Wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności

Kiedy można złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?

Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności jest instytucją postępowania wykonawczego. Nie służy do ponownego kwestionowania wyroku ani do podważania postanowienia o zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej. Służy przesunięciu terminu rozpoczęcia odbywania kary, gdy istnieją szczególne przeszkody przewidziane w Kodeksie karnym wykonawczym.

Podstawy są dwie. Pierwsza to art. 150 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy, który nakazuje sądowi odroczyć wykonanie kary w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Druga to art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, który pozwala sądowi odroczyć wykonanie kary na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Jeżeli skazany otrzymał już wezwanie do stawienia się w areszcie śledczym albo zakładzie karnym, powinien działać natychmiast. W praktyce trzeba złożyć nie tylko wniosek o odroczenie, ale także prośbę o jego pilne rozpoznanie oraz wskazać datę, na którą wyznaczono stawiennictwo.

Odroczenie z powodu choroby psychicznej lub ciężkiej choroby

Art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego ma charakter obligatoryjny: jeżeli sąd ustali, że choroba psychiczna lub inna ciężka choroba rzeczywiście uniemożliwia wykonanie kary, powinien odroczyć jej wykonanie do czasu ustania przeszkody. Nie każda diagnoza psychiatryczna wystarczy jednak do zastosowania tego przepisu.

Zgodnie z art. 150 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu albo spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. W przypadku depresji, zaburzeń lękowych lub innych zaburzeń psychicznych znaczenie ma więc nie sama nazwa choroby, lecz jej aktualne nasilenie, ryzyko samobójcze, konieczność leczenia szpitalnego, opinia lekarza psychiatry i realna możliwość leczenia w warunkach jednostki penitencjarnej. Jeżeli pytanie dotyczy nie odroczenia, lecz leczenia w czasie wykonywania kary, osobno omawiamy, czy karę więzienia można odbywać w szpitalu psychiatrycznym.

Samo krótkie zaświadczenie od lekarza zwykle nie wystarcza. Do wniosku warto dołączyć historię leczenia, karty informacyjne ze szpitala, zaświadczenia od psychiatry lub psychoterapeuty, listę leków, wyniki konsultacji oraz dokumenty potwierdzające, że stan zdrowia jest aktualny. Jeżeli sprawa dotyczy art. 150 Kodeksu karnego wykonawczego, pomocny może być także materiał o odroczenie kary z powodu ciężkiej choroby.

Odroczenie z powodu zbyt ciężkich skutków dla skazanego lub rodziny

Jeżeli choroba nie spełnia wysokich wymagań z art. 150 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, wniosek można oprzeć na art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Ten przepis daje sądowi możliwość odroczenia wykonania kary na okres do roku, gdy natychmiastowe osadzenie spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny.

W praktyce mogą to być na przykład: konieczność zapewnienia opieki choremu członkowi rodziny, potrzeba dokończenia leczenia, ryzyko natychmiastowej utraty utrzymania przez rodzinę, konieczność uporządkowania spraw zawodowych lub mieszkaniowych, zdarzenie losowe albo szczególna sytuacja dzieci pozostających pod opieką skazanego. Zgodnie z art. 151 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego odroczenie może być udzielane kilkakrotnie, ale łączny okres odroczenia na podstawie art. 151 § 1 nie może przekroczyć roku.

Trzeba pamiętać, że sąd nie odracza kary tylko dlatego, że jej odbycie jest dla skazanego uciążliwe. Kara pozbawienia wolności z natury powoduje trudne skutki osobiste i rodzinne. We wniosku trzeba wykazać skutki nadzwyczajne, konkretne i udokumentowane.

Co powinien zawierać wniosek o odroczenie?

Wniosek powinien być konkretny i oparty na dokumentach. Należy wskazać sąd, sygnaturę sprawy, dane skazanego, wymiar kary, datę wezwania do stawienia się w jednostce penitencjarnej oraz precyzyjnie określić, czy podstawą jest art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, czy obie podstawy ewentualnie.

