. Renta rodzinna nie została wymieniona w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej jako świadczenie, które samo przez się pozbawia prawa do renty socjalnej.

Oznacza to, że sam fakt pobierania renty socjalnej nie zamyka drogi do renty rodzinnej. Trzeba jednak oddzielić dwie kwestie: prawo do renty rodzinnej oraz wysokość wypłacanych świadczeń po ich zsumowaniu. Prawo może istnieć, ale renta socjalna może zostać obniżona z powodu limitu z art. 9 ustawy o rencie socjalnej.

Kiedy przysługuje renta socjalna?

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

• przed ukończeniem 18. roku życia,
• w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, przed ukończeniem 25. roku życia,
• w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o rencie socjalnej renta socjalna może być stała, jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała, albo okresowa, jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik ZUS albo komisja lekarska ZUS na zasadach określonych w art. 5 ustawy o rencie socjalnej w związku z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wysokość renty socjalnej wynika z art. 6 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej. Obecnie renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Kwota ta jest waloryzowana od 1 marca danego roku, dlatego przy obliczaniu limitów trzeba posługiwać się aktualną kwotą obowiązującą w dniu wypłaty świadczenia.

Kiedy dorosłe dziecko ma prawo do renty rodzinnej po rodzicu?

Podstawową regulację zawiera art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

W przypadku dzieci zmarłego kluczowy jest art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

• do ukończenia 16 lat,
• do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat,
• bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy w okresie wskazanym wyżej, czyli przed 16. rokiem życia lub w czasie nauki, nie później niż do ukończenia 25 lat.

Jeżeli zatem osoba pobierająca rentę socjalną ma ustaloną całkowitą niezdolność do pracy powstałą przed 18. rokiem życia albo w czasie nauki przed ukończeniem 25 lat, często spełnia również podstawowy warunek do renty rodzinnej jako dorosłe dziecko po rodzicu. Ostatecznie decydują jednak dokumenty i ustalenia ZUS dotyczące daty powstania niezdolności do pracy.

Co, jeżeli renta rodzinna jest już wypłacana matce?

Jeżeli po zmarłym ojcu rentę rodzinną pobiera matka, dorosłe dziecko nadal może złożyć własny wniosek o ustalenie prawa do renty rodzinnej. W takiej sytuacji ZUS ustala liczbę osób uprawnionych do jednej renty rodzinnej.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS renta rodzinna wynosi:

Art. 74 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje, że wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która podlega podziałowi na równe części. W praktyce oznacza to, że po przyznaniu renty rodzinnej także dziecku zmieni się wysokość świadczenia wypłacanego matce, bo renta zostanie ustalona dla większej liczby osób i podzielona.

Limit przy zbiegu renty socjalnej i renty rodzinnej

Najważniejsze ograniczenie wynika z art. 9 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej. W razie zbiegu prawa do renty socjalnej z prawem do renty rodzinnej kwota renty socjalnej ulega obniżeniu tak, aby łączna kwota obu świadczeń nie przekraczała 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Jednocześnie art. 9 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej chroni minimalną wypłatę renty socjalnej: obniżona renta socjalna nie może być niższa niż 10% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Nie oznacza to utraty prawa do renty rodzinnej. Oznacza to jedynie, że renta socjalna zostanie odpowiednio ograniczona albo nie będzie wypłacana, jeżeli sama renta rodzinna jest zbyt wysoka w stosunku do ustawowego limitu.

Jak złożyć wniosek o rentę rodzinną?

Wniosek o rentę rodzinną składa się do ZUS. W praktyce używa się formularza ZUS ERR. Można go złożyć w placówce ZUS, przez PUE/eZUS, pocztą albo przez pełnomocnika. Jeżeli wniosek jest niekompletny, ZUS powinien wezwać do uzupełnienia braków, zamiast od razu pomijać sprawę.

Do wniosku zwykle dołącza się dokumenty potwierdzające śmierć rodzica, pokrewieństwo, dane dotyczące świadczenia zmarłego oraz dokumentację dotyczącą niezdolności do pracy. Jeżeli ZUS ma już akta renty socjalnej, nie oznacza to automatycznie przyznania renty rodzinnej, ale może ułatwić ustalenie, od kiedy istnieje całkowita niezdolność do pracy.

Termin ma znaczenie finansowe. Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek albo wydano decyzję z urzędu. W sprawach o rentę rodzinną art. 129 ust. 2 tej ustawy przewiduje korzystniejsze rozwiązanie, jeżeli wniosek zostanie złożony w miesiącu śmierci albo w miesiącu następnym. Wtedy renta rodzinna może zostać wypłacona od dnia śmierci, jeżeli warunki były spełnione.

ZUS powinien wydać decyzję po wyjaśnieniu ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania. Wynika to z art. 118 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeżeli decyzja jest odmowna albo błędnie ustala wysokość świadczenia, przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie i trybie wskazanym w pouczeniu decyzji, na podstawie art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Podsumowanie

Osoba pobierająca rentę socjalną może ubiegać się o rentę rodzinną po zmarłym rodzicu. Warunkiem jest spełnienie przesłanek z art. 65 i art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przede wszystkim wykazanie, że zmarły rodzic spełniał wymagania dotyczące świadczenia, a dziecko stało się całkowicie niezdolne do pracy w odpowiednim okresie.

W opisanej sytuacji kluczowe będą dokumenty potwierdzające datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Jeżeli renta socjalna została przyznana na stałe z powodu niezdolności powstałej przed osiągnięciem pełnoletności albo w trakcie nauki, istnieją podstawy do złożenia wniosku o rentę rodzinną. Trzeba jednak liczyć się z limitem z art. 9 ustawy o rencie socjalnej.

FAQ

Czy renta socjalna wyklucza rentę rodzinną?

Nie. Art. 7 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej wymienia świadczenia wyłączające rentę socjalną, ale nie wskazuje wśród nich renty rodzinnej. Zbieg tych świadczeń jest możliwy, jednak stosuje się limit z art. 9 tej ustawy.

Czy renta rodzinna po ojcu będzie przyznana automatycznie, skoro mam rentę socjalną?

Nie. Trzeba złożyć wniosek do ZUS. ZUS oceni, czy zmarły ojciec spełniał warunki z art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz czy dziecko spełnia warunki z art. 68 tej ustawy.

Czy dorosłe dziecko może dostać rentę rodzinną po rodzicu na stałe?

Tak, jeżeli spełnia warunek z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli stało się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy w wymaganym okresie. Jeżeli niezdolność ma charakter trwały, renta rodzinna może być przyznana bezterminowo.

Czy przyznanie renty rodzinnej dziecku zmniejszy rentę matki?

Może zmienić sposób wypłaty. Zgodnie z art. 73 i art. 74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dla wszystkich uprawnionych ustala się jedną rentę rodzinną, a następnie dzieli się ją na równe części. Przy dwóch osobach uprawnionych renta wynosi 90% świadczenia zmarłego i jest dzielona między te osoby.

Co się stanie, gdy renta rodzinna będzie wysoka?

ZUS zastosuje art. 9 ustawy o rencie socjalnej. Renta socjalna zostanie obniżona tak, aby suma świadczeń nie przekroczyła 200% najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jeżeli sama renta rodzinna przekracza ten limit, renta socjalna nie będzie przysługiwać.

Od kiedy ZUS wypłaci rentę rodzinną?

Co do zasady od miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeżeli wniosek o rentę rodzinną zostanie złożony w miesiącu śmierci albo w miesiącu następnym, art. 129 ust. 2 tej ustawy pozwala na wypłatę od dnia śmierci, jeżeli warunki były wtedy spełnione.

Źródła

• Art. 4, art. 5, art. 6, art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej.
• Art. 65, art. 68, art. 73, art. 74, art. 118 i art. 129 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.