Do wniosku warto dołączyć dowody, na przykład:

• dokumentację medyczną skazanego lub członka rodziny,
• zaświadczenia lekarskie, karty leczenia szpitalnego, opinie psychiatryczne,
• dokumenty potwierdzające opiekę nad dzieckiem, osobą chorą lub niepełnosprawną,
• umowę o pracę, promesę zatrudnienia albo dokumenty dotyczące utrzymania rodziny,
• dokumenty finansowe, mieszkaniowe lub urzędowe potwierdzające szczególną sytuację,
• kopię wezwania do stawienia się w zakładzie karnym lub areszcie śledczym.

Na podstawie art. 3 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego właściwy jest co do zasady sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, chyba że ustawa przewiduje inną właściwość. Opłata od wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności wynosi 80 zł na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych.

Czy złożenie wniosku zatrzymuje wykonanie kary?

Nie. Samo złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary nie oznacza, że skazany może zignorować wezwanie. Zgodnie z art. 79 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazanego wzywa się do stawienia w wyznaczonym terminie w zakładzie karnym lub areszcie śledczym. Jeżeli skazany bez usprawiedliwienia nie stawi się w terminie, sąd może zarządzić jego zatrzymanie i doprowadzenie na podstawie art. 79 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego.

Jeżeli równolegle toczy się zażalenie na postanowienie dotyczące wykonania kary, trzeba sprawdzić dokładnie, czego dotyczy to postanowienie i czy sąd wstrzymał jego wykonanie. Art. 9 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego przewiduje zasadę wykonalności postanowień w postępowaniu wykonawczym z chwilą wydania, chyba że ustawa stanowi inaczej albo sąd wstrzyma wykonanie. Nie należy więc zakładać, że samo zażalenie automatycznie usuwa obowiązek wynikający z wezwania.

Jeżeli sprawa dotyczy zarządzenia wykonania kary wcześniej zawieszonej, warto odróżnić odroczenie od środków obrony przed odwieszeniem. To inna instytucja niż obrona przy odwieszeniu (różna instytucja).

Jak sąd ocenia szanse na odroczenie?

Sąd bada, czy wskazane okoliczności są aktualne, wyjątkowe i udowodnione. W sprawach zdrowotnych może zwrócić się o dodatkową dokumentację albo dopuścić dowód z opinii biegłych. W sprawach rodzinnych i finansowych ocenia, czy obowiązki skazanego mogą przejąć inne osoby albo instytucje oraz czy skutki osadzenia rzeczywiście przekraczają zwykłe konsekwencje odbywania kary.

Przy krótkiej karze, na przykład 6 miesięcy pozbawienia wolności, argumentacja musi być szczególnie rzeczowa. Sąd będzie pytał, czy odroczenie jest konieczne, na jaki okres i jaki konkretny problem zostanie w tym czasie rozwiązany. Wniosek powinien więc zawierać nie tylko opis trudnej sytuacji, ale też plan: leczenie, zabieg, zakończenie opieki, przekazanie firmy, zabezpieczenie rodziny albo uporządkowanie spraw majątkowych.

Najczęstsze błędy we wnioskach

Najczęstszy błąd to ogólne powołanie się na trudną sytuację bez dokumentów. Drugim błędem jest oparcie wniosku wyłącznie na diagnozie, bez wykazania, że choroba uniemożliwia wykonanie kary w rozumieniu art. 150 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. Trzecim błędem jest złożenie wniosku po terminie stawiennictwa, gdy sąd mógł już zarządzić doprowadzenie.

Warto też pilnować, aby wniosek nie mieszał kilku odrębnych instytucji. Odroczenie wykonania kary, przerwa w karze, zażalenie na odwieszenie wyroku i wniosek o dozór elektroniczny to różne procedury, z różnymi warunkami i skutkami.

FAQ

Źródła

• Art. 3 § 1, art. 9 § 3, art. 79 § 1 i § 2, art. 150 § 1 i § 2, art. 151 § 1 i § 3 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy: ISAP.
• Art. 15 ust. 1 ustawy z 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych: ISAP.
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności przepisy dotyczące zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej: ISAP.